Στις 26 Σεπτεμβρίου 1687, μια βενετσιάνικη οβίδα του στρατού του Φραντσέσκο Μοροζίνι έπληξε τον Παρθενώνα, που είχε μετατραπεί από τους Οθωμανούς σε πυριτιδαποθήκη. Η έκρηξη κατέστρεψε μεγάλο μέρος του ναού και μετέτρεψε ένα από τα καλύτερα διατηρημένα μνημεία της αρχαιότητας σε αυτό που γνωρίζουμε σήμερα. Ο «λογαριασμός του Μοροζίνι», όμως, δεν σταμάτησε εκεί. Πέρασε από γενιά σε γενιά και, σχεδόν τρεισήμισι αιώνες αργότερα, συνεχίζει να πληρώνεται, όπως δείχνουν τα αρχεία του Υπουργείου Πολιτισμού και τα ανάλεκτα της Αρχαιολογικής Εταιρείας.
Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, η Ακρόπολη πέρασε στην ευθύνη του νέου Δημοσίου. Οι πρώτες συστηματικές ανασκαφές έγιναν το 1835-1837 και από τις αρχές του 20ού αιώνα ξεκίνησαν οι μεγάλες αναστηλωτικές επεμβάσεις.
Το πρώτο κεφάλαιο του λογαριασμού είναι χαρακτηριστικό της οικονομικής κατάστασης του νεοσύστατου κράτους. Στα σχέδια της βαυαρικής περιόδου προβλεπόταν ποσό 70.000 δραχμών σε διάστημα τεσσάρων ετών για τον Παρθενώνα. Παράλληλα, όμως, ένα σημαντικό μέρος της πρώιμης προσπάθειας δεν πληρώθηκε από τον κρατικό προϋπολογισμό. Η Αρχαιολογική Εταιρεία, που είχε ιδρυθεί το 1837, χρηματοδότησε εργασίες με συνδρομές, δωρεές και εισφορές των μελών της.
Τα πρακτικά της Εταιρείας δίνουν μια σπάνια εικόνα του πραγματικού κόστους. Για παράδειγμα, το 1843/44 είχαν συγκεντρωθεί 2.864 δραχμές, από τις οποίες 1.763,95 δραχμές δαπανήθηκαν για εργασίες στον Παρθενώνα. Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για ένα μνημείο που το κράτος «κληρονόμησε»· από τα πρώτα χρόνια της ανεξαρτησίας δημιουργήθηκε ένας μικτός μηχανισμός χρηματοδότησης, στον οποίο συμμετείχαν Δημόσιο, επιστημονικοί φορείς και ιδιώτες.
Στο τέλος του 19ου αιώνα ο λογαριασμός μεγαλώνει. Η μεγάλη ανασκαφική περίοδος του Παναγιώτη Καββαδία και στη συνέχεια οι εργασίες του Νικολάου Μπαλάνου έφεραν την Ακρόπολη στην εποχή των συστηματικών αναστηλώσεων. Στον Παρθενώνα οι επεμβάσεις του Μπαλάνου άρχισαν το 1898 και συνεχίστηκαν μέχρι το 1902. Η χρηματοδότηση προήλθε σε σημαντικό βαθμό από την Αρχαιολογική Εταιρεία.
Ο Βενιζέλος ξοδεύει για τον Παρθενώνα
Το κράτος επανέρχεται δυναμικά στον λογαριασμό κατά τον Μεσοπόλεμο. Τον Ιανουάριο του 1929 ο Ελευθέριος Βενιζέλος ανακοίνωσε πρόσθετη κρατική ενίσχυση 400.000 δραχμών για την αποκατάσταση του Παρθενώνα. Το ποσό είναι εντυπωσιακό για την εποχή και δείχνει ότι η προστασία του μνημείου είχε πλέον μετατραπεί σε σαφή κρατική προτεραιότητα.
Αλλά εδώ βρίσκεται και η μεγάλη παγίδα στον υπολογισμό: δεν μπορεί να προστεθεί απλώς κάθε ποσό που έχει δαπανηθεί στην Ακρόπολη και να ονομαστεί «κόστος της καταστροφής του Μοροζίνι». Από τον 19ο αιώνα και ιδίως μετά το 1975, οι εργασίες αντιμετωπίζουν πολύ περισσότερα προβλήματα. Η ατμοσφαιρική ρύπανση, η διάβρωση του μαρμάρου, οι σεισμοί, η φθορά από παλαιότερες αναστηλώσεις και η ανάγκη επιστημονικής τεκμηρίωσης έχουν δημιουργήσει έναν πολύ ευρύτερο κύκλο εργασιών. Το ίδιο το υπουργείο Πολιτισμού επισημαίνει ότι οι επεμβάσεις που ξεκίνησαν το 1975 είχαν ως αντικείμενο τόσο σοβαρά δομοστατικά προβλήματα όσο και τη διάβρωση της επιφάνειας των μνημείων.
Από το 1975 αρχίζει, ουσιαστικά, το δεύτερο μεγάλο κεφάλαιο του λογαριασμού. Δημιουργείται η Επιτροπή Συντήρησης Μνημείων Ακροπόλεως (ΕΣΜΑ), ενώ από το 2000 η Υπηρεσία Συντήρησης Μνημείων Ακρόπολης αναλαμβάνει την υλοποίηση των έργων. Η χρηματοδότηση προέρχεται πλέον από το ελληνικό Δημόσιο αλλά και την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Στον ίδιο τον Παρθενώνα οι εργασίες είναι τεράστιες: ανατολική πλευρά 1984-1991, πρόναος 1995-2004, οπισθόναος και δυτική ζωφόρος 1992-2004 και βόρεια κιονοστοιχία 2001-2009.
Τα ποσά διογκώνονται τον 21ο αιώνα
Και εδώ πλέον εμφανίζονται ποσά που κάνουν τις δραχμές του 19ου αιώνα να μοιάζουν συμβολικές. Μόνο για τις αναστηλωτικές εργασίες στην Ακρόπολη, η χρηματοδότηση την περίοδο 2000-2004 έφθασε τα 16,8 εκατ. ευρώ, ενώ για το 2005-2006 προβλεπόταν επιπλέον χρηματοδότηση 13,5-14 εκατ. ευρώ. Έτσι, οι συνολικές δαπάνες για τις αναστηλώσεις από το 2000 εκτιμούνταν τότε σε περίπου 27,3 εκατ. ευρώ.
Υπάρχει και μια δεύτερη σημαντική ένδειξη για το μέγεθος της δημόσιας επένδυσης. Στο Γ΄ Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης, το έργο «Συντήρηση και αναστήλωση μνημείων Ακρόπολης» είχε προϋπολογισμό 32,33 εκατ. ευρώ. Το ποσό αφορά το σύνολο των μνημείων και όχι μόνο τον Παρθενώνα, άρα δεν μπορεί να χρεωθεί αυτούσιο στον «λογαριασμό του Μοροζίνι».
Τελικά, δεν υπάρχει ένας τελικός λογαριασμός του Μοροζίνι. Υπάρχει ένας λογαριασμός που ξεκίνησε με 70.000 δραχμές στα σχέδια της βαυαρικής περιόδου, συνεχίστηκε με ιδιωτικές και εταιρικές εισφορές, μεγάλωσε με τις 400.000 δραχμές του Βενιζέλου και μετατράπηκε στον 20ό και τον 21ο αιώνα σε πολυετή επένδυση δεκάδων εκατομμυρίων ευρώ.
Και ίσως αυτή είναι η πιο ακριβής οικονομική αποτίμηση: το ελληνικό κράτος δεν πληρώνει σήμερα μόνο για να αποκαταστήσει μια έκρηξη του 1687. Πληρώνει για να διατηρήσει ό,τι απέμεινε από εκείνη την καταστροφή και, ταυτόχρονα, να αντιστρέψει τρεις αιώνες φθοράς. Από αυτή την άποψη, ο «λογαριασμός του Μοροζίνι» δεν είναι ένας λογαριασμός με ημερομηνία λήξης. Είναι μια διαρκής δημόσια δαπάνη πολιτιστικής κληρονομιάς, η οποία από τις πρώτες δραχμές του 19ου αιώνα έχει πλέον περάσει στα δεκάδες εκατομμύρια ευρώ της σύγχρονης εποχής.
Πηγή ΟΤ
Πηγή: in.gr
