Νέοι κανόνες για την κατανομή των επιλέξιμων βοσκοτόπων στο πλαίσιο της ΚΑΠ 2023-2027 – Ξεκίνησε η καταγραφή του ζωικού κεφαλαίου
Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς κατανομής των βοσκοτόπων στους κτηνοτρόφους της χώρας εισάγει νέα τροποποιητική Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργείων Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, η οποία δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Οι νέες ρυθμίσεις αφορούν τις αιτήσεις ενίσχυσης που υποβάλλονται για το έτος 2026, στο πλαίσιο του Στρατηγικού Σχεδίου της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) 2023-2027.
Από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 8 Νοεμβρίου 2026
Οι διατάξεις καθορίζουν εκ νέου τον τρόπο με τον οποίο υπολογίζεται το ζωικό κεφάλαιο, τα στοιχεία που λαμβάνονται υπόψη για την κατανομή των επιλέξιμων βοσκοτοπικών εκτάσεων, αλλά και τις δυνατότητες διορθωτικής κατανομής σε ειδικές περιπτώσεις. Παράλληλα, αποσαφηνίζονται οι υποχρεώσεις των κτηνοτρόφων ως προς τη δήλωση των αιγοπροβάτων και την αντιστοίχιση των πραγματικών στοιχείων της εκμετάλλευσής τους με τα δεδομένα των αρμόδιων πληροφοριακών συστημάτων.
Οι αλλαγές συνδέονται άμεσα με την ανάγκη ορθότερης αποτύπωσης της κτηνοτροφικής δραστηριότητας, καθώς η πραγματική παρουσία των ζώων στις εκμεταλλεύσεις αποτελεί βασικό παράγοντα για τον προσδιορισμό των εκτάσεων που μπορούν να κατανεμηθούν στους παραγωγούς.
Χαρτογραφικό υπόβαθρο
Σύμφωνα με τη νέα ΚΥΑ, η συνολική έκταση των μόνιμων βοσκοτόπων της χώρας ανέρχεται σε 1.934.241,83 εκτάρια. Για την ετήσια διαδικασία κατανομής δεν λαμβάνεται υπόψη απλώς η συνολική έκταση, αλλά η επιλέξιμη βοσκοτοπική επιφάνεια, όπως αυτή καταγράφεται στο χαρτογραφικό υπόβαθρο του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου (ΟΣΔΕ).
Ειδικότερα, ως σημείο αναφοράς χρησιμοποιείται η εικόνα των επιλέξιμων εκτάσεων κατά την έναρξη της περιόδου υποβολής της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης για το αντίστοιχο έτος.
Το χαρτογραφικό υπόβαθρο προβλέπεται να επικαιροποιείται με νέα δεδομένα που προκύπτουν τόσο από εθνικές πρωτοβουλίες όσο και από τις ευρωπαϊκές κανονιστικές απαιτήσεις. Στις πρώτες περιλαμβάνονται η έγκριση και εφαρμογή των Προσωρινών και Οριστικών Διαχειριστικών Σχεδίων Βόσκησης, καθώς και η ανανέωση των ορθοφωτοχαρτών.
Παράλληλα, λαμβάνονται υπόψη οι προβλέψεις του ενωσιακού πλαισίου σχετικά με το σύστημα αναγνώρισης αγροτεμαχίων. Με τον τρόπο αυτό, η αποτύπωση των διαθέσιμων βοσκοτόπων μπορεί να προσαρμόζεται στα νεότερα δεδομένα και στις μεταβολές που προκύπτουν από τους ελέγχους
Πώς υπολογίζεται το ζωικό κεφάλαιο
Κεντρικό στοιχείο της νέας διαδικασίας αποτελεί ο προσδιορισμός του αριθμού των ζώων που δικαιολογούν την κατανομή επιλέξιμης βοσκοτοπικής έκτασης. Η ΚΥΑ προβλέπει ότι ο τελικός αριθμός των προσδιορισθέντων ζώων προκύπτει από τη μεγαλύτερη τιμή μεταξύ τριών διαφορετικών πηγών δεδομένων. Συγκεκριμένα, εξετάζονται τα στοιχεία παραδόσεων γάλακτος, τα στοιχεία σφαγών και τα φορολογικά δεδομένα.
Αυτό σημαίνει ότι η κατανομή δεν βασίζεται αποκλειστικά σε έναν τύπο παραγωγικής δραστηριότητας, αλλά λαμβάνει υπόψη περισσότερες διαθέσιμες πηγές πληροφόρησης, ώστε να προσδιορίζεται ο αριθμός των ζώων που αναγνωρίζεται για τις ανάγκες της διαδικασίας.
Επιπλέον, καθιερώνεται ενιαίος δείκτης εισοδήματος ανά περιφερειακή ενότητα. Ο δείκτης εφαρμόζεται τόσο στους κτηνοτρόφους για τους οποίους υπάρχουν καταχωρίσεις παραδόσεων γάλακτος ή σφαγών στο πληροφοριακό σύστημα ΑΡΤΕΜΙΣ του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ όσο και σε εκείνους που δεν διαθέτουν αντίστοιχα στοιχεία, επειδή δεν δραστηριοποιούνται στους συγκεκριμένους τομείς.
Υποχρεωτική η ετήσια απογραφή
Παράλληλα με τις αλλαγές στην κατανομή των βοσκοτόπων, οι κτηνοτρόφοι πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή και στην υποχρέωση ετήσιας απογραφής των ζώων τους.
Η απογραφή είναι υποχρεωτική τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο για τους κατόχους εκμεταλλεύσεων αιγοπροβάτων και χοίρων και πραγματοποιείται με ευθύνη των ίδιων των παραγωγών.
Για τα αιγοπρόβατα, η διαδικασία πρέπει να ολοκληρώνεται από την 1η Νοεμβρίου έως και τις 15 Δεκεμβρίου κάθε έτους. Για τους χοίρους, το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα εκτείνεται από την 1η έως και τις 31 Δεκεμβρίου.
Πριν από την προσέλευσή τους στις αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες, οι κτηνοτρόφοι οφείλουν να έχουν ενημερώσει πλήρως το μητρώο της εκμετάλλευσής τους. Πρέπει, δηλαδή, να έχουν καταχωριστεί όλες οι μεταβολές του ζωικού κεφαλαίου, από τις γεννήσεις και τους θανάτους μέχρι τις αγοραπωλησίες.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και ως προς το είδος του μητρώου. Τα παλαιού τύπου μητρώα δεν γίνονται πλέον δεκτά, ενώ τα ζώα που είχαν καταγραφεί σε αυτά πρέπει να μεταφερθούν στο μέρος Ε΄ του νέου μητρώου πριν από την υποβολή της απογραφής.
Τι ισχύει για τα αιγοπρόβατα
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά η δήλωση του ζωικού κεφαλαίου στην Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης. Για την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων, ως αριθμός ζώων κάθε εκμετάλλευσης λαμβάνεται υπόψη εκείνος που δηλώνει ο ίδιος ο κτηνοτρόφος στην αίτηση του έτους κατανομής. Η δήλωση πρέπει να αποτυπώνει την πραγματική κατάσταση της εκμετάλλευσης κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης και πραγματοποιείται με αποκλειστική ευθύνη του παραγωγού.
Σημαντική διευκρίνιση αποτελεί το γεγονός ότι ο αριθμός των ζώων που είχε καταγραφεί στην προηγούμενη απογραφή του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Κτηνιατρικής (ΟΠΣΚ) δεν δεσμεύει ούτε τον κτηνοτρόφο ούτε τον Οργανισμό Πληρωμών. Συνεπώς, στη νέα δήλωση πρέπει να αποτυπώνονται όλες οι μεταβολές που έχουν μεσολαβήσει, όπως γεννήσεις, αγορές, πωλήσεις, σφαγές, θάνατοι και απώλειες ζώων.
Η διαφορά μεταξύ της απογραφής και της δήλωσης στην Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης δεν οδηγεί αυτομάτως σε μη επιλεξιμότητα των ζώων. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να δηλώνονται ζώα που δεν βρίσκονται στην εκμετάλλευση. Σε περίπτωση που από διοικητικούς ή επιτόπιους ελέγχους διαπιστωθεί ότι έχουν δηλωθεί ανύπαρκτα ζώα ή ότι αυτά δεν προκύπτουν από τα επικαιροποιημένα στοιχεία της Βάσης Ιχνηλασιμότητας, προβλέπονται συγκεκριμένες συνέπειες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η απόρριψη των συγκεκριμένων ζώων ως μη επιλέξιμων, η ανάκληση της κατανομής, η επιβολή διοικητικών κυρώσεων και η επιστροφή ποσών που έχουν καταβληθεί χωρίς να δικαιολογούνται.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει για τις εκμεταλλεύσεις που υποχρεούνται να χρησιμοποιούν ηλεκτρονικούς στομαχικούς βώλους και να καταχωρίζουν τα ζώα τους στη Βάση Ιχνηλασιμότητας. Για τα αιγοπρόβατα ηλικίας άνω των έξι μηνών, ως δηλωθέντα αναγνωρίζονται όσα είναι καταχωρισμένα στη συγκεκριμένη βάση.
Επιπλέον βοσκοτοπική έκταση
Η νέα απόφαση προβλέπει και τη δυνατότητα αξιοποίησης των εκτάσεων που ενδεχομένως παραμείνουν αδιάθετες μετά την ολοκλήρωση της αρχικής κατανομής. Ειδικότερα, εφόσον μετά την εφαρμογή των κριτηρίων επιλεξιμότητας εξακολουθεί να υπάρχει διαθέσιμη έκταση, αυτή χαρακτηρίζεται ως περίσσεια επιλέξιμων βοσκοτοπικών εκτάσεων σε επίπεδο περιφερειακής ενότητας.
Η συγκεκριμένη έκταση μπορεί να κατανεμηθεί σε κτηνοτρόφους που πληρούν παραγωγικά κριτήρια, μέχρι να καλυφθούν πλήρως τα δικαιώματα που έχουν προσδιοριστεί σύμφωνα με τις προβλέψεις της απόφασης. Η διαδικασία πρέπει να τεκμηριώνεται από τον Οργανισμό Πληρωμών μέσω ειδικού πίνακα υπολοίπου, στον οποίο καταγράφεται η διαθέσιμη έκταση και η σχετική κατανομή.
Εξαίρεση προβλέπεται για μικρά νησιά στα οποία δεν λειτουργούν τυροκομεία και σφαγεία. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κατανομή πραγματοποιείται χωρίς να εφαρμόζονται κριτήρια παραγωγικής δραστηριότητας.
Ως βάση υπολογισμού χρησιμοποιείται ο μικρότερος αριθμός ζώων μεταξύ εκείνων που έχουν δηλωθεί στην Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης και εκείνων που εμφανίζονται στην απογραφή του ΟΠΣΚ. Για την επαλήθευση των στοιχείων μπορούν να αξιοποιούνται συνδυαστικά και άλλες πληροφορίες, όπως η συμμετοχή των παραγωγών σε παρεμβάσεις αγροτικής ανάπτυξης.
Ιδιαίτερη μέριμνα λαμβάνεται για τις περιπτώσεις κατά τις οποίες έκτακτα γεγονότα επηρεάζουν σημαντικά το ζωικό κεφάλαιο ή τη δυνατότητα αξιοποίησης των βοσκοτόπων.
Η ΚΥΑ δίνει τη δυνατότητα συμπληρωματικής ή διορθωτικής κατανομής μέσα στο ίδιο έτος ενίσχυσης, εφόσον συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας ή εξαιρετικές περιστάσεις. Η πρόβλεψη αφορά, μεταξύ άλλων, την αντιστοίχιση του ζωικού κεφαλαίου με τη διαθέσιμη βοσκήσιμη έκταση στο πλαίσιο της παρέμβασης Π3-71, που αφορά την αντιστάθμιση των μειονεκτημάτων στις ορεινές και μειονεκτικές περιοχές. Η σχετική διαδικασία πραγματοποιείται από τον Οργανισμό Πληρωμών κατόπιν αιτιολογημένης πράξης και με βάση το ζωικό κεφάλαιο που έχει εγκριθεί μετά τους προβλεπόμενους ελέγχους.
Βασική προϋπόθεση είναι να μην υπερβαίνονται τα όρια της διαθέσιμης επιλέξιμης έκτασης και των εγκεκριμένων πιστώσεων. Παράλληλα, δεν επιτρέπεται να μεταβληθεί ο ετήσιος φυσικός ή οικονομικός προϋπολογισμός των παρεμβάσεων.
Στις ενδεικτικές περιπτώσεις ανωτέρας βίας περιλαμβάνονται η απώλεια ή η μαζική θανάτωση ζώων εξαιτίας επιζωοτιών, οι φυσικές καταστροφές και οι θεομηνίες που πλήττουν σοβαρά μια κτηνοτροφική εκμετάλλευση, καθώς και η έκτακτη δέσμευση ή απαλλοτρίωση βοσκοτόπων για λόγους δημοσίου συμφέροντος ή περιβαλλοντικής προστασίας.
Στην ίδια κατηγορία εντάσσεται κάθε άλλη απρόβλεπτη και αναπότρεπτη κατάσταση που καθιστά αδύνατη τη συνέχιση της κανονικής βόσκησης ή τη διατήρηση της εκμετάλλευσης.
Η εφαρμογή της εξαίρεσης γίνεται χωρίς διοικητικές κυρώσεις, υπό την προϋπόθεση ότι ο δικαιούχος έχει ενημερώσει εγκαίρως τον Οργανισμό Πληρωμών. Τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, η διαδικασία υποβολής αιτήματος και οι λεπτομέρειες εφαρμογής θα εξειδικευτούν με σχετική εγκύκλιο.
Ενστάσεις για λανθασμένους ΚΑΕΚ
Δυνατότητα υποβολής ένστασης προβλέπεται και για προβλήματα που σχετίζονται με τα στοιχεία των αγροτεμαχίων στην Ενιαία Αίτηση Ενίσχυσης του 2026.
Ειδικότερα, οι παραγωγοί μπορούν να προσφύγουν όταν έχουν δηλωθεί ανακριβείς ή λανθασμένοι Κωδικοί Αριθμοί Εθνικού Κτηματολογίου (ΚΑΕΚ), αλλά και όταν εκτάσεις εμφανίζονται ως μη επιλέξιμες, συνολικά ή μερικά, έπειτα από τον έλεγχο του συστήματος παρακολούθησης εκτάσεων.
Η δυνατότητα ένστασης καλύπτει επίσης ζητήματα που προκύπτουν από την εφαρμογή της νέας απόφασης και γενικότερα από την επεξεργασία της Ενιαίας Αίτησης Ενίσχυσης. Η προθεσμία και η διαδικασία συνδέονται με τη γνώση των σχετικών στοιχείων από τον Οργανισμό Πληρωμών.
Δήλωση ποιμενικών σκύλων
Για τη διευκόλυνση των παραγωγών συστήνεται η ηλεκτρονική απογραφή, η οποία έχει την ίδια ισχύ με τη διαδικασία που πραγματοποιείται μέσω των κτηνιατρικών υπηρεσιών.
Η υποβολή γίνεται μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, (e-services.minagric.gr), όπου οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να ακολουθήσουν τις διαθέσιμες οδηγίες. Επιπλέον, βάσει του Ν. 4830/2021, οι κτηνοτρόφοι έχουν υποχρέωση να δηλώνουν τον αριθμό των ποιμενικών σκύλων που διαθέτουν και να μεριμνούν για την ηλεκτρονική σήμανσή τους.
Τέλος, λόγω των μέτρων που εφαρμόζονται για την αντιμετώπιση της ευλογιάς των αιγοπροβάτων, συνιστάται στους παραγωγούς να επικοινωνούν εγκαίρως με τις αρμόδιες κτηνιατρικές υπηρεσίες. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να προγραμματίζεται έγκαιρα η απαιτούμενη δειγματοληψία πριν από τις σφαγές, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις.
Το νέο πλαίσιο καθιστά ιδιαίτερα σημαντική τη συμφωνία μεταξύ των πραγματικών στοιχείων της εκμετάλλευσης, της απογραφής και των δηλώσεων που υποβάλλονται στα πληροφοριακά συστήματα. Οι παραγωγοί καλούνται να διατηρούν ενημερωμένα τα μητρώα τους, να δηλώνουν τον πραγματικό αριθμό των ζώων και να ελέγχουν την ορθότητα των στοιχείων των αγροτεμαχίων τους.
Η σωστή αποτύπωση του ζωικού κεφαλαίου και η έγκαιρη ολοκλήρωση της απογραφής αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ομαλή διεκπεραίωση των διαδικασιών ενίσχυσης και κατανομής βοσκοτόπων για το 2026.
