Πρόσθετο δημοσιονομικό περιθώριο για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στην ενεργειακή ακρίβεια αναζητεί η Ελλάδα στην επερχόμενη Σύνοδο Κορυφής. Η συνάντηση των Ευρωπαίων ηγετών στις Βρυξέλλες, στις 15 και 16 Οκτωβρίου, θα δοκιμάσει κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να συμφωνήσει σε άμεσες παρεμβάσεις, ενώ παράλληλα επιδιώκει να διατηρήσει τον έλεγχο των δημόσιων οικονομικών και να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της.
Για την Αθήνα, το ζητούμενο είναι συγκεκριμένο και έχει τεθεί ο στόχος να αποκτήσει μεγαλύτερη δυνατότητα χρηματοδότησης προσωρινών μέτρων ανακούφισης. Το περιθώριο που έχει ήδη εξασφαλιστεί για ενεργειακές επενδύσεις αποτελεί μια αφετηρία, αλλά το θέμα είναι το τι μπορεί να γίνει από εκεί και πέρα.
Άλλωστε, ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ζητήσει από την επικεφαλής της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν τόσο τη δυνατότητα δημοσιονομικής χαλάρωσης όσο και την «άδεια» να χρησιμοποιηθούν- ως μέτρα στήριξης- τα επιπλέον έσοδα που προκύπτουν από τον ΦΠΑ.
Σύνοδος Κορυφής: Η ενέργεια στην πρώτη γραμμή
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει ήδη προσδιορίσει τον προσανατολισμό της συζήτησης. Οι ηγέτες καλούνται να δώσουν στην Κομισιόν κατευθύνσεις για στοχευμένα και προσωρινά μέτρα περιορισμού των επιπτώσεων των υψηλών ενεργειακών τιμών στους πολίτες και στις επιχειρήσεις. Παράλληλα, θα εξετάσουν τη συνέχιση της στρατηγικής απεξάρτησης της Ευρώπης από τα ορυκτά καύσιμα.
Η διατύπωση αυτή αφήνει χώρο για πολιτική διαπραγμάτευση, χωρίς να προεξοφλεί κοινό πακέτο επιδοτήσεων. Το κρίσιμο είναι πόσο συγκεκριμένη θα γίνει η ευρωπαϊκή κατεύθυνση. Δηλαδή εάν και ποιες παρεμβάσεις θα επιτρέπονται, για πόσο διάστημα, με ποιους δικαιούχους και μέσα σε ποια δημοσιονομικά όρια.
Με βάση την ανακοινωμένη ατζέντα, επομένως, η Σύνοδος αναμένεται πρωτίστως να καθορίσει το πλαίσιο της ευρωπαϊκής αντίδρασης. Η εξειδίκευση των μέτρων θα εξαρτηθεί από το περιεχόμενο της συμφωνίας και τις αποφάσεις που θα ακολουθήσουν.
Τι ζητά η Ελλάδα
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει ζητήσει πρόσθετη έκτακτη ευελιξία μέσω επιστολής προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στην τοποθέτησή του στο Υπουργικό Συμβούλιο της 30ής Σεπτεμβρίου συνέδεσε το αίτημα με την ανάγκη κοινών ευρωπαϊκών κινήσεων απέναντι στην κρίση.
Η ελληνική πρόταση περιλαμβάνει την προσωρινή εξαίρεση μέτρων στήριξης από τον περιορισμό των καθαρών δαπανών, μέχρι συγκεκριμένο όριο, καθώς και την αξιοποίηση πρόσθετων εσόδων ΦΠΑ που προκύπτουν από τις υψηλότερες τιμές. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιοποιήθηκαν για την επιστολή, στόχος είναι τα έσοδα αυτά να μπορούν να επιστρέφουν στην οικονομία ως ενισχύσεις.
Για την κυβέρνηση, μια θετική έκβαση θα διευκόλυνε μεγαλύτερες ή μεγαλύτερης διάρκειας παρεμβάσεις. Το ύψος και η μορφή τους, ωστόσο, δεν μπορούν να θεωρηθούν δεδομένα πριν ξεκαθαρίσουν οι ευρωπαϊκοί όροι και οι εθνικές χρηματοδοτικές δυνατότητες.
Το 1 δισ. ευρώ έχει ήδη συγκεκριμένους όρους
Η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει την επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής σε μέτρα ενεργειακής ασφάλειας, με απόφαση του Ecofin της 9ης Οκτωβρίου. Ο ελληνικός σχεδιασμός προβλέπει επενδύσεις περίπου 1 δισ. ευρώ έως το 2028, χρηματοδοτούμενες από εθνικούς πόρους.
Η σχετική ευελιξία περιορίζεται στο 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και στο 0,6% σωρευτικά έως το 2028, εντός του συνολικού ορίου που ισχύει για την παρέκκλιση των αμυντικών και ενεργειακών δαπανών. Αφορά επιλέξιμες παρεμβάσεις ενεργειακής ασφάλειας, ενώ διατηρείται η αξιολόγηση των συγκεκριμένων μέτρων από την Επιτροπή.
Στο υφιστάμενο πλαίσιο, οι μειώσεις ειδικών φόρων κατανάλωσης, οι εισοδηματικές ενισχύσεις και οι επιδοτήσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών ενεργειακών τιμών εξαιρούνται από τις επιλέξιμες δράσεις. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η έγκριση της επενδυτικής ρήτρας δεν λύνει αυτομάτως το ζήτημα της άμεσης στήριξης.
Επιπλέον, η ευελιξία δε συνιστά νέο ευρωπαϊκό χρήμα. Οι δαπάνες εξακολουθούν να επηρεάζουν το δημοσιονομικό αποτέλεσμα και το χρέος, όπως διευκρινίζει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
Το «φρένο» της Κομισιόν
Η ελληνική διεκδίκηση συναντά την επιφυλακτικότητα της Επιτροπής. Στις 8 Οκτωβρίου, ο Βάλντις Ντομπρόβσκις απέρριψε τη λογική διαδοχικών νέων δημοσιονομικών εξαιρέσεων, απαντώντας στα αιτήματα Ελλάδας και Ιταλίας. Επισήμανε ότι οι πληθωριστικές πιέσεις συνεκτιμώνται ήδη στην αξιολόγηση της συμμόρφωσης και προειδοποίησε ότι περαιτέρω ευελιξίες θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την αξιοπιστία του πλαισίου.
Η διαπραγμάτευση, συνεπώς, αφορά και το μήνυμα που θα σταλεί στις αγορές: πόση στήριξη μπορούν να χρηματοδοτήσουν οι κυβερνήσεις, χωρίς να ενισχύσουν την αμφιβολία για τη δημοσιονομική τους πορεία.
Τα υπερκέρδη ως πιθανή πηγή εσόδων
Παράλληλα εξετάζεται η φορολόγηση των έκτακτων κερδών ενεργειακών επιχειρήσεων. Σύμφωνα με τους Financial Times, η Κομισιόν διερευνά το θέμα μετά τις πιέσεις ομάδας κρατών-μελών, με πολιτικές και νομικές δυσκολίες να παραμένουν. Πρόκειται για συζήτηση υπό εξέλιξη, χωρίς συμφωνημένο νέο ευρωπαϊκό φόρο.
Για την Ελλάδα, η οικονομική σημασία μιας τέτοιας εξέλιξης θα εξαρτηθεί από την τελική μορφή της και συγκεκριμένα το ποιες επιχειρήσεις θα καλύπτει, πώς θα υπολογίζονται τα έκτακτα κέρδη και πότε θα προκύπτουν διαθέσιμα έσοδα για παρεμβάσεις.
Η μεγαλύτερη μάχη για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Πέρα από την ενεργειακή ακρίβεια, οι ηγέτες θα συζητήσουν τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028–2034 και την εφαρμογή της ατζέντας «Μία Ευρώπη, Μία Αγορά». Ο Κόστα επιδιώκει πρόοδο στα βασικά στοιχεία της διαπραγμάτευσης για τον προϋπολογισμό, με στόχο τελική συμφωνία έως το τέλος του 2026.
Για την ελληνική οικονομία, αυτή η συζήτηση αφορά τη χρηματοδοτική συνέχεια μετά το Ταμείο Ανάκαμψης. Με άλλα λόγια τις δυνατότητες στήριξης επενδύσεων, περιφερειακής ανάπτυξης και παραγωγικού μετασχηματισμού. Το άμεσο ενεργειακό πρόβλημα συνυπάρχει έτσι με μια διαπραγμάτευση που θα καθορίσει τις αναπτυξιακές δυνατότητες της επόμενης δεκαετίας.
Στην ατζέντα βρίσκονται επίσης η Ουκρανία, η άμυνα, η μετανάστευση και η Μέση Ανατολή. Ειδικά για τη Μέση Ανατολή, η συζήτηση θα περιλάβει την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τις επιπτώσεις στις αλυσίδες εφοδιασμού ενέργειας, τροφίμων και λιπασμάτων.
Πηγή: ot.gr
