Το άγχος, η ανάγκη να ικανοποιούμε τους άλλους και οι εμπειρίες του παρελθόντος μπορούν να μας οδηγήσουν στην υπερβολική απολογία.
Υπάρχουν άνθρωποι που ζητούν συγγνώμη για τα πάντα, ακόμη κι όταν δεν έχουν κάνει απολύτως τίποτα λάθος. Μήπως ανήκεις κι εσύ σε αυτή την κατηγορία; Δεν είσαι η μόνη. Για ορισμένους, το «συγγνώμη» έχει γίνει σχεδόν μια αυτόματη αντίδραση, ακόμη και στις πιο ασήμαντες καθημερινές στιγμές.
Η συνήθεια αυτή μπορεί να έχει γίνει τόσο αυτόματη, ώστε να εκδηλώνεται χωρίς καν να το συνειδητοποιούν. Ωστόσο, δεν είναι τόσο αθώα όσο φαίνεται. Το να αναλαμβάνει κανείς διαρκώς την ευθύνη για προβλήματα που δεν προκάλεσε ή να απολογείται για μικρά, ακίνδυνα λάθη δεν αποτελεί ένδειξη ευγένειας. Αντίθετα, μπορεί να τον κάνει να αισθάνεται διαρκώς μικρός, ανασφαλής και ανίσχυρος.
Γιατί ζητάμε υπερβολικά συχνά συγγνώμη;
Υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους κάποιος μπορεί να ζητά συνεχώς συγγνώμη, από την κοινωνική ανατροφή και τις μαθημένες συμπεριφορές μέχρι την αμηχανία στις καθημερινές συναναστροφές.
«Η συγγνώμη αποτελεί μια πράξη ενσυναίσθησης και, όταν εκφράζεται με τον σωστό τρόπο, μπορεί να δείχνει υπευθυνότητα και σεβασμό», εξηγεί η Maggie Pajak, κοινωνική λειτουργός και θεραπεύτρια στο The Witch’s Therapist, μια ολιστική θεραπευτική κοινότητα στο Λονδίνο του Οντάριο, που υποστηρίζει και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα. «Όταν, όμως, ζητάμε συγγνώμη υπερβολικά συχνά, μπορεί να υπάρχουν βαθύτερες ψυχολογικές αιτίες». Σύμφωνα με την Pajak, αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση: την τάση να θεωρούμε ότι φταίμε ή ότι δεν είμαστε αρκετά καλοί.
- Ευαισθησία στην απόρριψη: τον έντονο φόβο ότι οι άλλοι θα μας απορρίψουν ή θα μας κρίνουν αρνητικά.
- Άγχος: την ανάγκη να προλάβουμε πιθανές παρεξηγήσεις ή αρνητικές αντιδράσεις.
- People-pleasing: την υπερβολική προσπάθεια να ικανοποιούμε τους άλλους, ακόμη και εις βάρος των δικών μας αναγκών.
- Αποφυγή συγκρούσεων: την επιθυμία να διατηρούμε την ηρεμία με κάθε κόστος, ακόμη κι όταν δεν έχουμε ευθύνη για αυτό που συνέβη
Ποιοι είναι πιο επιρρεπείς στην υπερβολική απολογία;
Ο καθένας μπορεί να αναπτύξει αυτή τη συνήθεια, ωστόσο ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να είναι πιο επιρρεπείς σε αυτήν. «Τα άτομα που αντιμετωπίζουν άγχος ή έχουν βιώσει έντονη κριτική και ντροπή κατά την παιδική τους ηλικία μπορεί να ζητούν συγγνώμη εκ των προτέρων, προκειμένου να αποφύγουν αυτά τα συναισθήματα», προσθέτει. «Είναι σαν να προσπαθούν να προλάβουν τη ντροπή πριν καν εμφανιστεί».
Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα κοινωνικά στερεότυπα γύρω από τις γυναίκες. Όπως εξηγεί η Pajak, οι γυναίκες συχνά μεγαλώνουν με την προσδοκία να είναι πιο υποχωρητικές, ευγενικές και προσεκτικές απέναντι στις ανάγκες των άλλων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η συνεχής απολογία δεν είναι απλώς μια κακή συνήθεια, αλλά μπορεί να αποτελεί έναν τρόπο διαχείρισης μιας απειλητικής κατάστασης.
4 τρόποι για να σταματήσεις να ζητάς συνεχώς συγγνώμη
Υπάρχουν, φυσικά, στιγμές που η συγγνώμη είναι απαραίτητη. Όταν έχουμε πραγματικά πληγώσει κάποιον ή έχουμε κάνει κάτι για το οποίο αναλαμβάνουμε την ευθύνη, είναι σημαντικό να το αναγνωρίζουμε. Όταν, όμως, η απολογία γίνεται αυτόματη αντίδραση, ακόμη και χωρίς πραγματικό λόγο, υπάρχουν τρόποι να αλλάξουμε αυτή τη συμπεριφορά.
1. Αντικατάστησε τη συγγνώμη με μια έκφραση ευγνωμοσύνης
Ένας αποτελεσματικός τρόπος να περιορίσεις την παρόρμηση να ζητήσεις συγγνώμη είναι να αντικαταστήσεις την απολογία με ένα ευχαριστώ. Για παράδειγμα, αντί να πεις «συγγνώμη που άργησα να απαντήσω», μπορείς να πεις «σε ευχαριστώ για την υπομονή σου». Η αλλαγή μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά σε βοηθά να εκφράζεσαι με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, χωρίς να θεωρείς ότι κάθε καθυστέρηση ή μικρή ατέλεια απαιτεί απολογία.
2. Αμφισβήτησε τις αρνητικές σκέψεις σου
Πολλές φορές ζητάμε συγγνώμη επειδή νιώθουμε ντροπή. Ντροπή επειδή θεωρούμε ότι γινόμαστε βάρος, ότι πιάνουμε περισσότερο χώρο απ’ όσο δικαιούμαστε ή ότι έχουμε ανάγκες που ενοχλούν τους άλλους.
Αξίζει, λοιπόν, να αναρωτηθείς: Έχεις κάνει πραγματικά κάτι για το οποίο χρειάζεται να απολογηθείς ή μήπως επιβάλλεις στον εαυτό σου υπερβολικά αυστηρά πρότυπα και δεν του επιτρέπεις να είναι απλώς ανθρώπινος; Το να νιώθεις άβολα δεν σημαίνει ότι έχεις κάνει λάθος. Μερικές φορές σημαίνει απλώς ότι δυσκολεύεσαι να αποδεχτείς πως δεν μπορείς να ικανοποιείς τους πάντες.
3. Αναγνώρισε τις δικές σου ανάγκες
Κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του ανάγκες, τα όρια και τις επιθυμίες του. Γιατί, λοιπόν, οι δικές σου να είναι λιγότερο σημαντικές από εκείνες των άλλων; Όταν κάποιος έχει βιώσει κάτι τέτοιο στο παρελθόν, είναι εύκολο να αισθάνεται ενοχή ή ντροπή κάθε φορά που εκφράζει τις ανάγκες του. Μπορεί να φοβάται ότι θα ενοχλήσει, θα απογοητεύσει ή θα επιβαρύνει τους γύρω του. Η εκμάθηση της αναγνώρισης και της έκφρασης των προσωπικών αναγκών, ιδιαίτερα απέναντι σε ανθρώπους με τους οποίους αισθάνεται ασφάλεια, μπορεί να βοηθήσει στον περιορισμό της υπερβολικής απολογίας.
Δεν χρειάζεται να δικαιολογείς διαρκώς το γεγονός ότι κουράστηκες, ότι θέλεις λίγο χρόνο για τον εαυτό σου ή ότι κάτι σε ενόχλησε. Έχεις το δικαίωμα να εκφράζεις αυτά που χρειάζεσαι χωρίς να αισθάνεσαι ότι κάνεις κάτι κακό.
4. Μάθε να αντέχεις τη δυσφορία
Ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για να εγκαταλείψεις αυτή τη συνήθεια είναι να μάθεις να διαχειρίζεσαι την αμηχανία που προκύπτει όταν δεν ζητάς συγγνώμη ή όταν υπερασπίζεσαι τις ανάγκες σου.
Πού αισθάνεσαι αυτή τη δυσφορία στο σώμα σου; Με ποια συναισθήματα συνδέεται; Μήπως νιώθεις ντροπή ή μήπως έχεις μάθει στο παρελθόν ότι η έκφραση των αναγκών σου δεν είναι ασφαλής; Μπορείς να παραμείνεις με αυτό το συναίσθημα χωρίς να προσπαθήσεις αμέσως να το εξαφανίσεις; Μπορείς να το παρατηρήσεις χωρίς να υποχωρήσεις αυτόματα ή να αναλάβεις την ευθύνη για κάτι που δεν σου αναλογεί;
Ο στόχος δεν είναι να σταματήσεις να ζητάς συγγνώμη όταν πραγματικά χρειάζεται. Είναι να μπορείς να ξεχωρίζεις πότε η συγγνώμη σου πηγάζει από την υπευθυνότητα και την ενσυναίσθηση και πότε από τον φόβο της απόρριψης, την ενοχή ή την ανάγκη να κρατάς τους πάντες ευχαριστημένους.
Πηγή: allyou.gr
