Το πρόσφατο κύμα διαδηλώσεων στην Ευρώπη γέννησε πολλές καθιλωτικές εικόνες που γρήγορα εξαπλώθηκαν σε όλο τον κόσμο.
Δύο από τις πιο viral σκηνές ήρθαν από την Γαλλία.
Ενώ το ιστορικό δημαρχείο της Λιμόζ τυλίχθηκε στις φλόγες, η Ορχήστρα του Νέου Κόσμου (Orchestre du Nouveau Monde) έπαιζε κλασική μουσική στην κεντρική Πλατεία της Δημοκρατίας στο Παρίσι (μέχρι, δηλαδή, που η αστυνομία έριξε δακρυγόνα στους μουσικούς).
Και οι δύο σκηνές προσφέρουν ριζικά διαφορετικούς τρόπους να δει κανείς τις διαδηλώσεις, σύμφωνα με ένα άρθρο του The Conversation.
Το καμένο δημαρχείο αποτελεί μια ισχυρή εικόνα καταστροφής· η ορχήστρα, μια εικόνα αντιεξουσιαστικής συλλογικής αλληλεγγύης, γράφει στο άρθρο της η Σάρα Γκαρσία Σανταμαρία, Επίκουρη Καθηγήτρια Σπουδών Δημοσιογραφίας, Πανεπιστήμιο της Βαλένθια.
Καμία από τις δύο δεν αφηγείται ολόκληρη την ιστορία, αλλά η αντίθεσή τους θέτει σημαντικά ερωτήματα: ποια εικόνα θα καταλήξει να αντιπροσωπεύει τις διαδηλώσεις και ποιος αποφασίζει τι βλέπουμε;
Οι διαδηλώσεις στη Γαλλία ξεκίνησαν με μαθητές που διαμαρτύρονταν για τις επιδεινούμενες συνθήκες στα σχολεία, συμπεριλαμβανομένης της έλλειψης προσωπικού και των ερειπωμένων κτιρίων. Γρήγορα, όμως, συνδέθηκαν με την ευρύτερη οργή για το κόστος διαβίωσης και τις δημόσιες υπηρεσίες.
Οι αναταραχές αποτέλεσαν επίσης μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής δυναμικής.
Το ίδιο Σαββατοκύριακο, άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους στην Ισπανία, την Ιταλία, το Βέλγιο, την Πορτογαλία και την Αλβανία.
Στις 21 Οκτωβρίου ήρθε και η Πανεκπαιδευτική απεργία και οι διαδηλώσεις στην Αθήνα και άλλες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας.
Οι συνθήκες μπορεί να διαφέρουν, αλλά πολλά προβλήματα είναι τα ίδια.
Χαμηλοί μισθοί, αυξανόμενες τιμές ενέργειας και αδύνατη στέγαση, το καθένα στο δικό του εθνικό πλαίσιο.
Πρόκειται για ξεχωριστές κινητοποιήσεις, όχι για ένα ενιαίο συντονισμένο κίνημα. Ωστόσο, αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι διάφοροι αγώνες σε μια εποχή όπου τα πάντα – συμπεριλαμβανομένου ενός μαζικού κινήματος διαμαρτυρίας – μπορούν να γίνουν viral.
Διαδήλωση ή «ταραχή»;
Η μάχη για το πραγματικό νόημα ξεκινά από τη γλώσσα που χρησιμοποιούμε, όπως γράφει η Σανταμαρία.
Στις 19 Οκτωβρίου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταδίκασε τις λεηλασίες ως «απαράδεκτες», τονίζοντας παράλληλα ότι οι ειρηνικές διαμαρτυρίες πρέπει να προστατεύονται.
Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το κεντροδεξιό Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, με την υποστήριξη των Ευρωπαίων Συντηρητικών και Μεταρρυθμιστών, χαρακτήρισε τις αναταραχές ως ιδεολογική απειλή, προτείνοντας μια συζήτηση με τίτλο «Γαλλία, Ιταλία και Βέλγιο: Πρόσφατη αντιδημοκρατική βία από ριζοσπαστικές ακροαριστερές ομάδες».
Αυτές οι παρεμβάσεις αντανακλούν μια ευρύτερη αντιπαράθεση σχετικά με το αν οι διαδηλώσεις πρέπει να θεωρούνται πρωτίστως ως εκφράσεις κοινωνικών παραπόνων ή ως απειλές για τη δημόσια τάξη. Πολιτικοί ηγέτες σε όλη την Ευρώπη έχουν προσπαθήσει να κατευθύνουν αυτή τη συζήτηση.
Στη Γαλλία και την Ιταλία, ο Εμανουέλ Μακρόν και η Τζιόρτζια Μελόν έκαναν διάκριση μεταξύ του δικαιώματος των πολιτών να διαδηλώνουν και των βίαιων παραβατών.
Ωστόσο, άλλοι πολιτικοί, όπως η ηγέτιδα της γαλλικής ακροδεξιάς Μαρίν Λε Πεν, κατηγόρησαν την ακροαριστερά και τους μετανάστες. Στην Ισπανία, η περιφερειακή ηγέτιδα της Μαδρίτης Ιζαμπέλ Ντίαζ Αγιούσο επισήμανε την «αντιδημοκρατική αριστερά», ενώ ο πρωθυπουργός της Αλβανίας Έντι Ράμα χαρακτήρισε τους διαδηλωτές ως ριζοσπαστικοποιημένους από την «αντίφα».
Το όνομα που αποδίδουμε σε αυτές τις συγκεντρώσεις – συγκέντρωση, ταραχή, διαδήλωση – έχει μεγάλη σημασία, καθώς διαμορφώνει τις αντιλήψεις του κοινού και των πολιτικών σχετικά με το τι είναι νόμιμο στις δημοκρατικές κοινωνίες. Αυτό, με τη σειρά του, καθορίζει το είδος της αντίδρασης – και συγκεκριμένα το επίπεδο βίας και καταστολής – που θα δεχτούν οι άνθρωποι για την αντιμετώπισή τους.
Οι διαδηλώσεις που «διαταράσσουν την ειρήνη» παρουσιάζονται συνήθως αρνητικά τόσο στον πολιτικό λόγο όσο και στα μέσα ενημέρωση. Αυτό συμβαίνει μέσω της σύνδεσης της διαμαρτυρίας με τη βία, τον ιδεολογικό εξτρεμισμό και τις απειλές κατά της δημοκρατικής νομιμότητας, αποδυναμώνοντας έτσι την αξιοπιστία των διαδηλωτών και των αιτημάτων τους.
A masked protester sits on a chair in front of a burning barricade in Paris as part of nationwide protests, October 17. REUTERS/Abdul Saboor
Αυτό σημαίνει ότι μεμονωμένα περιστατικά βίας μπορούν να καταλήξουν να αντιπροσωπεύουν ολόκληρη τη διαδήλωση ή το κίνημα. Στις 17 Οκτωβρίου, πάνω από μισό εκατομμύριο διαδηλωτές βγήκαν στους δρόμους σε όλη τη Γαλλία, αλλά αυτές οι ιστορικές, ειρηνικές διαδηλώσεις επισκιάστηκαν εντελώς από την κάλυψη των μέσων ενημέρωσης σχετικά με τις λεηλασίες που ακολούθησαν.
Επιπλέον, όπως είχε επισημάνει ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, η εξέγερση είναι συχνά η φωνή όσων δεν ακούγονται — και καμία εξουσία δεν μπορεί να ελέγξει την αντίδραση εκείνων που έχει επίμονα αρνηθεί να ακούσει.
Ο Κινγκ δεν υποστήριζε τη βία· επέμενε στην ειρηνική αντίσταση, αλλά υπογράμμιζε ότι δεν μπορείς να καταδικάζεις την έκρηξη της οργής αγνοώντας τις αιτίες της.
Σύμβολα διαμαρτυρίας της Gen Z
Στην Place de la République, η ορχήστρα «Orchestre du Nouveau Monde» συγκέντρωσε εκατοντάδες μουσικούς για να παίξουν δημοφιλή και γνωστά κομμάτια, όπως τον αντιφασιστικό ύμνο «Bella Ciao», καθώς και τραγούδια από τις ταινίες «The Avengers» και «The Hunger Games».
Η συναυλία, φυσικά, δεν έκανε τη σύγκρουση να εξαφανιστεί. Αυτό που πρόσφερε ήταν ένας άλλος τρόπος να τη δει κανείς, όχι απλώς ως αντιπαράθεση μεταξύ αστυνομίας και ταραχοποιών πλήθους, αλλά ως μια συλλογική παράσταση αντίστασης.
Τα πολιτιστικά σύμβολα της Γενιάς Ζ έχουν επίσης διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία θεαμάτων που έγιναν viral. Στη Γαλλία, φοιτητές εμφανίστηκαν ντυμένοι ως Μπάτμαν, Τσάκι και άλλοι χαρακτήρες anime. Άνθρωποι διαδήλωσαν κρατώντας την πειρατική σημαία του «One Piece», συνδέοντας τις διαδηλώσεις της Ευρώπης με τα σύμβολα των παγκόσμιων διαδηλώσεων της Gen Z, από το Πόρτλαντ έως το Κατμαντού.
Μερικοί φοιτητές που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις της 17ης Οκτωβρίου δήλωσαν στη Le Monde: «Δεν έχει νόημα να θυμώνουμε, οπότε ας το κάνουμε με ένα χαμόγελο».
Και αυτό ακριβώς είναι το θέμα: τόσο τα meme και το θέαμα μπορούν να θέσουν τη χαρά, το χιούμορ και το παιχνιδιάρικο πνεύμα στο επίκεντρο, καθιστώντας ορατά τα παράπονα με τους δικούς τους όρους των διαδηλωτών και δημιουργώντας εικόνες που γίνονται viral και ανταγωνίζονται την αρνητική κάλυψη των μέσων ενημέρωσης.
Η πυρκαγιά στη Λιμόζ και η ορχήστρα στο Παρίσι δεν είναι ανταγωνιστικές αλήθειες, και καμία από τις δύο δεν πρέπει να ακυρώνει την άλλη.
Αυτό που έχουν κοινό αυτά τα γεγονότα είναι η παρουσίαση των διαδηλώσεων ωςθεαμάτων, που σκηνοθετούνται για τις κάμερες, τις ψηφιακές πλατφόρμες και το μακρινό κοινό.
Ένα κτίριο που καίγεται και μια μαζική συναυλία είναι εύκολο να αποτυπωθούν με την κάμερα, ενώ οι αγώνες για τη στέγαση, το κόστος διαβίωσης και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών δεν είναι. Η κατανόηση της διαμαρτυρίας σημαίνει, επομένως, να κοιτάξουμε πέρα από μία εικόνα που ταξιδεύει πιο μακριά, πιο γρήγορα και πιο εύκολα. Σημαίνει να ρωτήσουμε ποιος τις επέλεξε και ποιανών συμφερόντων εξυπηρετούν όταν γίνονται viral.
Και ποιο αφήγημα προσπαθούν να προωθήσουν.
Πηγή: in.gr
