Πρώτη στους ενεργειακούς – περιβαλλοντικούς φόρους είναι η Ελλάδα, όπως καταγράφει η νέα έκθεση της Κομισιόν για τα δημόσια οικονομικά των χωρών της Οικονομικής Νομισματικής Ένωσης (Report on Public Finances in EMU).
Συγκεκριμένα, το 2024 τα έσοδα από περιβαλλοντικούς φόρους ανέρχονται στο 3,7% του ελληνικού ΑΕΠ, υπερδιπλάσια από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (1,6% του ΑΕΠ της ΕΕ).
Το στοιχείο αυτό από μόνο του δεν μας δείχνει την πλήρη εικόνα, δηλαδή πώς κατανέμονται οι περιβαλλοντικοί φόροι ανά είδος (ενέργεια, ρύπανση, μεταφορές-φυσικοί πόροι) και ποιοι σηκώνουν αναλογικά τα μεγαλύτερα βάρη ανά είδος οικονομικής δραστηριότητας (νοικοκυριά, βιομηχανία, υπηρεσίες κλπ).
Σύμφωνα με τα διαγράμματα που συνοδεύουν την έκθεση, το μερίδιο του λέοντος στους περιβαλλοντικούς φόρους στην Ελλάδα έχει η ενέργεια, με εισπράξεις που αναλογούν σε περισσότερο από 3% του ΑΕΠ.
Η Ελλάδα είναι πρώτη στους φόρους ενέργειας ως ποσοστό του ΑΕΠ – πηγή: Ευρωπαϊκή Επιτροπή (πατήστε για μεγέθυνση)
Βαρύ το κόστος για τα νοικοκυριά
Όταν ακούμε για «πράσινη» φορολόγηση, το μυαλό μας πηγαίνει σε κάποιο είδος οικολογικού τέλους. Όμως στην ελληνική περίπτωση αυτό σημαίνει κυρίως τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα και το ηλεκτρικό ρεύμα. Οι φόροι στις μεταφορές, στη ρύπανση και στη χρήση φυσικών πόρων έχουν πολύ μικρότερη συμμετοχή.
Η έκθεση της Koμισιόν δεν έχει περεταίρω λεπτομέρειες για το μερίδιο κάθε οικονομικής δραστηριότητας στην ενεργειακή φορολόγηση, αλλά από τις έρευνες της Eurostat προκύπτει ότι τα νοικοκυριά σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος, μετά τις μεταφορές και την αποθήκευση. Ακόμα και οι δραστηριότητες παροχής ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου, ατμού και κλιματισμού – δηλαδή οι ενεργειακοί πάροχοι – πληρώνουν λιγότερους φόρους από ό,τι τα νοικοκυριά (1,28 έναντι 1,922 δισ. ευρώ).
Η πρωτιά της Ελλάδας στην ενεργειακή φορολόγηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος φέτος. Η ίδια έκθεση προβλέπει ότι ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη θα ανέβει στο 3% το 2026, κυρίως λόγω του ενεργειακού σοκ από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Σε μια χώρα όπου η ενέργεια έχει το μεγαλύτερο ειδικό φορολογικό βάρος στην ΕΕ, κάθε άνοδος των διεθνών τιμών περνά στον καταναλωτή μαζί με τον φόρο που την συνοδεύει.
Μικρός ο ρόλος των περιβαλλοντικών φόρων
Η Ελλάδα μπορεί να είναι πρωταθλήτρια στην ενεργειακή φορολογία, όμως σε πανευρωπαϊκό επίπεδο οι περιβαλλοντικοί φόροι διαδραματίζουν μικρό ρόλο στο φορολογικό μείγμα της ΕΕ. Η συμβολή τους είναι ελαφρώς υψηλότερη από εκείνη της φορολογίας ακινήτων στις περισσότερες χώρες της ΕΕ, κυμαινόμενη από περίπου 1% έως σχεδόν 4% του ΑΕΠ.
Όπως αναφέρει η έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Οικονομικών και Χρηματοδοτικών Υποθέσεων της Κομισιόν, παρά το γεγονός ότι οι περιβαλλοντικοί φόροι συγκαταλέγονται μεταξύ των σημαντικότερων μέσων πολιτικής για την αντιμετώπιση των κλιματικών προκλήσεων, τα φορολογικά έσοδα από τους περιβαλλοντικούς φόρους μειώθηκαν στα περισσότερα κράτη μέλη κατά την τελευταία δεκαετία.
Η μείωση αυτή ήταν σταδιακή κατά τη διάρκεια των ετών έως το 2021, γεγονός που εξηγείται εν μέρει από το ότι ορισμένοι περιβαλλοντικοί φόροι δεν ακολουθούσαν τον πληθωρισμό. Μια περαιτέρω μείωση το 2022 μπορεί να συνδεθεί, εκτός από την επίδραση του πληθωρισμού, με μέτρα που θεσπίστηκαν κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης του 2022 στην Ευρώπη, ορισμένα από τα οποία ήταν διαρθρωτικά και όχι προσωρινά.
Είμαστε τρίτοι στην ΕΕ στη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας
Τρίτη η Ελλάδα στη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας
Στους φόρους περιουσίας η Ελλάδα βρίσκεται στην τρίτη θέση της ΕΕ, πίσω από τη Γαλλία και το Βέλγιο. Τα σχετικά έσοδα κινήθηκαν το 2024 μεταξύ 2,5% και 2,6% του ΑΕΠ. Τον κύριο όγκο τους αποτελούν οι επαναλαμβανόμενοι φόροι στην ακίνητη περιουσία. Μόνο από τον ΕΝΦΙΑ το δημόσιο εισπράττει περίπου 2,3 δισεκ. ευρώ ετησίως.
Η τάση της τελευταίας δεκαετίας πάντως είναι καθοδική. Οι διαδοχικές μειώσεις του ΕΝΦΙΑ και η ελάφρυνση των γονικών παροχών έχουν συρρικνώσει τα έσοδα σε σχέση με το 2014. Εκείνη την εποχή η φορολογία των ακινήτων ήταν από τους βασικούς μοχλούς της δημοσιονομικής προσαρμογής.
Αυξάνεται η συμβολή των έμμεσων φόρων
Η Ελλάδα συνεχίζει να έχει ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά εσόδων από έμμεσους φόρους στην Ευρώπη, μεταξύ 17,3% ως 19% του ΑΕΠ, έναντι 13,5% στην ΕΕ. Σύμφωνα με σχετική έκθεση της Γενικής Διεύθυνσης Φορολογίας και Τελωνειακής Ένωσης της Κομισιόν, από το 2014 ως το 2024 η χώρα μας είχε τη μεγαλύτερη αύξηση στη συμμετοχή των εσόδων από τον ΦΠΑ στα συνολικά φορολογικά έσοδα, κατά 3 ποσοστιαίες μονάδες. Ακολουθεί η Ουγγαρία (2,3 ποσοστιαίες μονάδες) και η Ιταλία (1,8 ποσοστιαίες μονάδες). Οι φόροι κατανάλωσης αντιστοιχούν περίπου στο 44% των φορολογικών εσόδων της χώρας, όταν ο μέσος όρος της ΕΕ κινείται κοντά στο 33%. Ως προς τη συμβολή των έμμεσων φόρων στο ΑΕΠ βρισκόμαστε στην 4η θέση της ΕΕ, μετά τη Σουηδία, την Κροατία και την Ουγγαρία
Κλείνει η «τρύπα» στον ΦΠΑ
Η έκθεση της Κομισιόν για τα Δημόσια Οικονομικά, εξετάζει και την πρόοδο στην κάλυψη του κενού ΦΠΑ. Το κενό ΦΠΑ μετρά την απόσταση ανάμεσα στον φόρο που θα έπρεπε θεωρητικά να εισπραχθεί και σε αυτόν που φτάνει πράγματι στα δημόσια ταμεία. Για την Ελλάδα διαμορφώθηκε το 2023 κοντά στο 10%. Είναι λίγο υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο του 9,5%, που αντιστοιχεί σε απώλειες περίπου 128 δισ. ευρώ για το σύνολο της Ένωσης. Είναι όμως αισθητά χαμηλότερο από τα επίπεδα του 2014. Η Κομισιόν καταγράφει σημαντική υποχώρηση του κενού ΦΠΑ στην Ελλάδα, αποδίδοντας την εξέλιξη στον περιορισμό της φοροδιαφυγής, αλλά και στη διεύρυνση της χρήσης των ηλεκτρονικών πληρωμών.
Οι αποκλίσεις μέσα στην ΕΕ παραμένουν μεγάλες. Η Αυστρία εμφανίζει κενό μόλις 1%, ενώ Φινλανδία και Κύπρος ακολουθούν με 3%. Στο άλλο άκρο βρίσκονται η Ρουμανία, με απώλειες που αγγίζουν το 30%, και η Μάλτα με 24%. Ως εργαλεία για να μειωθεί περαιτέρω το κενό, η Κομισιόν προκρίνει την ηλεκτρονική τιμολόγηση, την αυτόματη διαβίβαση δεδομένων και τους ελέγχους με βάση την ανάλυση κινδύνου.
Από την εργασία στην κατανάλωση
Σε ξεχωριστή ενότητα, η έκθεση εξετάζει τις φορολογικές αλλαγές σε όλη την ΕΕ από το 2019 έως το 2025. Σε πολλά κράτη-μέλη το βάρος μετακινήθηκε από την εργασία προς την κατανάλωση. Ο φόρος εισοδήματος και οι ασφαλιστικές εισφορές ελαφρύνθηκαν, ενώ τα έσοδα από φόρους κατανάλωσης σε αρκετές περιπτώσεις αυξήθηκαν. Στις περισσότερες χώρες οι νομοθετικές αλλαγές οδήγησαν σε χαμηλότερα έσοδα από όσα θα προέκυπταν αν οι κανόνες του 2019 εφαρμόζονταν στα εισοδήματα του 2025. Στα δύο τρίτα περίπου των κρατών-μελών, οι παρεμβάσεις στους φόρους κατανάλωσης, κυρίως στους συντελεστές ΦΠΑ, αύξησαν τα έσοδα.
Τιμαριθμική αναπροσαρμογή
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η ανάλυση για την τιμαριθμική αναπροσαρμογή των φορολογικών κλιμακίων και των ορίων των εισφορών. Αν τα όρια προσαρμόζονταν πλήρως στον πληθωρισμό, τα φορολογικά έσοδα θα μειώνονταν σχεδόν σε όλα τα κράτη-μέλη. Όταν τα όρια μένουν «παγωμένα», οι ονομαστικές αυξήσεις των μισθών σπρώχνουν τα εισοδήματα σε υψηλότερα κλιμάκια, χωρίς να λαμβάνεται καμία νομοθετική πρωτοβουλία. Η Κομισιόν καταγράφει ότι αυτός ο αθόρυβος μηχανισμός μπορεί να αποδώσει σημαντικά έσοδα. Για τους μισθωτούς αυτό σημαίνει μεγαλύτερη φοροαφαίμαξη, ενώ η αγοραστική δύναμη υποχωρεί λόγω πληθωρισμού. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα έχει ούτως ή άλλως τον μεγαλύτερο έμμεσο φορολογικό συντελεστή (Ιmplicit Tax Rate – ITR) επί της μισθωτής εργασίας, στο 44,8% έναντι 37,1% του μέσου όρου της ΕΕ. Με άλλα λόγια, κάθε 10 ευρώ που κερδίζουμε, μόνο τα 5,5 ευρώ φτάνουν στην τσέπη μας με τα υπόλοιπα να τα εισπράττει το κράτος ως φόρους και εισφορές.
Τι προτείνουν οι Βρυξέλλες
Η έκθεση προτείνει φορολογικές μετατοπίσεις φιλικότερες προς την ανάπτυξη, με λιγότερο βάρος στην εργασία και περισσότερο σε βάσεις που προκαλούν μικρότερες στρεβλώσεις. Μεταξύ άλλων προτείνει χαμηλότερη φορολογική σφήνα για τους χαμηλόμισθους και τα δεύτερα εισοδήματα των νοικοκυριών. Προτείνει επίσης διεύρυνση των φορολογικών βάσεων, αντικαθιστώντας τους αναποτελεσματικούς μειωμένους συντελεστές ΦΠΑ με στοχευμένες μεταβιβάσεις. Για τη φορολογική διοίκηση, η Κομισιόν βλέπει στην τεχνητή νοημοσύνη νέες δυνατότητες για τον εντοπισμό της φοροδιαφυγής. Η Ελλάδα περιλαμβάνεται στα κράτη-μέλη που έλαβαν φέτος ειδικές συστάσεις για τη φορολογία, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου.
Πηγή: ot.gr
