Τα κουνούπια, που μέχρι πριν από μερικές δεκαετίες συναντούσε κανείς κυρίως σε τροπικές περιοχές της Ασίας, έχουν πλέον εγκατασταθεί στην Ευρώπη και επεκτείνουν σταθερά την παρουσία τους προς τον Βορρά.
Μαζί τους εξαπλώνεται και μια αυξανόμενη απειλή για τη δημόσια υγεία: ο δάγκειος πυρετός, ο ιός τσικουνγκούνια και ο ιός Ζίκα, ασθένειες που μέχρι πρόσφατα συνδέονταν κυρίως με ταξίδια σε μακρινούς προορισμούς.
Οι ευρωπαϊκές υγειονομικές αρχές αναζητούν πλέον τρόπους να αποτρέψουν την εγκατάσταση αυτών των ασθενειών στην ήπειρο, επιστρατεύοντας νέες μεθόδους καταπολέμησης των κουνουπιών, ψηφιακές εφαρμογές και συστήματα εντοπισμού ιών στα λύματα.
Η ταχύτητα με την οποία μεταβάλλεται ο επιδημιολογικός χάρτης είναι εντυπωσιακή. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το Euronews, το ασιατικό κουνούπι τίγρης επεκτείνεται περίπου 60 χιλιόμετρα βορειότερα κάθε χρόνο, ενώ οι περιοχές όπου καταγράφονται νοσήματα που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών διευρύνονται με ρυθμό που φτάνει τα 120 χιλιόμετρα ετησίως.
Can Europe stop tropical disease threat as it is moving up north
https://t.co/cNXxbmpQfs https://t.co/IXqdEcGqIT
— euronews (@euronews) November 5, 2026
googletag.cmd.push(function() { googletag.display(‘300x250_m2’); });
«Η πορεία στην οποία βρισκόμαστε δεν προμηνύεται καλή», προειδοποιεί ο περιβαλλοντικός επιδημιολόγος Jan Semenza, επισημαίνοντας ότι η συγκεκριμένη απειλή αναμένεται να απασχολεί την Ευρώπη και τα επόμενα χρόνια, εάν δεν ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα περιορισμού.
Από τα μεταχειρισμένα ελαστικά στην καρδιά της Ευρώπης
Η εξάπλωση του ασιατικού κουνουπιού τίγρης (Aedes albopictus) στην Ευρώπη ξεκίνησε τη δεκαετία του 1990. Τότε, το έντομο εισήχθη στην Ιταλία μέσω φορτίων μεταχειρισμένων ελαστικών αυτοκινήτων που προέρχονταν από την Ασία.
Έκτοτε, η παρουσία του επεκτάθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, η Ισπανία, η Γερμανία και η Ελβετία.
Η κλιματική αλλαγή, η άνοδος της θερμοκρασίας και οι αυξημένες διεθνείς μετακινήσεις ανθρώπων και εμπορευμάτων διευκολύνουν την εγκατάστασή του σε περιοχές όπου παλαιότερα οι περιβαλλοντικές συνθήκες δεν ευνοούσαν την επιβίωσή του.
Η παρουσία του κουνουπιού, ωστόσο, δεν συνεπάγεται αυτομάτως και μετάδοση τροπικών ασθενειών. Για να υπάρξει τοπική μετάδοση, πρέπει αρχικά το κουνούπι να τσιμπήσει έναν άνθρωπο που έχει μολυνθεί από κάποιον από τους συγκεκριμένους ιούς. Στη συνέχεια, αφού καταστεί ικανό να μεταδώσει τον ιό, μπορεί να μολύνει και άλλον άνθρωπο.
Ένα τέτοιο ενδεχόμενο προκύπτει όταν ταξιδιώτες επιστρέφουν από χώρες όπου κυκλοφορούν οι συγκεκριμένοι ιοί, όπως η Ταϊλάνδη ή η Βραζιλία.
«Οι άνθρωποι επιστρέφουν από τις διακοπές τους μεταφέροντας αυτούς τους ιούς. Ένα τοπικό κουνούπι μπορεί να τους τσιμπήσει και στη συνέχεια να μολύνει κάποιον άλλο», εξηγεί ο Semenza.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι ο κίνδυνος έχει πλέον γίνει πραγματικότητα. Μέχρι το τέλος Οκτωβρίου 2026, η Ιταλία είχε καταγράψει 76 εγχώρια κρούσματα δάγκειου πυρετού και η Γαλλία οκτώ, αριθμοί περίπου διπλάσιοι σε σύγκριση με το 2025, σύμφωνα με το Euronews.
Η Πορτογαλία απελευθερώνει 30.000 στείρα κουνούπια
Μπροστά στον κίνδυνο εξάπλωσης των τροπικών νοσημάτων, η Πορτογαλία εφαρμόζει μια ασυνήθιστη αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδο περιορισμού του πληθυσμού των κουνουπιών.
Τον Σεπτέμβριο απελευθέρωσε 30.000 στείρα αρσενικά κουνούπια, στο πλαίσιο μιας δεύτερης προσπάθειας αντιμετώπισης του ασιατικού κουνουπιού τίγρης.
Τα έντομα είχαν προηγουμένως υποβληθεί σε ακτινοβόληση, ώστε να καταστούν στείρα και να μην μπορούν να αναπαραχθούν. Έτσι, όταν ζευγαρώνουν με θηλυκά κουνούπια, δεν προκύπτουν βιώσιμοι απόγονοι, με αποτέλεσμα να περιορίζεται σταδιακά ο πληθυσμός τους.
«Αυτό που προσπαθούμε να αποτρέψουμε είναι να γίνουμε μια χώρα όπου αυτές οι ασθένειες θα είναι ενδημικές», δήλωσε στο Euronews ο André Peralta Santos, αναπληρωτής επικεφαλής της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας της Πορτογαλίας.
Άλλες χώρες έχουν δοκιμάσει διαφορετικές προσεγγίσεις. Στη Βραζιλία, για παράδειγμα, χρησιμοποιήθηκαν κουνούπια που φέρουν το βακτήριο Wolbachia, το οποίο μπορεί να περιορίσει την ικανότητά τους να μεταδίδουν συγκεκριμένους ιούς.
Οι ειδικοί, πάντως, επισημαίνουν ότι η πλήρης εξάλειψη των κουνουπιών από το φυσικό περιβάλλον δεν αποτελεί ρεαλιστικό στόχο. Η προσπάθεια επικεντρώνεται στον περιορισμό των πληθυσμών τους και, κυρίως, στην αποτροπή της μετάδοσης ασθενειών.
Οι πολίτες γίνονται «ανιχνευτές» κουνουπιών
Στην προσπάθεια αντιμετώπισης των νέων υγειονομικών απειλών συμμετέχουν και οι ίδιοι οι πολίτες.
Μέσω ψηφιακών εφαρμογών, όπως το Mosquito Alert, οι χρήστες μπορούν να φωτογραφίζουν κουνούπια και να αναφέρουν πού εντοπίζουν την παρουσία τους. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες συγκεντρώνουν πολύτιμα δεδομένα και παρακολουθούν την εξάπλωση του ασιατικού κουνουπιού τίγρης σε νέες περιοχές.
«Δεν πρέπει να υποτιμούμε τη δύναμη των πολιτών», τονίζει η Marion Koopmans, ιολόγος στο Erasmus Medical Centre της Ολλανδίας, υπογραμμίζοντας τη σημασία των αναφορών για την επιδημιολογική επιτήρηση.
Η συμβολή των πολιτών δεν περιορίζεται στην καταγραφή. Η απομάκρυνση στάσιμων νερών από γλάστρες, δοχεία, αυλές και μπαλκόνια, η χρήση αντικουνουπικών μέσων και η προστασία των εσωτερικών χώρων μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό των εστιών αναπαραγωγής.
Οι επιστήμονες αναζητούν τους ιούς στα λύματα και στα αεροδρόμια
Παράλληλα με την καταπολέμηση των κουνουπιών, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναπτύσσει μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης για τις λοιμώξεις που μεταδίδουν.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ετοιμότητας και Αντιμετώπισης Καταστάσεων Έκτακτης Υγειονομικής Ανάγκης (HERA) επενδύει στην επιτήρηση των λυμάτων, με στόχο τον εντοπισμό της κυκλοφορίας ιών πριν ακόμη καταγραφούν διαγνωσμένα περιστατικά.
Όπως εξηγεί ο Laurent Muschel, στέλεχος της HERA, η ανάλυση των λυμάτων μπορεί να αποκαλύψει ενδείξεις κυκλοφορίας του ιού του δάγκειου πυρετού πριν ακόμη ένας ασθενής αναζητήσει ιατρική βοήθεια.
Η επιτήρηση επεκτείνεται σε μεγάλα ευρωπαϊκά αεροδρόμια, αλλά και σε διεθνείς κόμβους στη Σιγκαπούρη, την Αφρική και τη Λατινική Αμερική, με στόχο τη δημιουργία ενός ευρύτερου δικτύου έγκαιρης ανίχνευσης.
Την ίδια στιγμή, η HERA διαθέτει 10 εκατομμύρια ευρώ για την ανάπτυξη νέων διαγνωστικών εργαλείων, ώστε οι γιατροί να μπορούν να εντοπίζουν ταχύτερα ασθένειες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν ασυνήθιστες στην Ευρώπη.
Η έγκαιρη διάγνωση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ένας άνθρωπος μπορεί να μολυνθεί χωρίς να έχει ταξιδέψει ποτέ σε τροπική χώρα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αναγνώριση της λοίμωξης και η προστασία του ασθενούς από νέα τσιμπήματα κουνουπιών μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό της περαιτέρω μετάδοσης.
Η προειδοποίηση του EMA από την Αθήνα: «Τα κουνούπια φτάνουν σε μέρη όπου δεν υπήρχαν πριν»
Ανησυχία για τη μεταβολή του επιδημιολογικού χάρτη της Ευρώπης εξέφρασε και ο Marco Cavaleri, επικεφαλής του Τμήματος Απειλών για τη Δημόσια Υγεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA).
Μιλώντας στην 5η Ημερίδα Εμβολιασμού του ygeiamou.gr, η οποία πραγματοποιήθηκε στις 5 Νοεμβρίου στην Αθήνα, ο κ. Cavaleri προειδοποίησε ότι η κλιματική αλλαγή και η καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος δημιουργούν συνθήκες που ευνοούν την εμφάνιση νέων εστιών λοιμώξεων και επιδημιών, αλλά και τη μετάδοση παθογόνων από τα ζώα στον άνθρωπο.
Αναφερόμενος ειδικά στις ασθένειες που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών, σημείωσε ότι η Ελλάδα έχει ήδη εμπειρία από τέτοιες λοιμώξεις, ενώ η απειλή επεκτείνεται πλέον και σε βορειότερες περιοχές της Ευρώπης.
«Αυτοί οι ιοί μετακινούνται τώρα βόρεια επειδή τα κουνούπια μετακινούνται βόρεια. Έτσι, τα κουνούπια φτάνουν σε μέρη όπου δεν υπήρχαν πριν», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο εκπρόσωπος του EMA στάθηκε επίσης στην ανάγκη ανάπτυξης νέων εμβολίων. Όπως εξήγησε, υπάρχουν ήδη εμβόλια για τον δάγκειο πυρετό και τον ιό τσικουνγκούνια, ωστόσο δεν υπάρχει ακόμη εγκεκριμένο εμβόλιο για τον ιό του Δυτικού Νείλου στον άνθρωπο, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ενίσχυση της επιστημονικής έρευνας.
Το μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: Η Ευρώπη καλείται να προετοιμαστεί για ένα διαφορετικό υγειονομικό περιβάλλον, καθώς η κλιματική αλλαγή και οι μεταβολές στα οικοσυστήματα επηρεάζουν πλέον άμεσα τη γεωγραφική εξάπλωση των λοιμωδών νοσημάτων.
Πηγή: tanea.gr
