Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που έχουν εκφράσει την ανησυχία τους ότι ο κόσμος θα γίνει μάρτυρας μιας «Γιάλτα 2.0», εάν ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντιμίρ Πούτιν συναντηθούν, όπως αναμένεται, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της APEC στην Κίνα την επόμενη Πέμπτη – κάτι που επιβεβαίωσε, άλλωστε, ο Λευκός Οίκος.
Είναι αδιαμφισβήτητη αλήθεια στη διπλωματία πως, αν δεν βρίσκεσαι γύρω από το τραπέζι, υπάρχει ο κίνδυνος εσύ ή οι αξίες σου να βρεθείτε στο… μενού και να σας μοιράσουν. Πολλοί από όσους έχουν αποκλειστεί από τη σύνοδο κορυφής στο Σενζέν – κυρίως η Ουκρανία, αλλά και χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Βαλτικής, η Ταϊβάν, ακόμη και το Ιράν – έχουν λόγο να ανησυχούν ότι οι υποστηρικτές τους ενδέχεται να τους εγκαταλείψουν, στο πλαίσιο μιας περίπλοκης γεωπολιτικής ανταλλαγής που οραματίζεται ο Πούτιν και την οποία ο Τραμπ φαίνεται να υποστηρίζει.
Ο Πούτιν προτείνει εδώ και καιρό αυτή την αναβίωση της σημαντικότερης σύνοδου κορυφής σε καιρό πολέμου, που πραγματοποιήθηκε τον Φεβρουάριο του 1945 κατόπιν επιμονής του Ιωσήφ Στάλιν, σε ένα ερειπωμένο τσαρικό θέρετρο στη νότια ακτή της Κριμαίας, με τη συμμετοχή του Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ και του Ουίνστον Τσόρτσιλ.
Ο Τραμπ έχει αναλάβει τον ρόλο του ενθουσιώδους επισκέπτη, ενώ ο Σι υποδύεται τον ντροπαλό οικοδεσπότη, πάντα απρόθυμο να αποδεχτεί το καθεστώς μιας παραδοσιακής παγκόσμιας υπερδύναμης.
Έρχεται νέα Γιάλτα;
Κανείς δεν ξέρει ακριβώς τι θα συμβεί αν οι τρεις άνδρες συναντηθούν ή ακόμα και αν η Κίνα θα επιτρέψει κάτι περισσότερο από μια τυπική, καθοδηγούμενη από το πρωτόκολλο, ανταλλαγή δηλώσεων. Το Πεκίνο προσπαθεί ήδη, άλλωστε, να βγάλει τον πυρηνικό αφοπλισμό από την ημερήσια διάταξη.
Ίσως αποδειχθεί ότι δεν είναι παρά ένα σύντομο γεωπολιτικό θέατρο, το οποίο ο Πούτιν θα μπορεί να παρουσιάσει στο εσωτερικό της χώρας του για να δείξει ότι η Ρωσία – ακόμη και με μια οικονομία επτά φορές μικρότερη από αυτήν της ΕΕ – εξακολουθεί να παίζει στην κατηγορία των μεγάλων.
Αν όμως ο Ρώσος ηγέτης πετύχει τον σκοπό του, θα προσπαθήσει να διασφαλίσει ότι αυτή θα είναι η πρώτη από μια σειρά συναντήσεων με αυτή τη μορφή, στις οποίες οι μεγάλες δυνάμεις θα οργανώσουν μια νέα παγκόσμια τάξη βάσει μιας σειράς αρχών με επίκεντρο την ασφάλεια, στις οποίες οι φιλελεύθερες αξίες θα διαδραματίζουν ελάχιστο ρόλο.
Όπως δήλωσε ο επικεφαλής διαπραγματευτής της Ρωσίας, Βλαντιμίρ Μεντίνσκι, στη ρωσική τηλεόραση: «Ο στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα συνολικής ασφάλειας στην Ευρώπη, το οποίο θα αποτελέσει μια νέα, σύγχρονη Γιάλτα ή Πότσδαμ. Αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε ένα τέτοιο σύστημα ασφάλειας, τότε θα εξασφαλίσουμε την ειρήνη στην Ευρώπη για δεκαετίες, ίσως ακόμη και για αιώνες. Αυτό είναι το κύριο καθήκον μας».
Η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα, σημείωσε ότι η σύνοδος κορυφής θα μπορούσε να σηματοδοτήσει «την αρχή της επιστροφής από την ολίσθηση προς το απόλυτο χάος προς τη σταθεροποίηση».
Η αρχική Σύνοδος της Γιάλτας είναι ευρέως γνωστή, εκτός Ρωσίας, ως μια στιγμή κυνικών συμβιβασμών. Ήταν οκτώ ημέρες που διαμόρφωσαν τον μεταπολεμικό κόσμο, κατά τις οποίες χώρες που απουσίαζαν παραμερίστηκαν ή διαιρέθηκαν από τους επικείμενους νικητές του πολέμου.
Ο Ρούζβελτ, λίγους μήνες πριν από το θάνατό του, ήταν αποφασισμένος να εξασφαλίσει τη ρωσική υποστήριξη για μια νέα οργάνωση τύπου «Κοινωνίας των Εθνών» και για τη συμμετοχή της Ρωσίας στον πόλεμο κατά της Ιαπωνίας. Σε αντάλλαγμα, αποδέχτηκε το τετελεσμένο γεγονός της παρουσίας της Ρωσίας στην Πολωνία και κάλυψε τα ίχνη της προδοσίας του, πείθοντας τον Στάλιν να υπογράψει μια δήλωση που επιβεβαίωνε ότι οι αρχές των «κυριαρχικών δικαιωμάτων και της αυτοδιοίκησης» θα έπρεπε να επικρατήσουν στις χώρες που απελευθερώθηκαν από τη ναζιστική κυριαρχία.
Λίγοι πίστευαν ότι ο Στάλιν είχε οποιαδήποτε πρόθεση να τιμήσει τη συμφωνία. Όταν ο Τσώρτσιλ είπε στον Στάλιν πως ήταν «θέμα τιμής» να διατηρηθεί η ανεξαρτησία της Πολωνίας – το αρχικό «casus belli» της Βρετανίας – ο Στάλιν απάντησε ότι το ζήτημα για τον ίδιο ήταν «θέμα ζωής και θανάτου». Ο Τσώρτσιλ δεν είχε κανένα μέσο να αντιταχθεί στον Ρώσο ηγέτη, καθώς εκείνος ήταν πλέον ο νικητής του Στάλινγκραντ και του Κουρσκ, και διοικητής ενός στρατού που είχε συντρίψει τη ναζιστική Γερμανία.
Ένα αίσθημα «ντροπής» ακολούθησε, που συσσωρεύτηκε κυρίως στην Αμερική, σε τέτοιο βαθμό ώστε τον Μάιο του 2005, πριν από ένα ταξίδι στη Μόσχα για την 60ή επέτειο της Ημέρας της Νίκης στην Ευρώπη, ο Τζορτζ Μπους δήλωσε σε ακροατήριο στη Λετονία ότι η Γιάλτα είχε «καταδικάσει εκατομμύρια ανθρώπους. Όταν οι ισχυρές χώρες διαπραγματεύονταν, η ελευθερία των μικρών εθνών ήταν κατά κάποιον τρόπο αναλώσιμη. Ωστόσο, αυτή η προσπάθεια να θυσιαστεί η ελευθερία για χάρη της σταθερότητας άφησε μια ήπειρο διαιρεμένη και ασταθή». Ήταν μια άποψη που μοιραζόταν τότε ολόκληρη η Ευρώπη.
Η ρεπουμπλικανική παράδοση που εξέφρασε ο Μπους, όμως, έχει εξαλειφθεί από τον Τραμπ. Στο έγγραφο εθνικής ασφάλειας του 2025, ο Τραμπ εξήρε τη γεωπολιτική των σφαιρών επιρροής που προωθήθηκε στη Γιάλτα. Ονόμασε το δυτικό ημισφαίριο ως σφαίρα επιρροής της Αμερικής, ενώ έδειξε σεβασμό απέναντι στις σφαίρες επιρροής της Ρωσίας και της Κίνας.
Όπως φάνηκε, ωστόσο, ο Τραμπ δεν έδωσε μεγάλη σημασία στη στρατηγική που είχε προετοιμαστεί για αυτόν. Διατήρησε τον σεβασμό του προς τον Πούτιν και τον Σι, αλλά παρασύρθηκε, μαζί με το Ισραήλ, σε μια καταστροφική αυτοκρατορική επέκταση αλλού, ιδίως στο Ιράν.
Θα βοηθήσει η Κίνα τον Τραμπ να ξεμπλέξει στη Μέση Ανατολή;
Ως αποτέλεσμα, οι ΗΠΑ και η Ρωσία προσεγγίζουν τη σύνοδο κορυφής αναζητώντας τη βοήθεια της Κίνας για να απεμπλακούν από τους πολέμους που οι ίδιες επέλεξαν και που τις έχουν πληγώσει. Ο Σι αναλαμβάνει τον ρόλο του Στάλιν, φιλοξενώντας δύο χώρες που έχουν ανάγκη από την ευεργεσία του.
Αυτό κάνει την Κίνα να είναι κάπως επιφυλακτική, απρόθυμη να χρησιμοποιήσει την επιρροή της, αν αυτό βοηθά τις ΗΠΑ ή αν θεωρηθεί ότι έρχεται σε αντίθεση με το κινεζικό αφήγημα πως η χώρα αποτελεί δύναμη σταθερότητας και συνύπαρξης. Μιλώντας στη διάσκεψη του Emirates Policy Center στο Αμπού Ντάμπι, ο καθηγητής Μινγκχάο Ζάο από το Πανεπιστήμιο Φουδάν παρουσίασε μια κλασική εξήγηση της κινεζικής πολιτικής μη παρέμβασης: «Ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας είναι το στρατηγικό λάθος που διέπραξε ο Ρώσος πρόεδρος. Ο πόλεμος με το Ιράν είναι το στρατηγικό λάθος που διέπραξε ο πρόεδρος Τραμπ. Η Κίνα διαχειρίζεται τις συνέπειες αυτών των συγκρούσεων».
Αντίθετα, ο Δρ. Wang Huiyao, πρόεδρος του Κέντρου για την Κίνα και την Παγκοσμιοποίηση και από τους πρώτους υποστηρικτές μιας τριμερούς συνόδου κορυφής, υποστήριξε ότι η Κίνα είναι απαραίτητη. Αναφέρθηκε στην «παγίδα του Kindleberger» – μια περίοδο χάους που προκαλείται από την έλλειψη παγκόσμιας ηγεσίας. Είπε ότι η Κίνα προσπαθεί να συμβάλει στη στήριξη του πολυμερισμού και θα μπορούσε να προσφέρει εγγυήσεις στο Ιράν, κάτι που επιθυμεί η ιρανική ηγεσία, αλλά ακόμη και ο ίδιος έβλεπε τον σταθεροποιητικό ρόλο της Κίνας κυρίως μέσα από το πρίσμα της ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας.
Εν ολίγοις, η Κίνα θα μπορούσε να βοηθήσει τον Τραμπ να ξεμπλέξει στη Μέση Ανατολή. Άλλωστε, οι ελεύθερες θαλάσσιες οδοί είναι απαραίτητες για την κάλυψη της ακόρεστης ζήτησής της για πετρέλαιο.
Ωστόσο, η Κίνα θεωρεί την Ουκρανία – για την οποία η Ουάσινγκτον διαβεβαιώνει πως δεν θα συζητήσουν οι τρεις ηγέτες την ερχόμενη Πέμπτη – ως ένα αυστηρά ευρωπαϊκό ζήτημα ασφάλειας, στο οποίο δεν είναι διατεθειμένη να προδώσει τον Πούτιν ή να υποστηρίξει μια λύση που θα επιτευχθεί χωρίς τη συναίνεση της Ευρώπης. Η Κίνα βρίσκεται στη διαδικασία αποκατάστασης των σχέσεών της με την ΕΕ, αφού η βιομηχανική πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητά της το 2025 πλημμύρισε την ευρωπαϊκή αγορά, θέτοντας σε κίνδυνο την αποβιομηχάνισή της. Η αποδοχή από το Πεκίνο του οράματος του Πούτιν για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας θα εξόργιζε την Γερμανία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Για ορισμένους, όπως τον Τζον Ίκενμπερι – θεωρητικός του φιλελεύθερου διεθνισμού – η εικόνα του προέδρου των ΗΠΑ να μοιράζει τον κόσμο με δύο ηγέτες, που θεωρούνται αυταρχικοί (σ.σ. ο Τραμπ τι είναι;) αποτελεί ανάθεμα. Πιστεύει ότι υπάρχει μια βιώσιμη συμμαχία δημοκρατιών.
Ωστόσο, ο Τσαρλς Κούπτσαν, ανώτερος ερευνητής στο Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων, υποστηρίζει ότι το μέλλον επιφυλάσσει περισσότερες «Γιάλτες»: «Πρέπει να μάθουμε να συνεργαζόμαστε πέρα από τα γεωπολιτικά και ιδεολογικά όρια», είπε στον βρετανικό Guardian, τονίζοντας πως «βρισκόμαστε πλέον σε έναν κόσμο στον οποίο οι ΗΠΑ – ακόμα και με έναν ηγέτη σαν τον Τραμπ – και οι δημοκρατικοί σύμμαχοί τους δεν αποτελούν πια την κυρίαρχη συμμαχία.
Πηγή: in.gr
