Επειτα από εβδομάδες δισταγμών, εν μέσω επιδεινούμενης κατάστασης ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα, η Σαουδική Αραβία, το Πακιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν τελικά να ενεργοποιήσουν «μέτρα αποτροπής» στο πλαίσιο της συμφωνίας αμοιβαίας ασφάλειας, γνωστής ως Σύμφωνο της Μέκκας (στη φωτογραφία αρχείου του Reuters/Khaled Abdullah, επάνω, νεοστρατολογημένοι αντάρτες Χούθι στην Υεμένη).
Βάσει της συμφωνίας, το Πακιστάν και η Τουρκία συμφώνησαν να «αναπτύξουν ταχέως δυνάμεις» στη Σαουδική Αραβία, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις επιθέσεις των ανταρτών Χούθι της Υεμένης, γράφει ο Sumit Ahlawat σε ανάλυσή του για το eurasiantimes.com.
Η Υεμένη αποκαλούνταν συχνά «νεκροταφείο της Ανατολίας» ή «νεκροταφείο των οθωμανών στρατιωτών»
Το Σύμφωνο της Μέκκας υπογράφηκε τον Αύγουστο του 2026 από τους Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρόεδρο της Τουρκίας, αριστερά, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, διάδοχο του θρόνου και πρωθυπουργό της Σαουδικής Αραβίας, κέντρο, και Σεμπάζ Σαρίφ, πρωθυπουργό του Πακιστάν
Είναι η πρώτη φορά που ενεργοποιείται το «Σύμφωνο της Μέκκας», το οποίο υπεγράφη τον Αύγουστο.
«Η επιτροπή συμφώνησε να ενεργοποιήσει μέτρα συλλογικής αποτροπής, στο πλαίσιο της Συμμαχίας, ως απάντηση στις επιθέσεις και εναντίον όλων όσων ευθύνονται για αυτές», δήλωσε ο Χαλίντ μπιν Σαλμάν, υπουργός Αμυνας της Σαουδικής Αραβίας.
Το «Σύμφωνο της Μέκκας» περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας άμυνας —παρόμοια με το Αρθρο 5 του ΝΑΤΟ— σύμφωνα με την οποία ένοπλη επίθεση εναντίον μίας χώρας θα θεωρείται επίθεση και εναντίον των άλλων δύο.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Αγκυρα θα μπορούσε να αναπτύξει στρατεύματα στο νότιο τμήμα της Αραβικής Χερσονήσου για πρώτη φορά έπειτα από έναν και πλέον αιώνα.
Η τελευταία φορά που τούρκοι στρατιώτες υπηρέτησαν στην Υεμένη ήταν το 1919, υπό την οθωμανική κυριαρχία.
Μετά την ήττα των Οθωμανών στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Αγκυρα συμφώνησε, βάσει της Ανακωχής του Μούδρου, να παραδώσει τις φρουρές που βρίσκονταν εκτός της Ανατολίας.
Μετά την Ανακωχή, που υπεγράφη μεταξύ των Οθωμανών και των συμμαχικών δυνάμεων το 1918, οι οθωμανικές φρουρές στην Υεμένη παραδόθηκαν μία προς μία στις βρετανικές δυνάμεις.
Αναζητούσε ευκαιρία
Συνεπώς, η ενεργοποίηση του Συμφώνου της Μέκκας θα μπορούσε να οδηγήσει στην επιστροφή των τουρκικών δυνάμεων στο νότιο τμήμα της Αραβικής Χερσονήσου.
Στην πραγματικότητα, αν και το Σύμφωνο της Μέκκας υπεγράφη μόλις το 2026, η Τουρκία αναζητούσε ευκαιρία για να επιστρέψει στην Υεμένη εδώ και πάνω από μία δεκαετία.
Το 2015, όταν η Σαουδική Αραβία επενέβη για πρώτη φορά στρατιωτικά στην Υεμένη εναντίον των ανταρτών Χούθι, ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε ότι «ανάλογα με την εξέλιξη των γεγονότων, ενδέχεται να εξετάσουμε το ενδεχόμενο παροχής υλικοτεχνικής υποστήριξης».
Ωστόσο, η Αγκυρα δεν θα πρέπει να πανηγυρίζει τόσο πρόωρα, καθώς η ιστορία επιφυλάσσει ένα μάθημα που θα έπρεπε να προβληματίσει σοβαρά τους Τούρκους.
Η πανίσχυρη Οθωμανική Αυτοκρατορία κυριαρχούσε κάποτε σε τρεις ηπείρους —την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη—, ήλεγχε τρεις από τους ιερότερους τόπους του Ισλάμ (τη Μέκκα, τη Μεδίνα και την Ιερουσαλήμ) και κατείχε μια τεράστια έκταση στα ευρωπαϊκά εδάφη των Βαλκανίων και της νότιας Ευρώπης.
Οι Οθωμανοί, εντούτοις, δεν μπόρεσαν ποτέ να υποτάξουν πλήρως τις φυλές των Ζαΐντι στην Υεμένη — τους ιστορικούς προγόνους των σημερινών ανταρτών Χούθι.
Μάλιστα, η Υεμένη αποκαλούνταν συχνά «νεκροταφείο της Ανατολίας» ή «νεκροταφείο των οθωμανών στρατιωτών».
Το «Yemen Türküsü»
Η Βικτόρια Κλαρκ, στο έργο της Yemen: Dancing on the Heads of Snakes (2010), γράφει ότι ήδη από τη δεκαετία του 1890 —κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του Αχμέτ Φεϊζί Πασά— η Υεμένη ήταν γνωστή ως «το νεκροταφείο των Τούρκων».
Η ίδια παραθέτει τα λόγια ενός οθωμανού αξιωματούχου: «Η Υεμένη έχει γίνει πλέον το νεκροταφείο των Μουσουλμάνων και του χρήματος (των δυσβάσταχτων οικονομικών δαπανών)».
Ο τούρκος δημοσιογράφος και συγγραφέας Μουσταφά Μπαλμπάι έδωσε στο βιβλίο του τον τίτλο «Türkler Mezarlığı Yemen», που σημαίνει «Νεκροταφείο των Τούρκων».
Μάλιστα, η περιγραφή της Υεμένης ως «νεκροταφείου τούρκων στρατιωτών» αποτελεί επαναλαμβανόμενο μοτίβο στην οθωμανική (τουρκική) ιστορική μνήμη.
Ο Ερντογάν ανάμεσα σε στρατιώτες με στολές του oθωμανικού στρατού (φωτογραφία αρχείου του Reuters)
Το «Yemen Türküsü» είναι ένα γνωστό τουρκικό δημοτικό τραγούδι, το οποίο λειτουργεί ως τραγικός θρήνος για τους οθωμανούς στρατιώτες που έφυγαν για να πολεμήσουν στην Υεμένη κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και δεν επέστρεψαν ποτέ.
Ενα άλλο τουρκικό δημοτικό τραγούδι αναφέρεται στις δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι οθωμανοί στρατιώτες στην Υεμένη και αποτίνει φόρο τιμής στους Τούρκους που πήγαν εκεί, αλλά δεν γύρισαν ποτέ.
«Δεν υπάρχουν σύννεφα στον ουρανό, τι είναι αυτός ο καπνός;
Δεν υπάρχει θάνατος στη γειτονιά, τι είναι αυτή η αναταραχή;
Αυτά τα εδάφη της Υεμένης είναι τόσο επικίνδυνα
Ω, Υεμένη, το ρόδο σου (αναφέρεται στο Ρόδο της Ερήμου της Σοκότρα) είναι λιβάδι
Γιατί όσοι φεύγουν δεν επιστρέφουν;»
Οι πρόγονοι των Χούθι
Η Αϊσέ Χιουρ, στο άρθρο της «Το μεγαλύτερο οθωμανικό νεκροταφείο: η Υεμένη», αναφέρει ότι η οθωμανική κυριαρχία στην Υεμένη συνάντησε σφοδρή αντίσταση από τους Ζαΐντι, τους προγόνους των ανταρτών Χούθι.
Σύμφωνα με τους Ζαΐντι, οι Οθωμανοί ήταν «άπιστοι με τουρμπάνια».
Στο έργο του με τίτλο «Ο Θρήνος μου», ο Αχμέτ Ιζέτ (Φουργκάτς) Πασάς —ο οποίος στάλθηκε στην Υεμένη στις αρχές του 20ού αιώνα για να καταστείλει μια εξέγερση των Ζαΐντι εναντίον των Οθωμανών— περιέγραψε την περίοδο του οθωμανικού αγώνα στην Υεμένη (1635-1840) με τα εξής λόγια:
«Επειτα από έναν αιώνα συγκρούσεων στο Τζαμπάλ, με εσωτερικές εξεγέρσεις και διαρκείς πολέμους εναντίον των ζαΐντι ιμάμηδων — οι οποίοι συνεχίστηκαν μέχρι το έτος 1045 AH (1635) —, ολόκληρη η περιοχή της Υεμένης περιήλθε υπό την κυριαρχία των ζαΐντι ιμάμηδων, εξαιτίας της πολιορκίας και της πίεσης που ασκήθηκαν στον Χαϊντάρ Πασά, τον οποίο η κεντρική κυβέρνηση είχε λησμονήσει και εγκαταλείψει στο Τζαμπάλ».
Οι οθωμανικές πηγές δεν προσδιορίζουν τον αριθμό των ανθρώπων που έχασαν τη ζωή τους στους πολέμους με τους Ζαΐντι κατά τη διάρκεια αυτών των 100 ετών, αναφέροντας απλώς ότι «χιλιάδες άνθρωποι πέθαναν».
«Το να πηγαίνεις στην Υεμένη και να μην επιστρέφεις» αποτελούσε τη μοίρα των οθωμανών στρατιωτών ήδη από τον 16ο αιώνα, έγραψε η Αϊσέ Χιουρ σε άρθρο της.
Ενα τρομακτικό χάσμα
Στο άρθρο με τίτλο «Η Κατάσταση στην Υεμένη», που δημοσιεύθηκε στο 15ο τεύχος της εφημερίδας Osmanlı Gazetesi (Οθωμανική Εφημερίδα) το έτος 1316 (1900), αναφερόταν:
«Ως αποτέλεσμα των λανθασμένων πολιτικών του Αχμέτ Φεβζί Πασά, περίπου 4.000 στρατιώτες πέθαιναν κάθε χρόνο».
Η Αϊσέ Χιουρ παραθέτει επίσης τα λόγια ενός οθωμανού αξιωματούχου, ο οποίος ανέφερε ότι 130.000 οθωμανοί στρατιώτες ενταφιάστηκαν στη Χετζάζ και την Υεμένη μεταξύ 1871 και 1894.
Ο Στρατάρχης Γκαλίπ, ο οποίος υπηρέτησε ως λοχαγός στην Υεμένη κατά τον 19ο αιώνα, έγραψε:
«Καθώς εργαζόμουν στο Γενικό Επιτελείο, όλα τα αρχεία του περνούσαν από τα χέρια μου. Στα αρχεία αυτά, παρατήρησα ένα τεράστιο και τρομακτικό χάσμα μεταξύ των νέων στρατιωτών που κατατάσσονταν στον στρατό και εκείνων που αντικαθίσταντο ή καθίσταντο ανίκανοι για υπηρεσία… Εκείνη την εποχή, η Υεμένη αποτελούσε μια μόνιμη εμπόλεμη ζώνη.
Συνέκρινα τον αριθμό όσων εντάχθηκαν στις μονάδες τους —ή επιστρατεύτηκαν μαζικά και στάλθηκαν εκεί λόγω εξεγέρσεων— με τον αριθμό εκείνων που επέζησαν και επέστρεψαν στην πατρίδα τους.
Το συμπέρασμα στο οποίο κατέληξα ήταν το εξής: στα 22 χρόνια που είχαν μεσολαβήσει, συνολικά 130.000 νέοι από την Ανατολία είχαν ταφεί στις ερήμους της Χετζάζ και της Υεμένης».
Η καταστροφή του μνημείου
Το 2011, ο τότε πρόεδρος της Τουρκίας, Αμπντουλάχ Γκιουλ, ανακαίνισε και εγκαινίασε ένα τουρκικό μνημείο-κοιμητήριο (Yemen-Türk Şehitliği) στη Σαναά, προς τιμήν των οθωμανών στρατιωτών που έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια των εκστρατειών στην Υεμένη.
Το κατεστραμμένο από τους Χούθι μνημείο για τους Τούρκους Μάρτυρες στην πρωτεύουσα Σαναά της Υεμένης
Μόλις ένα χρόνο αργότερα, το 2012, αντάρτες Χούθι κατέστρεψαν τμήμα του μνημείου.
Επί αιώνες, το μνημείο αυτό αποτελούσε σύμβολο της οθωμανικής παρουσίας στην Υεμένη. Η σκόπιμη επίθεση εναντίον του ερμηνεύεται ως υπενθύμιση του πώς αντιλαμβάνονται οι Χούθι τις οθωμανικές εκστρατείες στην Υεμένη.
Ηταν επίσης ένα σαφές μήνυμα προς την Αγκυρα ότι δεν θα γινόταν αποδεκτή καμία τουρκική εμπλοκή στην Υεμένη.
Σε άρθρο της στο «Politics Today», η Αχντ Γιασίν Αλ-Ταμίμι, ερευνήτρια από την Υεμένη, ανέφερε: «Τα σχολικά εγχειρίδια ιστορίας, που υιοθετήθηκαν μετά το 1962, παρουσίαζαν μια θετική εικόνα για την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την κυριαρχία της στην Υεμένη.
»Ωστόσο, αυτό δεν εμπόδισε τους υποστηρικτές των Ζαΐντι να διατηρήσουν την αυστηρή και εξτρεμιστική τους στάση απέναντι στην Οθωμανική Αυτοκρατορία».
Φυσικά, η Τουρκία αποτελεί ισχυρή στρατιωτική δύναμη και η επιρροή της εκτείνεται και στην Υεμένη.
Εχει σημειώσει αξιοσημείωτες στρατιωτικές επιτυχίες στη Συρία, τη Λιβύη, καθώς και στην καταπολέμηση κούρδων ανταρτών στο Ιράκ.
Η στρατιωτική της στήριξη προς το Αζερμπαϊτζάν υπήρξε, ίσως, ο καθοριστικός παράγοντας στον πόλεμο εναντίον της Αρμενίας.
Ωστόσο, η περίπτωση της Υεμένης είναι εντελώς διαφορετική υπόθεση.
Και αν κρίνουμε από την ιστορία, τότε η Υεμένη —η οποία συχνά περιγράφεται ως «νεκροταφείο των Οθωμανών»— θα μπορούσε να μετατραπεί, για άλλη μια φορά, σε τέλμα για την Τουρκία.
Πηγή: in.gr
