Της Ξανθής Γούναρη
Η μάχη κατά της ακρίβειας στα τρόφιμα και στα βασικά αγαθά έχει εξελιχθεί σε μία από τις μακροβιότερες οικονομικές προκλήσεις της κυβέρνησης. Πέντε χρόνια μετά την πρώτη αύξηση του πληθωρισμού των τροφίμων και έπειτα από αλλεπάλληλες παρεμβάσεις, η ακρίβεια εξακολουθεί να βρίσκεται στην κορυφή των προβλημάτων που απασχολούν τα νοικοκυριά, όπως αποτυπώνεται στις περισσότερες δημοσκοπήσεις.
Κι αυτό ενώ ο πληθωρισμός των τροφίμων έχει αποκλιμακωθεί σημαντικά από την κορύφωση της κρίσης. Η επιβράδυνση του ρυθμού αύξησης, όμως, δεν αναιρεί τις ανατιμήσεις που έχουν ήδη συσσωρευθεί. Και αυτές είναι μεγάλες.
Η πενταετία της ακρίβειας
Η επεξεργασία από το “Κεφάλαιο” των αναλυτικών υποδεικτών της ΕΛΣΤΑΤ δείχνει ότι από τον Ιούλιο του 2021 έως τον Ιούλιο του 2026 ο δείκτης της ομάδας “Διατροφή και μη αλκοολούχα ποτά” αυξήθηκε κατά 34,3%.
Η αφετηρία δεν είναι τυχαία: τον Ιούλιο του 2021 γίνεται πλέον σαφής η αλλαγή της πληθωριστικής τάσης στα τρόφιμα, πριν η ενεργειακή κρίση και ο πόλεμος στην Ουκρανία επιταχύνουν τις ανατιμήσεις.
Στο μοσχάρι, ο δείκτης τιμών τον Ιούλιο του 2026 βρίσκεται 75,1% υψηλότερα από τον Ιούλιο του 2021. Στη σοκολάτα και τα προϊόντα σοκολάτας η σωρευτική αύξηση φτάνει το 60,8%, στα αυγά το 47,9%, στον καφέ το 43,4% και στα τυριά το 38,9%.
Ακολουθούν το ελαιόλαδο με +35,4%, το ψωμί και τα άλλα προϊόντα αρτοποιίας με +34%, τα πουλερικά με +31,6%, τα λαχανικά με +31,3% και τα αναψυκτικά με +30,2%.
Χαμηλότερα –αλλά αισθητά πάνω από τα επίπεδα του 2021–βρίσκονται το νωπό πλήρες γάλα με +26,9% και τα φρούτα με +19,2%, ενώ σαφώς μικρότερη είναι η σωρευτική αύξηση στα ζυμαρικά, κατά 13,2%.
Δεν είναι μόνο ελληνικό φαινόμενο
Η εκτίναξη των τιμών στα τρόφιμα είχε πανευρωπαϊκές διαστάσεις. Στην Ε.Ε., από τον Ιούλιο του 2021 έως τον Ιούλιο του 2026, η σωρευτική αύξηση φτάνει το 58,4% στα αυγά, το 57% στη σοκολάτα και τα προϊόντα κακάο, το 38,1% στο νωπό πλήρες γάλα και το 34,4% στα τυριά. Στα λαχανικά διαμορφώνεται στο 32,8%, στα ζυμαρικά στο 27,7% και στην ευρύτερη κατηγορία φρούτων και ξηρών καρπών στο 27,4%.
Συνολικά, ο εναρμονισμένος δείκτης της Eurostat δείχνει αύξηση περίπου 35% στα τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά στην Ε.Ε.-27 στην πενταετία.
Από το πλαφόν στο “καλάθι”
Μπροστά στην έκρηξη των τιμών, η κυβερνητική πολιτική πέρασε από διαδοχικές φάσεις. Αρχικά το βάρος δόθηκε στον έλεγχο της κερδοφορίας, με το πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους και την ενίσχυση των ελέγχων.
Τον Νοέμβριο του 2022 ακολούθησε το “Καλάθι του Νοικοκυριού”, με υποχρεωτική συμμετοχή των μεγάλων αλυσίδων σούπερ-μάρκετ και προϊόντων βασικής κατανάλωσης. Στη συνέχεια ήρθαν τα εποχικά καλάθια και το Market Pass, με το κράτος αυτή τη φορά να επιδοτεί μέρος της δαπάνης των νοικοκυριών για τρόφιμα.
Το φθινόπωρο του 2023 επιστρατεύθηκε η “Μόνιμη Μείωση Τιμής”, μαζί με την υποχρεωτική γνωστοποίηση ανατιμήσεων από τους προμηθευτές και τη δημοσιοποίηση τιμών στα οπωροκηπευτικά.
Το 2024 ακολούθησαν ο περιορισμός κατά 30% των εκπτώσεων και πιστώσεων των προμηθευτών, η απαγόρευση προσφορών σε προϊόντα που είχαν προηγουμένως ανατιμηθεί, οι “καθαρές” τιμές στα νωπά και ειδικό πλαφόν στο περιθώριο κέρδους για το βρεφικό γάλα. Παράλληλα αναβαθμίστηκε το e-Καταναλωτής, ενισχύθηκαν οι έλεγχοι και τα πρόστιμα, ενώ το 2025 τέθηκε σε εφαρμογή νέος Κώδικας Δεοντολογίας για τις προσφορές και τις μειώσεις τιμών.
1.740 προϊόντα με μείωση 9,5%
Η τελευταία παρέμβαση σηματοδοτεί και αλλαγή μοντέλου. Μετά τη λήξη του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, κυβέρνηση, προμηθευτές και λιανεμπόριο πέρασαν σε εθελοντική συμφωνία συγκράτησης και μείωσης των τιμών. Από τις 31 Αυγούστου στην Εθνική Πρωτοβουλία έχουν ενταχθεί περισσότερα από 1.740 προϊόντα, με μέση μείωση 9,5%, από επώνυμους κωδικούς και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας έως κρέας και σχολικά είδη.
Σύμφωνα με την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, για ένα νοικοκυριό που επιλέγει τα προϊόντα της πρωτοβουλίας η δυνητική εξοικονόμηση υπολογίζεται κατά μέσο όρο έως 39 ευρώ τον μήνα. Η Αρχή απορρίπτει παράλληλα τις αιτιάσεις περί ανατιμήσεων πριν από τις μειώσεις, επισημαίνοντας ότι τον Ιούλιο και τον Αύγουστο δεν δηλώθηκε αύξηση τιμής από εταιρεία επώνυμων προϊόντων που συμμετέχει στη δράση.
Η ευρύτερη εικόνα της αγοράς, πάντως, παραμένει μικτή. Τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ για τον Αύγουστο δείχνουν ότι οι τιμές στις μεγάλες αλυσίδες ήταν 0,15% χαμηλότερες σε ετήσια βάση, αλλά 0,28% υψηλότερες σε σχέση με τον Ιούλιο, ενώ 13 από τις 23 κατηγορίες που παρακολουθεί το Ινστιτούτο εξακολουθούσαν να εμφανίζουν ετήσιες ανατιμήσεις. Η μικρή συνολική αποκλιμάκωση αποδόθηκε κυρίως στις χαμηλότερες τιμές των νωπών φρούτων και λαχανικών.
Η ακρίβεια υποχωρεί, οι τιμές όχι
Η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού δεν σημαίνει επιστροφή στις τιμές του 2021. Χαρακτηριστικό είναι το ελαιόλαδο: τον Ιούλιο ήταν 21,7% φθηνότερο από πέρυσι, αλλά παρέμενε 35,4% ακριβότερο από το 2021.
Το πληθωριστικό κύμα είχε ισχυρές διεθνείς αφετηρίες, ανέδειξε όμως και χρόνιες αδυναμίες της ελληνικής αγοράς: υψηλό κόστος παραγωγής και μεταφορών, εξάρτηση από εισαγόμενες εισροές, περιορισμούς στον ανταγωνισμό σε επιμέρους αγορές και ασύμμετρη μετάδοση των μεταβολών του κόστους στις τελικές τιμές. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι ο πληθωρισμός των τροφίμων θα παραμείνει υψηλός, μεταξύ άλλων λόγω της επίδρασης του ενεργειακού κόστους στην παραγωγή, την αποθήκευση και τη μεταφορά.
Είναι το γνώριμο φαινόμενο του “φτερού και του πυραύλου”: οι τιμές ανεβαίνουν γρήγορα όταν αυξάνεται το κόστος, αλλά υποχωρούν πολύ βραδύτερα όταν αυτό αποκλιμακώνεται. Σε αυτή τη διαδρομή –και όχι μόνο στον εκάστοτε μηνιαίο πληθωρισμό– κρίνεται τελικά η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων στην αγορά.
Πηγή: capital.gr
