Ήταν ο στρατηγός Φαίδων Γκιζίκης που επιτελώντας τον εγγενώς αντιφατικό ρόλο του Προέδρου της Δημοκρατίας επί των ημερών μιας δικτατορίας, το μεσημέρι της 23ης Ιουλίου του 1974 κάλεσε στο προεδρικό μέγαρο εκπροσώπους της αστικής Δεξιάς και του προδικτατορικού Κέντρου για να τους αναγγείλει τη μετάβαση σε πολιτική κυβέρνηση – το τέλος δηλαδή της Χούντας.
Η είδηση διαχύθηκε παντού αυτοστιγμεί. Μισή μέρα αργότερα, τα ξημερώματα της 24ης, ένα πλήθος χιλιάδων ανθρώπων υποδέχθηκε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή και τον συνόδευσε από την άφιξή του εκ Παρισίων ως την ορκωμοσία του σε μία από τις πιο διάσημες και σημαδιακές εικόνες που κατέγραψαν οι κάμερες της εποχής.
Η ορκωμοσία Καραμανλή. Στη μέση ο Φαίδων Γκιζίκης.
Χιλιάδες όμως ήταν κι εκείνοι που με το ανακοινωθέν του Γκιζίκη ξεχύθηκαν αμέσως στους δρόμους, προβαίνοντας σε πολύωρες αντιδικτατορικές διαδηλώσεις που έφταναν από το Σύνταγμα ως την Πατησίων.
Εκείνα τα ξημερώματα της 24ης, την ίδια ακριβώς στιγμή που ο φακός ήταν στραμμένος στην ευφορία όσων υποδέχονταν την πολιτική αλλαγή καθώς εκείνη έφτανε από αέρος, οι διαδηλωτές που κραύγαζαν «Η Χούντα στο απόσπασμα», δεχόντουσαν ξύλο και κυνηγητό από την αστυνομία στη ζώνη από την Αλεξάνδρας ως το Πολυτεχνείο.
Όπως αποδείχθηκε με εξαιρετικά οδυνηρό τρόπο τα επόμενα χρόνια, δεν ήταν το τελευταίο ξέσπασμα της μιας επταετίας, αλλά το εναρκτήριο –κυριολεκτικό– λάκτισμα μιας επόμενης.
«Διά της βιαίας απωθήσεως»
Το ιστορικό ντοκιμαντέρ Μαρτυρίες του Νίκου Καβουκίδη επανήλθε πρόσφατα στην επικαιρότητα για τα πλάνα με την επιστροφή των εξόριστων από τη Γυάρο, μεταξύ των οποίων και ο πρόσφατα εκλιπών Σπύρος Χαλβατζής.
Ωστόσο, είναι μία από τις ελάχιστες στιγμές ευφορίας που αποτυπώνονται σε αυτό το ξεχωριστής σημασίας ντοκουμέντο, που καλύπτει τον πρώτο ενάμιση χρόνο μετά την πτώση της Χούντας. Η κάμερα του Καβουκίδη περιπλανιέται από κινητοποίηση σε κινητοποίηση, καταγράφει απεργίες πείνας και μαζικές διαδηλώσεις, σκηνές άγριας καταστολής, μηνύματα απογοήτευσης από τον Νοέμβριο του 1974 και άλλα.

Από τις «Μαρτυρίες» του Νίκου Καβουκίδη (1975)
Η ορμή των κινητοποιήσεων έχει ξεκινήσει ήδη πριν την εξέγερση του Πολυτεχνείου, ξεκινόντας από διαδηλώσεις μερικών εκατοντάδων ακόμα στις αρχές της δεκαετίας του ‘70, σημάδι που η Χούντα δεν θεωρεί αμελητέο, καθώς στα μέσα του 1972, εισάγει το νομοθετικό διάταγμα 2698 που επιτρέπει την ανεξέλεγκτα βίαιη διάλυση των δημόσιων συναθροίσεων.
Το διάταγμα προβλέπει ότι «ο εκπρόσωπος της Αστυνομικής Αρχής, παρουσία των εκπροσώπων της Διοικητικής και Δικαστικής τοιαύτης μετά γνώμην δε αυτών, διατάσσει την διάλυσιν της συναθροίσεως διά της χρήσεως, κατά την κρίσιν του, μετ’ εκτίμησιν της καταστάσεως, των προσφόρων προς τον σκοπόν τούτον μέσων, ιδία δε διά της βιαίας απωθήσεως, του καταιονισμού δι’ ύδατος, της αστυνομικής ράβδου ή των υποκοπάνων των όπλων, των δακρυογόνων ή ετέρων συναφών μέσων.»
Αν τα παραπάνω δεν λειτουργήσουν, ο αρχιφύλακας μπορεί «να διατάξη την χρήσιν των όπλων υπό των ανδρών της δημοσίας δυνάμεως και των μετ` αυτών συμπραττόντων οργάνων. Η χρήσις των όπλων άρχεται δι’ εκφοβιστικής εις τον αέρα βολής, εάν δε και μετά τούτο δεν ήθελον αποσυρθή οι μετέχοντες της συναθροίσεως, συγχωρείται οιαδήποτε χρήσις των όπλων.»
Από την εισαγωγή αυτού του διατάγματος τον Μάιο του 1972, μέχρι την κορυφαία στιγμή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973, οι προσπάθειες της Χούντας να καταστείλει τις αντιδράσεις δεν έχει ιδιαίτερο αποτέλεσμα.
Οι κινητοποιήσεις των φοιτητών αρχίζουν να εμπνέουν ευρύτερες κοινωνικές ομάδες, σε τέτοιο βαθμό που ακόμα κι αν το διάστημα από την επομένη της εξέγερσης μέχρι τον Ιούλιο του 1974 χαρακτηρίζεται από την απροκάλυπτη και αχαλίνωτη ιωαννιδική τρομοκρατία, διατηρείται μια κοινωνική ορμή που απελευθερώνεται –και ξεκινά να καταστέλλεται– ανήμερα της έναρξης της Μεταπολίτευσης.
Ακροδεξιά και Δημόσια Τάξη
Ήδη από τον Αύγουστο του 1974, ο υπουργός Δημόσιας Τάξης Σόλων Γκίκας απαγορεύει καθολικά τις συγκεντρώσεις στη χώρα, οι οποίες εκείνες τις ημέρες αφορούν το Κυπριακό. Οι μαζικές διαδηλώσεις παρ’ όλα αυτά πραγματοποιούνται σε διάφορα μέρη της χώρας, υποστηρίζοντας ομάδα Κύπριων φοιτητών που έχουν ξεκινήσει απεργία πείνας. Η αστυνομία επιχειρεί να τις διαλύσει, ενίοτε με χρήση βίας.
Από μόνη της η τοποθέτηση του Γκίκα στο πόστο αρκούσε για να αποκαλύψει τις διαθέσεις της κυβέρνησης Καραμανλή. Στρατιωτικός, πρώην αρχηγός ΓΕΣ και για ένα φεγγάρι επικεφαλής του παραστρατιωτικού ΙΔΕΑ, αποτελούσε κομμάτι της ίδιας δεξαμενής που γέννησε τους πραξικοπηματίες, πράγμα που αποτυπώθηκε και στη σχετικά βραχύβια, πλην όμως καθοριστική θητεία του ως επικεφαλής των σωμάτων ασφαλείας.
Μέχρι σχετικά πρότινος, ο Γκίκας μπορούσε να έχει ακόμα κάποιους υποστηρικτές ιστορικούς και ιστοριοδίφες, οι οποίοι λίγο-πολύ ισχυρίζονταν ότι ο ίδιος κατανοούσε ότι προκειμένου να διασφαλιστεί η ομαλή μετάβαση στον κοινοβουλευτισμό, θα έπρεπε να αποφευχθεί με κάθε τρόπο η μετωπική, ευθεία και καθολική σύγκρουση με τον στρατό και τα υπόλοιπα τμήματα του αμερικανοκίνητου μηχανισμού που έφεραν την πολιτική ανωμαλία.

Η κυβέρνηση Καραμανλή το 1974.
Αναγκαία και ικανή συνθήκη της αποχουντοποίησης, άλλωστε, ήταν ο περιορισμός της εξουσίας του στρατού στα πολιτικά πράγματα, πράγμα που ενδεχομένως εξηγεί την ευνοϊκότερη στάση της κυβέρνησης Καραμανλή απέναντι στους χουντικούς της Αστυνομίας Πόλεων σε σύγκριση με αυτούς της Χωροφυλακής και της ΕΣΑ.
Το 2017, η Εφημερίδα των Συντακτών κυκλοφόρησε σε ένθετο την «έκθεση Γκίκα», ένα πολυσέλιδο υπόμνημα που απέστειλε ο πρώτος υπουργός Δημόσιας Τάξης της Μεταπολίτευσης τον Μάρτιο του 1976, δύο μήνες αφού είχε παραδώσει το πόστο του στον Γεώργιο Σταμάτη.
Η έκθεση αυτή που είχε ως αποδέκτη τον Καραμανλή αυτοπροσώπως, αποδείχθηκε εξόχως διαφωτιστική για τις σκέψεις και στοχεύσεις του Γκίκα. Όπως σχολιάζει και ο επιμελητής της έκδοσης, Τάσος Κωστόπουλος, η στόχευση του αφυπηρετήσαντος υπουργού φαίνεται να ρέπει πολύ περισσότερο ενάντια στην Αριστερά, παρά στην ακροδεξιά εντός, εκτός και επί τα αυτά του στρατεύματος, ακόμα κι αν ο ίδιος αναγνωρίζει ότι κύκλοι του στρατού συζητούν το ενδεχόμενο νέου πραξικοπήματος σε Ελλάδα και Κύπρο και απαγωγής(!) του Καραμανλή.
Άλλωστε, ολόκληρες μερίδες του ακροδεξιού παρακράτους, συμπεριλαμβανομένης της ΕΟΚΑ Β’, φαίνονται σε εκείνη τη φάση να έχουν αυτονομηθεί σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό από τους πρωταγωνιστές της επταετίας, καθώς συνεχίζουν να πραγματοποιούν δράσεις, όντας τυπικά ακέφαλοι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η απόπειρα δολοφονίας του Βάσου Λυσσαρίδη στις 30 Αυγούστου 1974, δύο εβδομάδες μετά τον δεύτερο Αττίλα, που κατέληξε στον θάνατο του συνεπιβάτη του, Δώρου Λοΐζου.
Το ακροδεξιό παρακράτος στην Ελλάδα εκείνη την περίοδο εκφράζεται από τη δράση της φασιστικής οργάνωσης «Νέα Τάξη», επί λέξει μετάφραση της Ordine Nuovo, της αντίστοιχης ιταλικής οργάνωσης που το 1969 πραγματοποίησε πολύνεκρη επίθεση με βόμβα στην Πιάτσα Φοντάνα στο Μιλάνο, την οποία επιχείρησε αρχικά να φορτώσει στην Αριστερά.

Πρωτοσέλιδο της ιταλικής Corriere Della Sera, την επομένη της έκρηξης στην Πιάτσα Φοντάνα.
Μεταγενέστερες έρευνες για το αμερικανοκινούμενο παραστρατιωτικό δίκτυο επιχειρήσεων Stay Behind στην Ευρώπη, υποστήριξαν μάλιστα ότι μέλη της Ordine Nuovo είχαν λάβει εκπαίδευση στα στρατόπεδα της Χούντας, ενώ εκτενώς καταγεγραμμένη είναι η τακτική παρουσία διαφόρων στελεχών της στην Ελλάδα και η σχέση τους με τους Έλληνες νεοναζί.
Σήμερα ξέρουμε ότι επικεφαλής της Νέας Τάξης ήταν το πρώην μέλος της Ordine Nuovo, Δημήτρης Ναστούλης, ενώ η δράση της τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης περιλαμβάνει καταδρομικές επιθέσεις με μαχαίρια κατά φοιτητών, συνθήματα σε τοίχους και εμπρηστικές ενέργειες σε γραφεία αριστερών οργανώσεων. Στις Μαρτυρίες του Καβουκίδη, καταγράφεται μάλιστα και πολυπληθής αντιφασιστική διαδήλωση ενάντια στη Νέα Τάξη.
Παρ’ όλα αυτά, ο Γκίκας ενημερώνει τον Καραμανλή πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η Νέα Τάξη είναι ένα μύθευμα της αντιπολίτευσης. «Κίνδυνος από δήθεν οργανώσεις της δεξιάς ουδέποτεν ενεφανίσθη. Ατομικαί τινες δραστηριότητες εγένοντο αντικείμενον θορυβώδους εκμεταλλεύσεως εκ μέρους της αριστεράς συνοδοιπορίας», γράφει.
Για τον Γκίκα, δεν είχαν σημασία ούτε οι σκέψεις για νέα πραξικοπήματα, ούτε η νεοναζιστική βία. Εχθρός ήταν η «αριστερά συνοδοιπορία», η οποία μεταξύ άλλων έκαμπτε το ηθικό των σωμάτων ασφαλείας με τις μαζικές διαδηλώσεις της. Το πόσο στρεβλή ήταν η αντίληψη που επιχειρούσε να καλλιεργήσει αποδείχθηκε εκ των πραγμάτων με την αιματηρή έξαρση της φασιστικής βίας στην υπόλοιπη δεκαετία του ‘70.
Το απεργιακό κύμα
Δύο είναι τα βασικότερα συνθήματα της πρώιμης μεταπολιτευτικής περιόδου: «Δώστε τη Χούντα στο λαό» και «αυτοί πουλήσαν την Κύπρο μας». Δεν είναι όμως τα μοναδικά. Η Γ’ Ελληνική Δημοκρατία εγκαινιάζεται με ένα πολύ παρατεταμένο «κόκκινο φθινόπωρο», ένα μαζικό κύμα απεργιών και κινητοποιήσεων που πιάνει από τους ταξιτζήδες μέχρι τους βιομηχανικούς εργάτες κι από τους αγρότες μέχρι τους υπαλλήλους και φυσικά τους φοιτητές και τους οικοδόμους.
Αυτές έχουν καταλογογραφηθεί εξαντλητικά στο βιβλίο Νοέμβρης ’73: αυτοί οι αγώνες συνεχίζονται, δεν εξαγοράζονται, δεν δικαιώθηκαν της Αυτόνομης Πρωτοβουλίας Πολιτών που αποτελεί την πιο συστηματική καταγραφή όλων των κινητοποιήσεων στην Ελλάδα από το 1972 μέχρι το 1980.


Τόσο οι διαδηλώσεις με αιχμή το Κυπριακό και την αποχουντοποίηση, όσο και οι εργατικές και φοιτητικές κινητοποιήσεις αντιμετωπίζονται με λυσσαλέα βία από την αστυνομία, τουλάχιστον εκεί που παίρνει τα σώματα ασφαλείας, γιατί σε πολλές περιπτώσεις, οι αριθμοί των διαδηλωτών είναι τόσο μεγάλοι που δεν το επιτρέπουν.
Την πρώτη επέτειο του Πολυτεχνείου, ξεκινούν οι κινητοποιήσεις και οι εκδηλώσεις μνήμης από τις 15 Νοεμβρίου, ενώ στις 24 Νοεμβρίου, η κεντρική φοιτητική πορεία για το Πολυτεχνείο αριθμεί 1.000.000 κόσμου. Στο ενδιάμεσο, έχουν γίνει και οι πρώτες εκλογές, τις οποίες κερδίζει με 54% η Νέα Δημοκρατία υπό το βάρος του γνωστού «Καραμανλής ή τανκς».
Στα τέλη του 1974 και για όλο το 1975, οι απεργίες εξαπλώνονται με φρενιτικό ρυθμό, ενώ δεν λείπουν και μάχιμες διαδηλώσεις όπως αυτή που κατέληξε στην προσωρινή κατάληψη της αμερικανικής πρεσβείας. Στις 23 Ιουλίου του 1975, έναν χρόνο μετά την ανακοίνωση του Γκιζίκη και την πρόσκληση στον Καραμανλή, μια απεργία οικοδόμων καταλήγει σε πολύωρες οδομαχίες. Στην έκθεσή του αργότερα, ο Γκίκας τη μνημονεύει ως συμβάν που δεν πρέπει να επαναληφθεί.

Αύρες της αστυνομίας στην απεργία των οικοδόμων τον Ιούλιο του 1975. (Πηγή: Νίκος Θεοδοσίου / theodosiou.wordpress.com)
Στην επέτειο του Πολυτεχνείου το 1975 πρωταγωνιστούν οι απεργοί της χαρτοβιομηχανίας ΜΕΛ που έχοντας ήδη κλείσει δύο μήνες απεργίας, κατεβαίνουν από τη Θεσσαλονίκη στην Αθήνα και πραγματοποιούν κοινές συνελεύσεις και εκδηλώσεις με τους φοιτητές. Στις 16 Νοεμβρίου επιστρέφουν στη Θεσσαλονίκη, όπου λαμβάνουν μέρος στην πορεία για το Πολυτεχνείο, ενώ η αντίστοιχη διαδήλωση της Αθήνας υπερβαίνει το 1 εκ. κόσμου.
Στο μεταξύ, η κυβέρνηση Καραμανλή δια της Χωροφυλακής, έχει κηρύξει στις 12 Νοεμβρίου στρατιωτικό νόμο στα Τρίκαλα, προκειμένου να αποτρέψει τους αγρότες να κινηθούν με τα τρακτέρ προς την Αθήνα.
Οι απεργίες πυκνώνουν τόσο το επόμενο διάστημα που στις 30 Μαρτίου 1976, η κυβέρνηση Καραμανλή εισάγει τον αντιαπεργιακό νόμο 330 ο οποίος διευκολύνει την κήρυξη απεργιών ως παράνομες, στην οποία περίπτωση αίρεται η προστασία των συνδικαλιστών, επιτρέπεται η απόλυση απεργών χωρίς αποζημίωση και προβλέπεται χρηματική ποινή και φυλάκιση.
Το επόμενο διάστημα, οι συγκρούσεις κλιμακώνονται με τα όργανα της τάξης να αναβαθμίζουν την επιθετικότητα των πρακτικών τους κατά των απανταχού απεργών, που περιλαμβάνουν πλέον μέχρι και νυχτερινές στα σπίτια για συλλήψεις, χωρίς όμως να καταφέρουν να αποτρέψουν τις απεργίες που συνεχίζουν να εξαπλώνονται σε όλη τη χώρα. Μάλιστα, η απεργία του Μαΐου ενάντια στο νόμο της κυβέρνησης Καραμανλή, θα διατηρήσει για χρόνια το ρεκόρ της μεγαλύτερης εργατικής κινητοποίησης.
Στις αρχές του ίδιου μήνα, δύο θάνατοι εξαγριώνουν και προκαλούν ακόμα περισσότερο το κοινό αίσθημα. Ο ένας είναι ο θάνατος σε «τροχαίο» του Αλέκου Παναγούλη, ο οποίος έχει έρθει σε σύγκρουση με πολιτικούς της Δεξιάς, καθώς εμφανίζεται να κατέχει στοιχεία για τη συνεργασία τους με τη Χούντα. Πάνω από ένα εκατομμύριο κόσμου παρευρίσκεται στην κηδεία του.
Ο άλλος είναι ο θάνατος του 17χρονου Σιδέρη Ισιδωρόπουλου που κυνηγιέται από την αστυνομία ενώ κολλάει αφίσες αριστερής οργάνωσης και παρασύρεται από αμάξι στην Πειραιώς. Η αστυνομία επιχειρεί ανεπιτυχώς να αποτρέψει τη μαζική πορεία.

Η απαγορευμένη πορεία για τον θάνατο του Σιδέρη Ισιδωρόπουλου. (Πηγή: Indymedia)
Γενικά, παρά τη βιαιότητα, το «ανεπιτυχώς» ήταν μια λέξη που συναντά κανείς συχνά εκείνη την περίοδο στις προσπάθειες της αστυνομίας να διαλύσει τις διαδηλώσεις.
«Φτιάξτε τα ΜΑΤ»
Είναι γνωστό από τη συνέντευξη που είχε κάνει το 2004 η ομάδα του Ιού της Ελευθεροτυπίας με τον Ηλία Ψυχογιό, εμπνευστή και δημιουργό των ΜΑΤ σε συνεργασία με τον τότε γενικό γραμματέα και μετέπειτα υπουργό Δημόσιας Τάξης, Αναστάσιο Μπάλκο, ότι η έγκριση του Καραμανλή για τη δημιουργία τους προέκυψε από δύο λέξεις: «φτιάξτε τα».
Στις Μαρτυρίες του Καβουκίδη μπορούμε ήδη από το 1975 να δούμε τις τεθωρακισμένες αύρες που χρησιμοποιούνται για την καταστολή κάθε είδους κινητοποίησης, καθώς επίσης και τα κράνη των αστυνομικών. Ως το 1976, οι πρώτες μονάδες των ΜΑΤ θα έχουν πια εξοπλιστεί και θα βρίσκονται στους δρόμους.
Η πρώτη ουσιαστική ήττα των διαδηλώσεων σημειώθηκε στην επέτειο του Πολυτεχνείου το 1976, όπου η κυβέρνηση θέλησε να απαγορεύσει την πορεία και ενώ δεν το κατάφερε, πέτυχε έναν από τους βασικούς στόχους της: να την εμποδίσει να πλησιάσει στην αμερικάνικη πρεσβεία. Αδειασμένη από την υποχωρητικότητα της αντιπολίτευσης, η αναιμική σε σχέση με τις προηγούμενες χρονιές διαδήλωση σταματάει και αυτοδιαλύεται στο Σύνταγμα. Επίσης, η ΟΝΝΕΔ, η νεολαία της Νέας Δημοκρατίας, για πρώτη φορά απεκδύεται τα προσχήματα και δεν συμμετέχει σε αυτή.
Αντίστοιχα «απελευθερωμένη» από τα προσχήματα εμφανίζεται και η κυβέρνηση. Οι αύρες και τα ΜΑΤ παρεμβαίνουν με βία ενάντια σε οποιονδήποτε κινητοποιείται στη χώρα το επόμενο διάστημα, ενώ ο Καραμανλής δηλώνει ρητά την πρόθεσή του να συσφίξει περαιτέρω το πλαίσιο κατά των απεργιών. Στο μεταξύ έχουν προηγηθεί δικαστικές διώξεις και συλλήψεις κατά των νοσοκομειακών γιατρών, ενώ ο Καραμανλής σε κοινοβουλευτική σύγκρουση με τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης σημειώνει ότι «πολλοί φαίνονται να λησμονούν ότι η Ελλάς αντιμετωπίζει κρίσιμα εθνικά θέματα».


Το κρεσέντο καταστολής κορυφώνεται την ίδια χρονιά με την καθολική απαγόρευση της πορείας του Πολυτεχνείου με πρόσχημα τις εκλογές που έχουν προκηρυχθεί για τις 20 Νοεμβρίου του 1977. Οι οργανώσεις της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς επιχειρούν να σπάσουν την απαγόρευση και αντιμετωπίζουν επίθεση, ξυλοδαρμό και συλλήψεις από τα ΜΑΤ.
Οι εκλογές γίνονται, ο Καραμανλής ανανεώνει την εντολή του με 12 μονάδες λιγότερες από τις εκλογές του 1974 και λίγες μέρες μετά, η κυβέρνηση απαγορεύει την πορεία που έχει σχεδιάσει η ΕΦΕΕ προς την αμερικανική πρεσβεία. Ο κόσμος που συγκεντρώνεται στο Πολυτεχνείο καταφέρνει να φτάσει ως τα Χαυτεία, όπου δέχεται μία από τις πιο βάναυσες επιθέσεις που έχουν πραγματοποιήσει οι αύρες και τα ΜΑΤ ως τότε. Δεν χρειάζεται καν το πρόσχημα της διεξαγωγής των εκλογών πια.
Η εποχή της αστυνομοκρατίας
Η αναβαθμισμένη αστυνομία αρχίζει να εμφανίζεται ακόμα και εκτός διαδηλώσεων πια, προσκαλούμενη από διάφορους πρόθυμους για επιδείξεις πυγμής κατά της μαθητικής και φοιτητικής απείθειας σε σχολεία και σχολές. Απεργίες και διαδηλώσεις διαλύονται με απροκάλυπτη βία και παρότι αυτό δεν αρκεί για να τις εξαφανίσει, η ορμή τους μειώνεται αισθητά.
Παράλληλα, η κυβέρνηση Καραμανλή φέρνει τον Μάιο του 1978 τον αντιτρομοκρατικό νόμο 774, ο οποίος ουσιαστικά δίνει τη δυνατότητα να δικάζονται ως τρομοκρατική οργάνωση ακόμα και απλοί διαδηλωτές.
Χτυπόντας ανελέητα με το μαστίγιο οτιδήποτε διατηρεί την ορμή του αντιδικτατορικού αγώνα, ο Καραμανλής αποφασίζει παράλληλα τον Νοέμβριο του 1978 και υπό το βάρος της δημοσκοπικής ανόδου του ΠΑΣΟΚ, που έχει μόλις κερδίσει τον Δήμο της Αθήνας με τον Δημήτρη Μπέη, να χρησιμοποιήσει και το καρότο, αποδεχόμενος το Πολυτεχνείο ως εθνική γιορτή. Στις 17 Νοεμβρίου, εκπρόσωποι όλων των κοινοβουλευτικών κομμάτων (πλην της φιλοχουντικής Εθνικής Παράταξης) μαζί με τον πρόεδρο της Βουλής, καταθέτουν στεφάνι στη μνήμη των νεκρών.

Αριστερά ο τότε πρόεδρος της ΕΦΕΕ, Χρήστος Παπουτσής, δεξιά ο τότε υφυπουργός Παιδείας του Καραμανλή, Χάρης Καρατζάς, στους εορτασμούς για το Πολυτεχνείο το 1978. (Πηγή: istorikephotografies.blogspot.com)
Ταυτόχρονα, η διαδήλωση είναι πιο ασθενής από ποτέ. Το φοιτητικό κίνημα έχει αρχίσει να υποχωρεί υπό το βάρος της καταστολής, πράγμα που αποτυπώνεται και στο ζήλο της κυβέρνησης Καραμανλή να περάσει τον νόμο 815, ο οποίος προβλέπει ανώτατο όριο φοίτησης «για να λυθεί το πρόβλημα των αιώνιων φοιτητών» και εντατικοποίηση των σπουδών. Στις αντίστοιχες απόπειρες να νομοθετηθεί κάτι τέτοιο, η κυβέρνηση είχε αναγκαστεί να οπισθοχωρήσει υπό το βάρος των αντιδράσεων.
Λίγο μετά τη νίκη της επί των συμβολισμών του Πολυτεχνείου που καταγγέλεται από προοδευτικούς αρθρογράφους στον Τύπο ως «διαστρέβλωση», η κυβέρνηση εξαπολύει ανενόχλητη τα ΜΑΤ κατά των αγροτών στην Καρδίτσα και αργότερα στο Αγρίνιο, στη Λάρισα και αλλού.
Στην παρέλαση της 25ης Μαρτίου του 1979, σε έντεκα περιοχές της χώρας, τα ΜΑΤ, ενίοτε με τη συνδρομή φασιστικών ομάδων, πραγματοποίησαν μπαράζ προκλητικών ενεργειών κατά αγωνιστών της αντίστασης στην κατοχή. Στο Περιστέρι τραυματίστηκε από φασίστες της ΕΝΕΠ ένα επτάχρονο παιδί, ενώ σε πολλά μέρη συνελλήφθησαν αδικαιολόγητα τα μέλη της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης.
Η αστυνομία επιβάλλει επίσης αδικαιολόγητη απαγόρευση στην πορεία της Πρωτομαγίας, περιορίζοντάς τη στο εσωτερικό του Πεδίου του Άρεως, με αποτέλεσμα να σημειωθούν παρατεταμένες συγκρούσεις στην ευρύτερη περιοχή. Αντίστοιχα, απαγορεύει όλες τις διαδηλώσεις τις οποίες καλούν εργατικά σωματεία και σύλλογοι παραγωγών σε όλη τη χώρα τους επόμενους μήνες, ενώ συνεχίζει να επιτίθεται με τα ΜΑΤ σε κάθε κινητοποίηση.


Το φοιτητικό κίνημα έχει αρχίσει να ενεργοποιείται ξανά ενάντια στο νόμο 815, ενώ πιο έντονη γίνεται η διαμάχη για το πανεπιστημιακό άσυλο. Οι φοιτητές προβαίνουν σε πορείες υπεράσπισής του, ενώ οι καραμανλικοί και χουντικοί πρυτάνεις, απευθύνονται στην κυβέρνηση ζητώντας την ολοκληρωτική κατάργησή του. Τον Οκτώβριο το πετυχαίνουν στην πράξη, όταν μετά από διάλυση φοιτητικής διαδήλωσης από τα ΜΑΤ, καταλαμβάνεται η νομική και η κατάληψη σπάει από τους κρανοφόρους, με πολλούς φοιτητές να καταλήγουν στο νοσοκομείο.
Παρ’ όλα αυτά οι καταλήψεις πληθαίνουν κι εκεί εντείνεται το προϋπάρχον ρήγμα ανάμεσα στην ΚΝΕ και την εξωκοινοβουλευτική αριστερά. Οι συγκρούσεις που ξεκινούν ανάμεσά τους στην επέτειο του Πολυτεχνείου το 1979, εκτείνονται σε όλη την περιοχή και καταλήγουν σε σοβαρούς τραυματισμούς. Είναι η εποχή που γεννιέται ο όρος «ΚΝΑΤ», ιδίως μετά τον Δεκέμβρη που η μάχιμη ομάδα της ΚΝΕ με επικεφαλής τον γνωστό Μαλάμη, επιτίθεται στην κατάληψη του Χημείου.
Τον Ιανουάριο του 1980, η Ε.Ο. 17 Νοέμβρη σκοτώνει τον υποδιοικητή των ΜΑΤ και τον οδηγό του στο Παγκράτι. Η ανάληψη ευθύνης φέρει τον τίτλο «φόλα στα κοπρόσκυλα των ΜΑΤ, τα ΜΑΤ είναι οι βασανιστές του Καραμανλή».
Το όργιο βίας κατά αγροτών και φοιτητών συνεχίζει, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι ανάμεσα στα δεκάδες περιστατικά καταστολής, στις 8 Μαρτίου 1980, τα ΜΑΤ χτυπάνε πορεία γυναικών στη Θεσσαλονίκη που διαδήλωνε για ίσα δικαιώματα.
Ως γνωστόν, μέχρι τον Μάιο του 1980, η κυβέρνηση Καραμανλή έχει αποτύχει στην αποχουντοποίηση, βασανίζεται από σειρά σκανδάλων και η διάχυτη κοινωνική δυσαρέσκεια δείχνει ότι βρίσκεται σε αποδρομή. Ο ίδιος ο Καραμανλής αποδρά στην προεδρία της Δημοκρατίας και παραδίδει την πρωθυπουργία στον Γεώργιο Ράλλη.

Η επέτειος του Πολυτεχνείου το 1980. (Πηγή: sansimera.gr)
Η θητεία του Ράλλη ξεκινάει με έντονες συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και ΜΑΤ σε όλη τη χώρα και κλιμακώνεται στην επέτειο του Πολυτεχνείου της ίδιας χρονιάς, όπου οι ματατζήδες ξυλοκόπησαν μέχρι θανάτου την 21χρονη εργάτρια Σταματίνα Κανελλοπούλου και τον 24χρονο φοιτητή Ιάκωβο Κουμή. Η τελευταία επέτειος του Πολυτεχνείου πριν την «Αλλαγή», βάφεται με αίμα.
Ένα χρόνο αργότερα, με το ΠΑΣΟΚ να έχει κερδίσει μόλις τις εκλογές του Οκτωβρίου του 1981, οι πορείες μνήμης για το Πολυτεχνείο είναι μαζικότατες σε όλη τη χώρα και έχουν εορταστικό χαρακτήρα. Τα ραδιόφωνα και οι τηλεόρασεις κάνουν αφιερώματα στην εξέγερση με μαρτυρίες των πρωταγωνιστών.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, στην επέτειο του Πολυτεχνείου του 1985, ο αστυνομικός Αθανάσιος Μελίστας δολοφονεί εν ψυχρώ τον 15χρονο Μιχάλη Καλτεζά. Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν αποδέχεται την παραίτηση του υπουργού Δημόσιας Τάξης, Μένιου Κουτσόγιωργα.
Κεντρική φωτογραφία: Αύρες της αστυνομίας στην απεργία των οικοδόμων το 1975 / Νίκος Θεοδοσίου / theodosiou.wordpress.com
Πηγή: in.gr





