Δεκαπέντε χρόνια μετά την ανακοίνωση της ΕΤΑ ότι τερματίζει την ένοπλη δράση της, η Χώρα των Βάσκων παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική κοινωνική, πολιτική και οικονομική εικόνα. Η περιοχή της βόρειας Ισπανίας, που για δεκαετίες βρέθηκε αντιμέτωπη με την τρομοκρατική βία και την πολιτική ένταση, απολαμβάνει σήμερα μεγαλύτερη σταθερότητα, χαμηλότερη ανεργία και υψηλό επίπεδο ικανοποίησης των πολιτών από τη ζωή τους. Ωστόσο, οι προτεραιότητες έχουν αλλάξει: η ανησυχία για την εργασία έχει παραχωρήσει τη θέση της στη δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία.
Στις 20 Οκτωβρίου 2011, η αυτονομιστική τρομοκρατική οργάνωση ΕΤΑ ανακοίνωσε την οριστική παύση της ένοπλης δραστηριότητάς της, κλείνοντας έναν κύκλο βίας που είχε στοιχίσει τη ζωή σε περισσότερους από 800 ανθρώπους. Η οργάνωση προχώρησε στον αφοπλισμό της το 2017 και στην αυτοδιάλυσή της το 2018. Έκτοτε, η βασκική κοινωνία έχει βιώσει σημαντικές αλλαγές, όπως αποτυπώνονται σε στοιχεία της περιφερειακής κυβέρνησης και των στατιστικών υπηρεσιών που συγκέντρωσε το ισπανικό πρακτορείο EFE.
Το 2011, όταν η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση είχε ήδη πλήξει την ισπανική οικονομία, το ΑΕΠ της Χώρας των Βάσκων αυξανόταν μόλις κατά 0,4%, ενώ η ανεργία πλησίαζε το 11%. Σήμερα το ποσοστό ανεργίας έχει περιοριστεί στο 6,9%, η απασχόληση έχει αυξηθεί από λιγότερο από 65% στο 71,5%, ενώ η οικονομία κατέγραψε ανάπτυξη 2,3% το δεύτερο τρίμηνο του 2026.
Η βελτίωση αυτή δεν σημαίνει ότι έχουν εξαφανιστεί τα οικονομικά προβλήματα. Ο πληθωρισμός διαμορφώνεται στο 4,5%, έναντι 2,4% το 2011, με τις διεθνείς γεωπολιτικές εντάσεις και τους εμπορικούς δασμούς να ασκούν πιέσεις στις τιμές.
Η σημαντικότερη μεταβολή, ωστόσο, καταγράφεται στις ανησυχίες των πολιτών. Σύμφωνα με το βαρόμετρο κοινής γνώμης της βασκικής κυβέρνησης, το 2011 το 82% των ερωτηθέντων θεωρούσε την απασχόληση ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα. Σήμερα το ποσοστό έχει μειωθεί στο 40%. Αντίστοιχα, η ανησυχία για την οικονομία έχει υποχωρήσει από το 27% στο 13%.
Αλλάξαν τα προβλήματα
Στην κορυφή των προβλημάτων βρίσκεται πλέον η στέγαση, την οποία αναφέρει το 60% των πολιτών, έναντι μόλις 18% πριν από δεκαπέντε χρόνια. Η αύξηση του κόστους κατοικίας και η δυσκολία των νέων να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία έχουν μετατρέψει το στεγαστικό σε κεντρικό κοινωνικό ζήτημα.
Εξίσου εντυπωσιακή είναι η αλλαγή στο πολιτικό κλίμα. Το 2011, το 24% των Βάσκων ανησυχούσε για την πολιτική κατάσταση και το 13% για τη βία και την τρομοκρατία. Σήμερα η τρομοκρατία έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί από τον κατάλογο των βασικών ανησυχιών, ενώ τα πολιτικά ζητήματα απασχολούν μόλις το 9%.
Τη θέση τους έχουν καταλάβει προβλήματα της καθημερινότητας. Η υγειονομική περίθαλψη απασχολεί το 40% των πολιτών, έναντι 3% το 2011, ενώ η εγκληματικότητα συγκεντρώνει ποσοστό 21%, από επίσης 3%. Η μετανάστευση αναφέρεται από το 15%, έναντι 11% πριν από δεκαπέντε χρόνια.
Σημαντικές αλλαγές καταγράφονται και στη δημογραφική σύνθεση της περιοχής. Ο πληθυσμός ανέρχεται πλέον σε 2.218.210 κατοίκους, περίπου 44.000 περισσότερους από το 2011. Η αύξηση οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στη μετανάστευση, καθώς το ποσοστό των κατοίκων ξένης καταγωγής έχει αυξηθεί από 8,1% σε 14%.
Παράλληλα, η Χώρα των Βάσκων γερνά. Το προσδόκιμο ζωής έχει αυξηθεί από 82,2 σε 84,4 χρόνια, αλλά οι γεννήσεις έχουν μειωθεί δραματικά. Το 2011 γεννήθηκαν 21.180 παιδιά, ενώ το 2025 μόλις 13.344. Ο δείκτης γεννητικότητας υποχώρησε από 9,7 σε έξι γεννήσεις ανά 1.000 κατοίκους.
Οι γυναίκες αποκτούν παιδιά σε μεγαλύτερη ηλικία, κατά μέσο όρο στα 33,4 χρόνια, ενώ η ηλικία αποχώρησης των νέων από το πατρικό σπίτι έχει αυξηθεί από 28,3 σε 30,1 χρόνια. Η καθυστέρηση στην οικονομική ανεξαρτητοποίηση συνδέεται με τη δυσκολία δημιουργίας οικογένειας και τη συνεχιζόμενη υπογεννητικότητα.
Αφήσαν πίσω τη βία
Αλλαγές παρατηρούνται και στον θεσμό του γάμου. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 7.449 γάμοι, κατά 1.294 λιγότεροι από το 2011, ενώ εννέα στους δέκα ήταν πολιτικοί. Πριν από δεκαπέντε χρόνια το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 66,8%.
Παρά τη βελτίωση της οικονομίας, οι ανισότητες στην κατανομή των οικογενειακών υποχρεώσεων παραμένουν. Οι γυναίκες εξακολουθούν να αφιερώνουν περισσότερο χρόνο στις δουλειές του σπιτιού και στη φροντίδα των παιδιών, αν και η διαφορά σε σχέση με τους άνδρες έχει περιοριστεί.
Συγκεκριμένα, η διαφορά στον καθημερινό χρόνο οικιακής εργασίας μειώθηκε από 54 σε 36 λεπτά, ενώ στη φροντίδα των παιδιών από 114 σε 78 λεπτά. Παρ’ όλα αυτά, το 16,5% των γυναικών δηλώνει έντονη δυσαρέσκεια για τη συμμετοχή του συντρόφου του στις οικιακές υποχρεώσεις.
Η συνολική εικόνα, πάντως, είναι θετική. Οι κάτοικοι της Χώρας των Βάσκων βαθμολογούν την ικανοποίησή τους από τη ζωή με 7,3 στα 10, αποτυπώνοντας μια κοινωνία που έχει αφήσει πίσω της τη διαρκή απειλή της τρομοκρατικής βίας.
Δεκαπέντε χρόνια μετά την ιστορική ανακοίνωση της ΕΤΑ, η βασκική κοινωνία δεν μετρά πλέον την καθημερινότητά της με όρους ασφάλειας και πολιτικής σύγκρουσης. Οι νέες προκλήσεις είναι διαφορετικές, αλλά εξίσου καθοριστικές για το μέλλον της: προσιτή κατοικία, ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες, δημογραφική ανανέωση και διατήρηση της οικονομικής ευημερίας. Η μετάβαση από τον φόβο στην κοινωνική κανονικότητα αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη αλλαγή αυτής της δεκαπενταετίας.
Πηγή: in.gr
