Μπορεί να είναι ο άνθρωπος που κάθεται δίπλα μας στη δουλειά. Ο φίλος που σταμάτησε να τηλεφωνεί. Ο γονιός που λέει ότι «δεν αντέχει άλλο». Ή ο έφηβος που κλείνεται στο δωμάτιό του και απαντά μονότονα «δεν έχω τίποτα». Η απονενοημένη πράξη της αυτοκτονίας δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Συχνά, προηγούνται σημάδια, αλλαγές στη συμπεριφορά, στην επικοινωνία, στον ύπνο, στη διάθεση ή στις σχέσεις με τους άλλους. Τα σημάδια, όμως, δεν είναι πάντα ορατά – και δεν έχουν όλοι όσοι σκέφτονται την αυτοκτονία τα ίδια συμπτώματα.
Τα στοιχεία δείχνουν πάντως ότι στην Ελλάδα η πρόληψη παραμένει επιτακτική ανάγκη. Σύμφωνα με το Παρατηρητήριο Αυτοκτονιών ΚΛΙΜΑΚΑ, την περίοδο 2020-2025 καταγράφηκαν 2.946 θάνατοι από αυτοκτονία (491 ετησίως κατά μέσο όρο), ενώ μόνο το 2025 ο «μαύρος» λογαριασμός σταμάτησε στους 579. Την ίδια ώρα, η εικόνα στους ανηλίκους προκαλεί επίσης ανησυχία. «Το Χαμόγελο του Παιδιού» κατέγραψε 764 περιστατικά αυτοκτονικότητας και μη αυτοκτονικής αυτοτραυματικής συμπεριφοράς το 2025, ενώ το πρώτο εξάμηνο του 2026 είχαν ήδη καταγραφεί 491 περιστατικά.
Οι αριθμοί δεν είναι απλώς στατιστικές. Είναι προειδοποιητικά καμπανάκια. Η ετήσια καταγραφή του Παρατηρητηρίου Αυτοκτονιών ΚΛΙΜΑΚΑ αποτυπώνει μια εικόνα με σημαντικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά, αλλά χωρίς σταθερή αποκλιμάκωση. Από τις 581 αυτοκτονίες το 2022, ο αριθμός υποχώρησε σημαντικά το 2023 στις 451, και παρέμεινε κοντά σε αυτό το επίπεδο το 2024, με 469. Το 2025, όμως, καταγράφηκαν 579 θάνατοι, αριθμός σχεδόν ίδιος με εκείνον του 2022.
Η ΚΛΙΜΑΚΑ επισημαίνει παράλληλα ότι υπάρχει υποκαταγραφή των περιστατικών και ότι τα επίσημα στοιχεία χρειάζονται χρόνο για να οριστικοποιηθούν. Για το 2024 η εκτίμηση της υποκαταγραφής τοποθετείται στο 15%-20%. Επομένως, οι αριθμοί του Παρατηρητηρίου πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένα εξαιρετικά σημαντικό εργαλείο παρακολούθησης της τάσης και όχι ως απόλυτη αποτύπωση κάθε περιστατικού.
Ενα από τα πιο σταθερά ευρήματα των καταγραφών αφορά το φύλο. Το 2025, από τις 579 καταγεγραμμένες αυτοκτονίες, 496 αφορούσαν άνδρες, δηλαδή το 85,7%, ενώ οι υπόλοιπες 83 αφορούσαν γυναίκες, ποσοστό 14,3%.
Η ηλικιακή κατανομή δείχνει παράλληλα ότι το φαινόμενο δεν αφορά μία μόνο περίοδο της ζωής. Οι καταγραφές περιλαμβάνουν από εφήβους και νεαρούς ενηλίκους μέχρι ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, με σημαντική εκπροσώπηση των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων.
Αυτό σημαίνει ότι η πρόληψη δεν μπορεί να σχεδιαστεί με μία ενιαία λογική. Αλλες είναι οι ανάγκες ενός εφήβου που αντιμετωπίζει bullying ή μια οικογενειακή κρίση και άλλες ενός ανθρώπου μεγαλύτερης ηλικίας που βιώνει μοναξιά, απώλεια ή σοβαρά προβλήματα υγείας.
Επιπλέον, τα στοιχεία όσον αφορά τη μέθοδο της αυτοκτονίας δείχνουν μια σχετικά μοιρασμένη εικόνα. Για το 2024, που υπάρχει η επιμέρους ανάλυση, συνηθέστερη επιλογή των αυτοχείρων είναι ο απαγχονισμός, με 29% των περιστατικών, ενώ ακολουθούν ο αυτοπυροβολισμός (25,8%) και η πτώση (24,3%). Το 2025, η ΚΛΙΜΑΚΑ καταγράφει επίσης ως κυρίαρχες κατηγορίες τον απαγχονισμό, την πτώση και τον αυτοπυροβολισμό.
Παρά την… ανατριχιαστική τους διάσταση, τα στοιχεία για τη μέθοδο της αυτοκτονίας είναι χρήσιμα για την επιδημιολογική παρακολούθηση και τον σχεδιασμό πολιτικών πρόληψης. Η παράθεση των στοιχείων έχει αξία μόνο σε επίπεδο δημόσιας υγείας: επιτρέπει την αναγνώριση τάσεων και την οργάνωση μέτρων πρόληψης. Δεν αποτελεί και δεν πρέπει να λειτουργεί ως περιγραφή πρακτικών.
Εκτός ραντάρ οι απόπειρες
Αν οι αυτοκτονίες μπορούν να καταγραφούν ως θάνατοι, οι απόπειρες παρουσιάζουν ένα πολύ μεγαλύτερο στατιστικό κενό. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένα ενιαίο εθνικό σύστημα που να καταγράφει με συστηματικό τρόπο όλες τις απόπειρες αυτοκτονίας που καταλήγουν στις υπηρεσίες υγείας. Συνεπώς, δεν υπάρχει αξιόπιστος ετήσιος εθνικός αριθμός αποπειρών αντίστοιχος με εκείνον των αυτοκτονιών.
Σύμφωνα με την ΚΛΙΜΑΚΑ, τα διεθνή επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι για κάθε αυτοκτονία αντιστοιχούν περίπου 20-30 απόπειρες. Πρόκειται για επιστημονική αναλογία και όχι για καταγεγραμμένο αριθμό στην Ελλάδα, όμως. Η διάκριση είναι σημαντική: δεν μπορεί να πολλαπλασιαστεί μηχανικά ο αριθμός των ελληνικών αυτοκτονιών και να παρουσιαστεί το αποτέλεσμα ως επίσημος αριθμός αποπειρών.
Πίσω από τη σιωπή
Ο ψυχολόγος Δημήτρης Φαρακλιώτης εξηγεί στα «ΝΕΑ» ότι πολλοί άνθρωποι αντιμετωπίζουν ψυχικές διαταραχές, χωρίς αυτό να είναι γνωστό – ακόμη και στο κοντινό τους περιβάλλον. Οπως αναφέρει, το στίγμα δημιουργεί στερεότυπα και συχνά λειτουργεί ως εμπόδιο στην αναζήτηση βοήθειας. Επισημαίνει, επίσης, ότι ο ενεργός αυτοκτονικός ιδεασμός μπορεί να αποτυπώνεται γνωσιακά, συναισθηματικά, σωματικά, λεκτικά και συμπεριφορικά.
Στα λεκτικά σημάδια περιλαμβάνονται εκφράσεις απόγνωσης ή εγκλωβισμού και αναφορές σε αυτοκτονικό σχέδιο, ακόμη και όταν διατυπώνονται «μεταξύ σοβαρού και αστείου». Στα συναισθηματικά και συμπεριφορικά σημάδια ο Δημήτρης Φαρακλιώτης περιλαμβάνει ακραίες αλλαγές στη διάθεση, στον ύπνο και στη διατροφή, αυτοκαταστροφικές τάσεις, συμπεριφορές υψηλού ρίσκου, κατάχρηση ουσιών, επικίνδυνη οδήγηση, κοινωνική απόσυρση και αποσύνδεση από σημαντικούς ανθρώπους. Στα γνωσιακά σημάδια αναφέρει την έλλειψη συγκέντρωσης και την ακανόνιστη σκέψη.
Ο ίδιος, ωστόσο, κάνει μια κρίσιμη διευκρίνιση: η παρουσία ενός ή περισσότερων από αυτά τα σημάδια δεν σημαίνει ότι ένα άτομο θα αυτοκτονήσει, ούτε ότι πάσχει απαραίτητα από ψυχική διαταραχή. Το σημαντικό είναι η αλλαγή σε σχέση με τη συνηθισμένη συμπεριφορά του ανθρώπου, και κυρίως η επιμονή ή η επιδείνωση αυτών των αλλαγών. «Είναι εξαιρετικά σημαντικό, όταν διακρίνουμε μέρος των προαναφερθέντων, να καλέσουμε τη γραμμή παρέμβασης “1018”, ή την ευρωπαϊκή γραμμή στήριξης “116123” αντίστοιχα, ή έναν ειδικό ψυχικής υγείας», τονίζει.
Πηγή: tanea.gr
