Συνεχίζουμε την προσπάθεια εξωστρέφειας με τον διεθνή διαγωνισμό φωτογραφίας «Tloupaspath», που διοργανώνεται για δεύτερη χρονιά από την Περιφέρεια Θεσσαλίας
Η φωτογράφος Τλούπα μιλά στην «Πολιτεία ΘεσσαλώΝ» για την πρώτη της επαφή με τη φωτογραφία μέσα σε ένα οικογενειακό περιβάλλον όπου το φωτογραφείο του πατέρα της, Τάκη Τλούπα, αποτελούσε φυσική προέκταση της καθημερινότητάς της. Από μικρή ηλικία ανέπτυξε οικειότητα με τον σκοτεινό θάλαμο και τα αρνητικά, ενώ καθοριστική υπήρξε η επιρροή του πατέρα της, ο οποίος τη δίδαξε να «βλέπει» πριν αποτυπώσει την εικόνα.
Συνέντευξη στη Λόλα Γάτσιου από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 3 Μαϊου 2026
Σήμερα, δηλώνει ότι παραμένει πιστή στην απλότητα και στην ουσία του πορτρέτου, το οποίο αποτελεί τον βασικό άξονα της δουλειάς της. Αναφέρεται στην καλλιτεχνική της εξέλιξη, επισημαίνοντας ότι η σχέση της με τη φωτογραφία έχει ωριμάσει χωρίς να χάσει το αρχικό της πάθος. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στον σεβασμό προς το πρόσωπο που φωτογραφίζει, αποφεύγοντας συνειδητά καταστάσεις που παραβιάζουν την ιδιωτικότητα, καθώς δεν βλέπει τον φακό ως μέσο «εισβολής» αλλά ως εργαλείο σύνδεσης. Ξεχωρίζει το project «50 Women Over 50», που ανέδειξε τη δύναμη και την ορατότητα των γυναικών μετά τα 50, ανατρέποντας στερεότυπα για την ηλικία και την ομορφιά.
Για την ίδια, η φωτογραφία ισορροπεί ανάμεσα στην τέχνη και στο ντοκουμέντο, με το φως να αποτελεί βασικό εκφραστικό εργαλείο. Τονίζει τον καθοριστικό ρόλο της Λάρισας στη διαμόρφωση του βλέμματός της, ενώ παράλληλα συνεχίζει την επιμέλεια του αρχείου του πατέρα της, το οποίο θεωρεί ζωντανή μνήμη και πολύτιμη παρακαταθήκη.
Κυρία Τλούπα, ποια ήταν η πρώτη σας επαφή με τη φωτογραφία;
Μεγάλωσα σε ένα περιβάλλον όπου το σπίτι μας ήταν προέκταση του μαγαζιού. Ο σκοτεινός θάλαμος δεν ήταν παρά ακόμη ένα δωμάτιο για μένα στο οποίο βέβαια έμπαινα με το γνωστό σινιάλο του μπαμπά μου, και το εργαστήριο που μαστόρευε ένας ακόμη χώρος για εξερεύνηση. Τα αρνητικά και φωτογραφίες παντού γύρω . Από πολύ μικρή ένιωθα μεγάλη οικειότητα με όλα αυτά.
Τι κρατήσατε και τι αφήσατε από την αισθητική του; (θεωρώ ότι θα κάνεις αναφορά στον μπαμπα σου στην πρώτη ερώτηση)
Η αισθητική του θεωρώ ότι ήταν χρόνια μπροστά! Αυτό που κράτησα είναι κάτι που με ακολουθεί σε όλη μου τη ζωή, ότι το απλό είναι και το πιο καλό. Και κατάλαβα από μικρή τη διαφορά του απλού και του απλοϊκού. Με έμαθε να βλέπω. Αυτό είναι το μεγαλύτερο μάθημα. Μου είχε πει ότι πρέπει να μάθεις πρώτα να βλέπεις, να νιώθεις και στο τέλος να επιλέγεις τι θα αποτυπώσεις. Αν και το αντικείμενο που ασχολούμαι είναι διαφορετικό από το δικό του, η βάση παραμένει κοινή. Οτιδήποτε δικό του το κουβαλώ μαζί μου και μου αρέσει να το προσαρμόζω στη σύγχρονη εποχή.
Πόσο έχει αλλάξει η σχέση σας με τη φωτογραφία από τότε που ξεκινήσατε μέχρι σήμερα;
Έχουν περάσει πολλά χρόνια από τότε που ξεκίνησα, εννοείται σαν άνθρωπος εξελίσσομαι και σίγουρα με τις επιρροές από τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Συνεχίζω να αγαπώ όμως το πορτραίτο με το ίδιο πάθος που είχα όταν άρχισα να ασχολούμαι. Επιλέγω ίσως με μια άνεση την ενασχόλησή μου με τη φωτογραφία
Αισθάνομαι δέος κάθε φορά που έρχομαι σε επαφή με το έργο του πατέρα μου, Τάκη Τλούπα, γιατί δεν πρόκειται μόνο για φωτογραφίες, αλλά για τη ζωντανή μνήμη μιας ολόκληρης εποχής και ενός τόπου
Υπάρχει κάτι που αποφεύγετε συνειδητά να φωτογραφίζετε;
Αποφεύγω συνειδητά να στρέφω τον φακό μου σε ανθρώπους ή καταστάσεις σε δημόσιους χώρους, όταν νιώθω ότι παραβιάζω την ιδιωτικότητά τους. Δεν μου είναι εύκολο να «σηκώσω» τη μηχανή χωρίς τη συγκατάθεση του άλλου, δεν νιώθω άνετα με αυτόν τον ρόλο. Σίγουρα δεν θα μπορούσα να γίνω φωτορεπόρτερ. Δεν έχω αναπτύξει αυτή την ιδιαίτερη ταχύτητα που απαιτείται για να καταγράψεις ένα γεγονός τη στιγμή που συμβαίνει, και μάλιστα από μια ενδιαφέρουσα γωνία. Γι’ αυτό και τρέφω βαθύ θαυμασμό για τους σπουδαίους φωτορεπόρτερ, που έχουν την ικανότητα να γίνονται «αόρατοι» και να απαθανατίζουν την ιστορία τη στιγμή που δημιουργείται.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για του περσινού project «50 Women Over 50» που είχε πραγματικά μεγάλη επιτυχία;
Η ιδέα γεννήθηκε από μια βαθιά ανάγκη να ανατρέψω τα στερεότυπα για τον χρόνο και τη γυναικεία εικόνα. Συχνά η κοινωνία εστιάζει στη νεότητα, αφήνοντας τις γυναίκες μετά τα 50 σε μια άδικη «αφάνεια». Ήθελα, λοιπόν, να δείξω ότι αυτή η ηλικία είναι η εποχή της μεγαλύτερης δύναμης, της αυτοπεποίθησης και της ουσιαστικής ομορφιάς.
Το project δεν ήταν απλώς μια σειρά πορτρέτων, αλλά μια δήλωση. Κάθε γυναίκα που φωτογράφισα έφερε μαζί της μια ολόκληρη διαδρομή, και ο στόχος μου ήταν να αποτυπώσω αυτή την εμπειρία που «γράφει» στο πρόσωπο και στο βλέμμα. Η επιτυχία του project με συγκίνησε ιδιαίτερα, γιατί απέδειξε ότι ο κόσμος διψάει για αληθινά πρότυπα και αυθεντικές εικόνες, μακριά από τα «φίλτρα» της τελειότητας.
Σας ενδιαφέρει περισσότερο η αισθητική ή η αλήθεια του προσώπου;
Δεν πιστεύω ότι η αισθητική και η αλήθεια συγκρούονται. Αντίθετα, η δική μου αισθητική ματιά λειτουργεί ως το «φίλτρο» μέσα από το οποίο αναζητώ την αλήθεια του προσώπου.
Η αλήθεια ενός ανθρώπου δεν είναι πάντα κάτι ωμό ή σκληρό· μπορεί να είναι η ηρεμία του, η μελαγχολία του ή ακόμα και η δύναμη που κρύβει. Η δουλειά μου είναι να «ντύσω» αυτή την εσωτερική κατάσταση με την αισθητική που της ταιριάζει. Για μένα, μια φωτογραφία είναι επιτυχημένη όταν ο θεατής λέει: «Αυτός είναι ο άνθρωπος» άρα και η αλήθεια του, αλλά ταυτόχρονα νιώθει μια οπτική απόλαυση από τον τρόπο που έχει αποδοθεί η εικόνα. Στόχος μου δεν είναι να ωραιοποιήσω την πραγματικότητα, αλλά να βρω την ομορφιά που κρύβεται στην αυθεντικότητα, χρησιμοποιώντας το φως και τη σύνθεση για να την αναδείξω.
Γιατί επιλέγετε κυρίως το πορτρέτο ως μέσο έκφρασης; Τι ρόλο παίζει το φως στη δουλειά σας; Το ακολουθείτε ή το «χτίζετε»;
Στο πορτρέτο, η μαγεία κρύβεται στην επαφή. Επιλέγω αυτό το μέσο γιατί με γοητεύει η πρόκληση να αποτυπώσω την αλήθεια του ανθρώπου απέναντί μου, πέρα από τις «μάσκες» που όλοι φοράμε. Κάθε πρόσωπο είναι ένας νέος χάρτης εμπειριών και συναισθημάτων, και η φωτογραφία είναι ο τρόπος μου να συνδεθώ μαζί τους. Όσον αφορά το φως, για μένα είναι το κύριο συνθετικό εργαλείο, όχι απλώς ένα τεχνικό μέσο. Το φως είναι αυτό που δίνει συναίσθημα και βάθος. Μπορεί να μετατρέψει μια απλή εικόνα σε μια ιστορία μυστηρίου ή σε μια δήλωση δύναμης.
Η προσέγγισή μου είναι ένας συνδυασμός. Έχω μάθει να ακολουθώ το φυσικό φως, να το σέβομαι και να αναγνωρίζω την αυθεντικότητά του. Ωστόσο, στο στούντιο ή όταν οι συνθήκες το απαιτούν, το «χτίζω» από το μηδέν. Εκεί γίνομαι σκηνοθέτης: το κατευθύνω για να τονίσω μια γωνία, να κρύψω μια ατέλεια ή να δημιουργήσω την ένταση που έχω φανταστεί. Στην πραγματικότητα, το φως δεν το δαμάζεις ποτέ πλήρως, απλώς συνεργάζεσαι μαζί του για να αναδείξεις την ψυχή του θέματός σου.
Πώς κερδίζετε την εμπιστοσύνη ενός ανθρώπου πριν τον φωτογραφίσετε;
Η εμπιστοσύνη δεν κερδίζεται τη στιγμή που πατάς το κλικ, αλλά πολύ πριν. Ξεκινά από τη στιγμή που ο άνθρωπος θα μπει στον χώρο μου. Επενδύω χρόνο στο να ακούσω και να συζητήσω μαζί του, χωρίς τη μηχανή ανάμεσά μας. Προσπαθώ να δημιουργήσω ένα κλίμα ασφάλειας και οικειότητας, όπου ο άλλος δεν νιώθει «μοντέλο» ή «αντικείμενο» μελέτης, αλλά συνεργάτης. Μοιράζομαι τις σκέψεις μου για το πώς τον βλέπω, του εξηγώ τι θέλω να αναδείξω και, κυρίως, τον αφήνω να καταλάβει ότι ο στόχος μου δεν είναι να τον κρίνω, αλλά να τον κατανοήσω. Όταν ο άνθρωπος νιώσει ότι τον σέβεσαι και ότι η ματιά σου είναι προστατευτική, τότε αφήνει τις άμυνές του. Αυτή η «παράδοση» είναι που επιτρέπει στο βλέμμα του να γίνει αληθινό και βαθύ.
Πώς διαχειρίζεστε τη στιγμή που ο φακός σου «εισβάλλει» στην προσωπικότητα του άλλου;
Η αλήθεια είναι πως δεν νιώθω ότι «εισβάλλω». Για μένα, η φωτογράφιση ενός προσώπου δεν είναι μια επιθετική πράξη, αλλά μια πρόσκληση. Δεν προσπαθώ να «κλέψω» κάτι από τον άλλον, ούτε να τον παγιδεύσω σε μια στιγμή που δεν θέλει. Αντίθετα, επιδιώκω να δημιουργήσω έναν χώρο όπου ο άλλος νιώθει αρκετά ασφαλής ώστε να μου επιτρέψει να τον δω. Όταν υπάρχει αυτή η αμοιβαία αποδοχή, ο φακός παύει να είναι ένα ψυχρό εργαλείο που εισβάλλει και γίνεται το μέσο για μια ουσιαστική σύνδεση. Είναι μια στιγμή μοιράσματος, όχι παραβίασης.
Όσον αφορά στο φωτογραφικό αρχείο του πατέρα σας Τάκη Τλούπα, πώς αισθάνεστε να διαχειρίζεσαι το αρχείο ενός τόσο σημαντικού φωτογράφου;
Το να διαχειρίζομαι το αρχείο του πατέρα μου, Τάκη Τλούπα, είναι για μένα ένας συνδυασμός μεγάλης τιμής και βαθιάς ευθύνης. Αισθάνομαι δέος κάθε φορά που έρχομαι σε επαφή με το έργο του, γιατί δεν πρόκειται μόνο για φωτογραφίες, αλλά για τη ζωντανή μνήμη μιας ολόκληρης εποχής και ενός τόπου. Είναι μια διαδικασία που απαιτεί χρόνο, σεβασμό και προσοχή στη λεπτομέρεια. Συχνά αισθάνομαι ότι μέσα από αυτή τη δουλειά συνεχίζω έναν διάλογο μαζί του. Στόχος μου δεν είναι απλώς να διαφυλάξω αυτό το υλικό, αλλά να το κρατήσω «ζωντανό» και προσβάσιμο στις επόμενες γενιές. Είναι ένα χρέος απέναντι στον άνθρωπο που μου έμαθε να βλέπω τον κόσμο μέσα από τον φακό, αλλά και απέναντι στην ιστορία της φωτογραφίας που εκείνος υπηρέτησε με τόσο πάθος.
Πιστεύετε ότι η φωτογραφία είναι τελικά τέχνη ή ιστορικό ντοκουμέντο;
Πιστεύω ότι η φωτογραφία έχει τη μοναδική ιδιότητα να είναι και τα δύο ταυτόχρονα. Δεν είναι απαραίτητο να διαλέξουμε πλευρά. Από τη μία πλευρά, είναι ένα ιστορικό ντοκουμέντο γιατί παγώνει τον χρόνο και διασώζει την αλήθεια μιας στιγμής, ενός τοπίου ή ενός ανθρώπου που αύριο μπορεί να μην είναι εκεί. Είναι η απόδειξη της ύπαρξης. Από την άλλη πλευρά, είναι τέχνη, γιατί η πραγματικότητα αυτή περνά μέσα από το «φίλτρο» του φωτογράφου — τις επιλογές του στο φως, τη σύνθεση και το συναίσθημα.
Στο αρχείο του πατέρα μου, για παράδειγμα, βλέπουμε την ιστορία της Θεσσαλίας άρα ως ντοκουμέντο, αλλά τη βλέπουμε και ως μορφή τέχνης μέσα από μια υψηλή αισθητική που την καθιστά αιώνια. Προσωπικά, επιδιώκω οι φωτογραφίες μου να έχουν την εγκυρότητα του ντοκουμέντου, αλλά να «αναπνέουν» μέσα από την καλλιτεχνική μου ματιά.
Πώς βλέπετε τη φωτογραφία στην εποχή των social media; Σας απασχολεί το «φιλτράρισμα» της πραγματικότητας;
Τα social media έχουν κάνει τη φωτογραφία κομμάτι της καθημερινότητας όλων μας. Πλέον, ο καθένας έχει μια κάμερα στην τσέπη του και μπορεί να μοιραστεί τη δική του ματιά. Ωστόσο, αυτό που με απασχολεί είναι η τάση για ένα «φιλτράρισμα» που αλλοιώνει τα χαρακτηριστικά και την αλήθεια μας. Προσωπικά, δεν επιδιώκω ούτε να κρύψω την πραγματικότητα με φίλτρα, αλλά ούτε και να τονίσω την ατέλεια με τρόπο σκληρό. Η δική μου προσέγγιση είναι άλλη: χρησιμοποιώ το φως για να «ντύσω» το πρόσωπο με τέτοιο τρόπο, ώστε ακόμα και τα σημάδια του χρόνου ή οι ατέλειες να δείχνουν όμορφες. Το σωστό φως μπορεί να δώσει αξιοπρέπεια και γοητεία σε κάθε χαρακτηριστικό, κάνοντας το αποτέλεσμα να δείχνει αισθητικά άρτιο και, πάνω απ’ όλα, αληθινό.
Έχετε βρει φωτογραφία του πατέρα σας που δεν ξέρατε ότι υπάρχει και να σας ξάφνιασε;
Ναι, φυσικά, και μάλιστα μου συνέβη τώρα τελευταία, καθώς συνεχίζω τη διαδικασία της αρχειοθέτησης. Είναι μια εμπειρία που με ξαφνιάζει και με συγκινεί κάθε φορά. Κάποιες στιγμές, ανάμεσα σε γνωστά αρνητικά, ανακαλύπτω λήψεις που φαίνεται να είχαν μείνει στο περιθώριο, αλλά κρύβουν μια απίστευτη δύναμη. Πρόσφατα ανακάλυψα μια ολόκληρη σειρά που αφορά την Αβερώφειο Γεωργική Σχολή, καθώς και φωτογραφίες από παλιά εργοστάσια και τεχνικά έργα του Δήμου, που αποτελούν σπάνια τεκμήρια μιας άλλης εποχής. Το πιο συγκινητικό όμως για μένα είναι οι φωτογραφίες ανθρώπων, αστών, φίλων και παιδιών, φωτογραφημένων στην αυλή μας. Ένας ολόκληρος θησαυρός που αποκαλύπτει όχι μόνο την τεχνική του αρτιότητα, αλλά και την καθημερινότητα, την εγγύτητα και την αγάπη του για τον άνθρωπο και τον τόπο του. Είναι σαν να μου ανοίγει ο ίδιος ένα νέο παράθυρο στο παρελθόν.
Πώς έχει επηρεάσει η Λάρισα το βλέμμα σας; Θα μπορούσατε να κάνετε την ίδια δουλειά σε μια μεγαλύτερη πόλη;
Η Λάρισα έχει παίξει καθοριστικό ρόλο, γιατί εδώ η σχέση με τον άνθρωπο είναι πιο άμεση και προσωπική. Υπάρχει μια εγγύτητα που δύσκολα βρίσκεις σε μια απρόσωπη μητρόπολη. Το βλέμμα μου εκπαιδεύτηκε να αναζητά την οικειότητα, και αυτό είναι κάτι που κουβαλάω σε κάθε μου πορτρέτο. Αν θα μπορούσα να κάνω την ίδια δουλειά σε μια μεγαλύτερη πόλη; Τεχνικά, ναι. Αισθητικά όμως, θα ήταν κάτι άλλο. Σε μια μεγάλη πόλη, ίσως η δουλειά μου να είχε περισσότερη «ένταση» ή την ταχύτητα του περιβάλλοντος. Εδώ, όμως, έχω την πολυτέλεια του χρόνου και της σύνδεσης. Το γεγονός ότι γνωρίζω τους ανθρώπους ή ότι μοιραζόμαστε κοινές μνήμες και εικόνες, μου επιτρέπει να φτάνω πιο γρήγορα στην ουσία τους.
Η Λάρισα μου προσφέρει τη γείωση που χρειάζομαι για να παραμένω αληθινή σε αυτό που κάνω. Είναι ο τόπος που μου επιτρέπει να είμαι η φωτογράφος που θέλω να είμαι.
Ετοιμάζετε κάτι καινούριο; Να περιμένουμε μια νέα έκθεσή σας;
Ποτέ δεν εφησυχάζω. Η φύση της δουλειάς μου είναι τέτοια που πάντα αναζητώ το επόμενο βήμα, την επόμενη ιδέα που θα με κινητοποιήσει να ξεκινήσω κάτι καινούργιο. Ήδη στο μυαλό μου αρχίζει να σχηματίζεται κάτι νέο, μια ιδέα που με ενθουσιάζει, αλλά προς το παρόν προτιμώ να την αφήσω να «ωριμάσει» πριν την αποκαλύψω. Παράλληλα, οι επόμενοι μήνες είναι γεμάτοι από σημαντικά ορόσημα για το έργο του πατέρα μου. Ετοιμάζουμε μια μεγάλη έκθεση στην Αθήνα το φθινόπωρο, ενώ με την καινούργια χρονιά το έργο του θα προβληθεί στην PhotoBiennale της Θεσσαλονίκης. Ταυτόχρονα, συνεχίζουμε την προσπάθεια εξωστρέφειας με τον διεθνή διαγωνισμό φωτογραφίας «Tloupaspath», που διοργανώνεται για δεύτερη χρονιά από την Περιφέρεια Θεσσαλίας.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Η Βάνια Τλούπα γεννήθηκε στη Λάρισα το 1969. Η σχέση της με τη φωτογραφία ξεκίνησε από την παιδική ηλικία, καθώς μεγάλωσα μέσα στο φωτογραφείο του πατέρα της, του κορυφαίου Έλληνα φωτογράφου Τάκη Τλούπα. Εκεί, παρατηρώντας τον τρόπο που δούλευε, μυήθηκε στον μαγικό κόσμο της εικόνας και της τέχνης. Σπούδασε Φωτογραφία στην Αθήνα, με εξειδίκευση στο πορτρέτο, το οποίο παραμένει μέχρι σήμερα το μεγάλο της πάθος. Από το 1991, διατηρεί το δικό της φωτογραφικό στούντιο στη Λάρισα, ακολουθώντας τη δική μου επαγγελματική και καλλιτεχνική πορεία. Στο έργο της, είτε πρόκειται για ασπρόμαυρο είτε για έγχρωμο πορτρέτο, ο άνθρωπος αποτελεί για εκείνη ένα αστείρευτο πεδίο ανακάλυψης. Επιδιώκει μέσα από το κάδρο της να αιχμαλωτίζει την αλήθεια και την ιστορία που κρύβει κάθε βλέμμα. Το φθινόπωρο του 2024, παρουσίασε στην Ελληνοαμερικανική Ένωση στην Αθήνα την ατομική της έκθεση “50 women over 50”, μια ενότητα έργων αφιερωμένη στη γυναικεία ωριμότητα. Παράλληλα με την προσωπική της δημιουργία, ως νόμιμος κάτοχος και διαχειρίστρια του πολύτιμου Φωτογραφικού Αρχείου του Τάκη Τλούπα, εργάζεται συστηματικά για την τεκμηρίωση, την ψηφιοποίηση και την ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς του έργου του, επιμελούμενη την οργάνωση σημαντικών εκθέσεων.
