Μερικά λεπτά ή λίγες ώρες προειδοποίησης μπορούν να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα στη ζωή και τον θάνατο όταν πλησιάζει μια πλημμύρα, ένας κυκλώνας ή ένα άλλο ακραίο φυσικό φαινόμενο. Και πλέον υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν πόσο μεγάλη μπορεί να είναι αυτή η διαφορά.
Στις χώρες που διαθέτουν ολοκληρωμένα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους, η θνησιμότητα από καταστροφές είναι έξι φορές χαμηλότερη σε σύγκριση με τις χώρες που δεν διαθέτουν αντίστοιχους μηχανισμούς, σύμφωνα με νέα έκθεση του ΟΗΕ.
Τα στοιχεία παρουσιάστηκαν ενώ οι παγκόσμιοι ηγέτες βρίσκονται στη Νέα Υόρκη για τη Σύνοδο του ΟΗΕ για το Κλίμα και καταγράφουν την πρόοδο της πρωτοβουλίας Early Warnings for All – Έγκαιρη Προειδοποίηση για Όλους, η οποία ξεκίνησε το 2022.
Ο στόχος είναι εξαιρετικά φιλόδοξος: μέχρι το τέλος του 2027 κάθε άνθρωπος στον πλανήτη να προστατεύεται από κάποιο αποτελεσματικό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης.
Από 56 σε 136 χώρες
Η πρόοδος των τελευταίων ετών είναι σημαντική. Σήμερα 136 χώρες διαθέτουν δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους, αριθμός αυξημένος κατά 143% σε σχέση με το 2015.
Παράλληλα, περισσότερες από 160 χώρες λαμβάνουν άμεση υποστήριξη για να ενισχύσουν τα συστήματά τους.
Μόνο την περίοδο 2022-2025 κινητοποιήθηκαν περίπου 2 δισ. δολάρια, με στόχο τη βελτίωση της προετοιμασίας, την προστασία ευάλωτων πληθυσμών και την ενίσχυση της δυνατότητας των κρατών να προβλέπουν και να αντιμετωπίζουν έγκαιρα τις καταστροφές.
Τα συστήματα αυτά δεν περιορίζονται σε μια εφαρμογή στο κινητό ή σε μια σειρήνα συναγερμού. Απαιτούν μετεωρολογικά και υδρολογικά δεδομένα, δίκτυα παρατήρησης, αξιόπιστες προβλέψεις, τηλεπικοινωνιακές υποδομές και κυρίως έναν μηχανισμό που μετατρέπει την επιστημονική πληροφορία σε συγκεκριμένη προειδοποίηση προς τον πολίτη.
Γιατί μια ακριβής πρόγνωση που δεν φτάνει εγκαίρως σε όσους κινδυνεύουν έχει ελάχιστη πρακτική αξία.
Όταν η προειδοποίηση έρχεται πριν από την καταστροφή
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κολομβία. Τον Ιούνιο του 2026, ο Ερυθρός Σταυρός της χώρας ενεργοποίησε πρωτόκολλο έγκαιρης δράσης για την ξηρασία, μόλις εμφανίστηκαν οι πρώτες ενδείξεις του Ελ Νίνιο και πριν οι συνθήκες φτάσουν σε κρίσιμο επίπεδο.
Αυτή είναι η φιλοσοφία του νέου μοντέλου: οι αρχές να μην περιμένουν να συμβεί η καταστροφή για να κινητοποιηθούν, αλλά να δρουν όταν υπάρχουν πλέον επαρκείς ενδείξεις ότι αυτή πλησιάζει.
Το 2025, τέτοιες προληπτικές δράσεις έφτασαν σε 9,6 εκατομμύρια ανθρώπους σε 54 χώρες, μέσα από 146 ενεργοποιήσεις προγραμμάτων που υποστηρίχθηκαν με σχεδόν 120 εκατ. δολάρια.
Το τραγικό παράδειγμα του Νεπάλ
Η άλλη πλευρά του προβλήματος φαίνεται όταν το σύστημα δεν υπάρχει ή δεν λειτουργεί.
Κατά τις καταστροφικές παγετωνικές πλημμύρες του Αυγούστου στο Νεπάλ, οι κοινότητες που βρίσκονταν κατάντη έλαβαν ελάχιστη ή καθόλου έγκαιρη προειδοποίηση. Ο χρόνος για εκκένωση ήταν σχεδόν ανύπαρκτος.
Ο απολογισμός ήταν δραματικός: περισσότεροι από 1.000 νεκροί, χιλιάδες αγνοούμενοι και πάνω από 10.000 εκτοπισμένοι, μαζί με τεράστιες καταστροφές σε κατοικίες και κρίσιμες υποδομές.
Η περίπτωση δείχνει γιατί η έγκαιρη προειδοποίηση δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη εργαλείο πολιτικής προστασίας, αλλά βασική υποδομή μιας χώρας που βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα συχνότερα και εντονότερα ακραία φαινόμενα.
Τα μεγαλύτερα κενά στους πιο ευάλωτους
Το παράδοξο είναι ότι οι μεγαλύτερες ελλείψεις εντοπίζονται ακριβώς στις χώρες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες.
Οι λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες, τα μικρά αναπτυσσόμενα νησιωτικά κράτη και οι περιοχές που πλήττονται από συγκρούσεις εξακολουθούν να παρουσιάζουν σοβαρά κενά.
Αυτά αφορούν την καταγραφή και κατανόηση των κινδύνων, τις υποδομές παρατήρησης και πρόγνωσης, τις τηλεπικοινωνίες, την επιχειρησιακή ικανότητα των αρχών και την προετοιμασία των ίδιων των κοινωνιών.
Περίπου 50 χώρες συμμετέχουν πλέον ενεργά στην εφαρμογή της πρωτοβουλίας του ΟΗΕ, ενώ έχουν δημιουργηθεί 31 εθνικοί οδικοί χάρτες.
Το μήνυμα του Αντόνιο Γκουτέρες είναι ότι η πρόοδος δεν αρκεί. Εκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μένουν απροστάτευτοι.
Σε έναν πλανήτη όπου οι ακραίες θερμοκρασίες, οι πλημμύρες, οι ξηρασίες και οι πυρκαγιές εντείνονται, η προσαρμογή στην κλιματική κρίση δεν αφορά μόνο μεγάλα έργα και δισεκατομμύρια επενδύσεων.
Μερικές φορές αρχίζει από κάτι πολύ πιο απλό: να γνωρίζει κάποιος εγκαίρως ότι ο κίνδυνος έρχεται.
Πηγή: tanea.gr
