Η αιφνίδια διακοπή του προγράμματος φαρμακευτικής αντιμετώπισης της παχυσαρκίας αφήνει χιλιάδες ασθενείς σε αβεβαιότητα, την ώρα που οι ειδικοί τονίζουν ότι η παχυσαρκία αποτελεί χρόνια νόσο και απαιτεί συνεχή θεραπευτική και προληπτική προσέγγιση
Η ολοκλήρωση της πρώτης φάσης του προγράμματος κάλυψης φαρμάκων για την παχυσαρκία προκάλεσε έντονη ανησυχία σε χιλιάδες ασθενείς που βρέθηκαν ξαφνικά χωρίς πρόσβαση στη θεραπεία τους. Περίπου 46.000 πολίτες συμμετείχαν στο πρόγραμμα «Προλαμβάνω», το οποίο έδωσε τη δυνατότητα σε ανθρώπους με παχυσαρκία να λάβουν σύγχρονη φαρμακευτική αγωγή.
Συνέντευξη στην Εννη Λεβέντη από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 12 Ιουλίου 2026
Η αιφνίδια διακοπή του, όμως, δημιούργησε εύλογα ερωτήματα τόσο στους ίδιους όσο και στους θεράποντες ιατρούς. Ο ενδοκρινολόγος Ανδρέας Ριζούλης εξηγεί τι σημαίνει αυτή η εξέλιξη για τους ασθενείς, ποιος είναι ο πραγματικός ρόλος των νέων φαρμάκων και γιατί η παχυσαρκία πρέπει πλέον να αντιμετωπίζεται ως χρόνια νόσος και όχι ως ένα απλό αισθητικό πρόβλημα.
Το πρόγραμμα ολοκληρώθηκε στα τέλη Ιουνίου, αφήνοντας χιλιάδες δικαιούχους χωρίς κάλυψη. Ποια είναι η εικόνα που έχετε σήμερα από τους ασθενείς σας;
Η εικόνα που βλέπουμε στα ιατρεία είναι μία εικόνα έντονης αγωνίας και μεγάλης απογοήτευσης. Από την πρώτη στιγμή γνωρίζαμε ότι το πρόγραμμα είχε συγκεκριμένη χρονική διάρκεια και δεν αποτελούσε μία μόνιμη παροχή του κράτους. Οι ασθενείς που εντάσσονταν γνώριζαν ότι η θεραπεία θα καλυπτόταν για οκτώ μήνες. Εκείνο όμως που κανείς δεν περίμενε ήταν ότι η διακοπή θα εφαρμοζόταν οριζόντια για όλους, ανεξάρτητα από το πότε ξεκίνησε ο καθένας.
Οι πρώτοι δικαιούχοι μπήκαν στο πρόγραμμα στις αρχές του 2025, όμως υπήρξαν ασθενείς που εντάχθηκαν ακόμη και τον Μάιο ή τον Ιούνιο. Αυτοί οι άνθρωποι δεν πρόλαβαν ούτε να ολοκληρώσουν τη διαδικασία αύξησης της δοσολογίας, καθώς οι συγκεκριμένες θεραπείες ξεκινούν πάντα σταδιακά. Πρακτικά, αρκετοί δεν είχαν καν φτάσει στη θεραπευτική δόση ώστε να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα της αγωγής τους. Είναι λογικό λοιπόν να αισθάνονται ότι η προσπάθειά τους διακόπηκε πριν καν αρχίσει να αποδίδει.
Υπήρξε ενημέρωση προς τους γιατρούς ότι επίκειται η λήξη του προγράμματος;
Όχι, και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα. Εάν γνωρίζαμε εγκαίρως ότι το πρόγραμμα επρόκειτο να σταματήσει στο τέλος Ιουνίου, θα είχαμε διαφορετική διαχείριση των περιστατικών. Θα αποφεύγαμε να εντάξουμε νέους ασθενείς λίγες εβδομάδες πριν από τη λήξη, ώστε να μην καλλιεργούνται προσδοκίες που τελικά δεν θα μπορούσαν να εκπληρωθούν.
Αντίθετα, συνεχίσαμε να εντάσσουμε ανθρώπους επειδή το σύστημα λειτουργούσε κανονικά και τίποτα δεν προμήνυε ότι θα υπάρξει διακοπή. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα αρκετοί ασθενείς να ξεκινήσουν θεραπεία χωρίς να έχουν την ευκαιρία να τη συνεχίσουν όσο απαιτείται.
Η απότομη διακοπή εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία;
Από καθαρά ιατρικής πλευράς, η διακοπή δεν δημιουργεί άμεσο κίνδυνο για τον οργανισμό. Τα φάρμακα αυτά μπορούν να διακοπούν χωρίς σταδιακή μείωση της δόσης. Δεν υπάρχει δηλαδή κάποια αντίδραση του οργανισμού που να προκαλεί ανησυχία.
Το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Όταν ένας ασθενής έχει ήδη χάσει σημαντικό ποσοστό του βάρους του και έχει αρχίσει να απολαμβάνει τα οφέλη της θεραπείας, η διακοπή αυξάνει σημαντικά την πιθανότητα επανάκτησης των κιλών. Η όρεξη επανέρχεται σταδιακά και, όσο κι αν κάποιος προσπαθήσει μόνο με δίαιτα και άσκηση, είναι δύσκολο να διατηρήσει τα αποτελέσματα χωρίς την υποστήριξη της φαρμακευτικής αγωγής.
Πολλοί πιστεύουν ότι τα φάρμακα αυτά απευθύνονται μόνο σε άτομα με διαβήτη. Ισχύει;
Όχι. Στην πραγματικότητα, οι περισσότεροι ασθενείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα δεν έπασχαν από σακχαρώδη διαβήτη. Είχαν όμως παχυσαρκία και παράλληλα άλλα σοβαρά προβλήματα υγείας, όπως υπέρταση, καρδιαγγειακές παθήσεις, υπνική άπνοια, νεφρολογικά προβλήματα ή εκφυλιστικές παθήσεις των αρθρώσεων.
Η απώλεια βάρους σε αυτούς τους ανθρώπους δεν είχε μόνο αισθητικό χαρακτήρα. Στόχος ήταν να βελτιωθεί συνολικά η κατάσταση της υγείας τους και να μειωθεί ο κίνδυνος επιπλοκών.
Συχνά ακούμε ότι η παχυσαρκία πρέπει να αντιμετωπίζεται ως νόσος. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Η παχυσαρκία είναι μία χρόνια, πολυπαραγοντική και υποτροπιάζουσα νόσος. Δεν πρόκειται απλώς για αυξημένο σωματικό βάρος ούτε για ζήτημα προσωπικής πειθαρχίας. Επηρεάζεται από γενετικούς, ορμονικούς, μεταβολικούς, ψυχολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Ακριβώς επειδή είναι χρόνια νόσος, χρειάζεται και μακροχρόνια αντιμετώπιση. Όπως δεν σταματά κάποιος μόνος του τη θεραπεία για την υπέρταση ή τον σακχαρώδη διαβήτη όταν οι εξετάσεις του βελτιωθούν, έτσι δεν μπορεί να θεωρείται ότι η παχυσαρκία θεραπεύεται οριστικά μέσα σε λίγους μήνες.
Η διακοπή της θεραπείας συχνά οδηγεί σε υποτροπή, δηλαδή σε επαναπρόσληψη βάρους. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο να επιστρέφουν τα μεταβολικά προβλήματα, αλλά και να απογοητεύεται ο ασθενής, ο οποίος αισθάνεται ότι η προσπάθειά του πήγε χαμένη.
Εκτός από τη σωματική υγεία, υπάρχουν και ψυχολογικά οφέλη από την απώλεια βάρους;
Αναμφίβολα. Η παχυσαρκία επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής και την ψυχική υγεία. Έχω δει ασθενείς που απέφευγαν να πάνε στη θάλασσα, να συμμετέχουν σε κοινωνικές εκδηλώσεις ή ακόμη και να περπατήσουν μεγάλες αποστάσεις, επειδή ένιωθαν άβολα με την εικόνα τους ή δυσκολεύονταν σωματικά..
Μετά την απώλεια βάρους, πολλοί απέκτησαν ξανά αυτοπεποίθηση, άρχισαν να κοινωνικοποιούνται περισσότερο και να συμμετέχουν σε δραστηριότητες που μέχρι τότε απέφευγαν. Αυτό είναι ένα εξίσου σημαντικό θεραπευτικό όφελος, το οποίο πολλές φορές δεν αποτυπώνεται στις εργαστηριακές εξετάσεις αλλά αλλάζει ουσιαστικά τη ζωή του ανθρώπου.
Υπάρχουν συγκεκριμένες κατηγορίες ασθενών που επηρεάζονται περισσότερο από τη διακοπή του προγράμματος;
Βεβαίως. Περισσότερο μας ανησυχούν οι ασθενείς που είχαν σοβαρά συνοδά νοσήματα. Για παράδειγμα, άνθρωποι που έπρεπε να χάσουν βάρος ώστε να μπορέσουν να υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση ή να μπουν σε λίστα μεταμόσχευσης. Άλλοι είχαν σοβαρή οστεοαρθρίτιδα και κάθε κιλό που έχαναν μείωνε σημαντικά τον πόνο και βελτίωνε την κινητικότητά τους.
Υπάρχουν επίσης ασθενείς με υπνική άπνοια ή καρδιακή ανεπάρκεια, στους οποίους η απώλεια βάρους συμβάλλει ουσιαστικά στη βελτίωση της συνολικής κλινικής εικόνας. Για αυτούς τους ανθρώπους η θεραπεία δεν αφορά την εμφάνιση αλλά την πρόληψη σοβαρών επιπλοκών και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής τους.
Ένα ακόμη θέμα που έχει συζητηθεί πολύ είναι το υψηλό κόστος αυτών των θεραπειών. Πόσο εύκολο είναι για έναν ασθενή να συνεχίσει μόνος του τη θεραπεία;
Το μεγαλύτερο εμπόδιο σήμερα είναι αναμφίβολα το οικονομικό. Τα φάρμακα υπάρχουν στην αγορά και μπορεί κάποιος να τα προμηθευτεί, όμως η δυνατότητα αυτή δεν είναι ίδια για όλους. Το μηνιαίο κόστος κυμαίνεται περίπου από 300 έως και 450 ευρώ, ανάλογα με το φάρμακο και τη δοσολογία.
Πρόκειται για ένα ποσό ιδιαίτερα υψηλό, ειδικά όταν μιλάμε για μια θεραπεία που δεν διαρκεί λίγες εβδομάδες αλλά ενδέχεται να χρειαστεί να συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα. Είναι βέβαιο ότι δεν μπορούν και οι 46.000 ασθενείς που συμμετείχαν στο πρόγραμμα να καλύψουν μόνοι τους αυτό το κόστος. Για κάποιους ίσως είναι εφικτό για έναν ή δύο μήνες, όμως για τους περισσότερους αποτελεί δυσβάσταχτη οικονομική επιβάρυνση. Για τον λόγο αυτό αναζητούνται λύσεις, είτε μέσω παράτασης του προγράμματος είτε μέσω ενός νέου μοντέλου αποζημίωσης.
Υπάρχουν προτάσεις που θα μπορούσαν να διευκολύνουν τους ασθενείς μέχρι να υπάρξει νέα χρηματοδότηση;
Γίνεται ήδη συζήτηση για διάφορα σενάρια. Μία σκέψη είναι να υπάρξει μερική αποζημίωση από το κράτος, όπως συμβαίνει σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, μέρος του κόστους καλύπτεται από το δημόσιο σύστημα υγείας και μέρος από τον ίδιο τον ασθενή. Έτσι το οικονομικό βάρος γίνεται πιο διαχειρίσιμο. Στην καθημερινή κλινική πράξη προσπαθούμε επίσης να προσαρμόσουμε τη θεραπεία εκεί όπου είναι ασφαλές.
Σε ασθενείς που βρίσκονται ήδη στη μέγιστη δόση και έχουν πετύχει σημαντική απώλεια βάρους, μπορεί προσωρινά να μειωθεί η δοσολογία ώστε να περιοριστεί το κόστος χωρίς να χαθεί ολοκληρωτικά το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Μελέτες δείχνουν ότι σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να διατηρηθεί μεγάλο μέρος της απώλειας βάρους ακόμη και με χαμηλότερη δόση.
Τα συγκεκριμένα φάρμακα έχουν γίνει ιδιαίτερα γνωστά τα τελευταία χρόνια. Πώς θα πρέπει να τα αντιμετωπίζει ο κόσμος;
Δυστυχώς, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η προβολή από διάσημα πρόσωπα δημιούργησαν την εντύπωση ότι πρόκειται για μια εύκολη λύση αδυνατίσματος. Αυτή είναι μια λανθασμένη και επικίνδυνη προσέγγιση. Πρόκειται για κανονικά φάρμακα, με συγκεκριμένες ενδείξεις, αντενδείξεις και πιθανές παρενέργειες.
Δεν είναι προϊόντα αισθητικής ούτε μέθοδος γρήγορης απώλειας λίγων κιλών πριν από το καλοκαίρι. Απευθύνονται σε ανθρώπους που πληρούν συγκεκριμένα ιατρικά κριτήρια και χρειάζονται συνεχή παρακολούθηση από ενδοκρινολόγο.
Γιατί είναι τόσο σημαντική η ιατρική παρακολούθηση;
Γιατί η επιτυχία της θεραπείας δεν εξαρτάται μόνο από την ένεση. Ο ασθενής πρέπει να παρακολουθείται τακτικά, να γίνεται αξιολόγηση της πορείας του και να συνεργάζεται με διαιτολόγο. Τα φάρμακα μειώνουν την όρεξη και διευκολύνουν την απώλεια βάρους, όμως δεν αντικαθιστούν την ισορροπημένη διατροφή και την αλλαγή του τρόπου ζωής.
Αν κάποιος δεν μάθει να τρέφεται σωστά κατά τη διάρκεια της θεραπείας, είναι πολύ πιθανό να ανακτήσει τα κιλά μόλις αυτή διακοπεί. Επιπλέον, η απώλεια βάρους δεν αφορά μόνο το λίπος. Σε κάποιο βαθμό χάνεται και μυϊκή μάζα. Αυτό είναι κάτι που πρέπει να παρακολουθείται στενά. Με σωστή διατροφή, αυξημένη πρόσληψη πρωτεΐνης και κατάλληλη φυσική άσκηση μπορούμε να προστατεύσουμε όσο γίνεται περισσότερο τη μυϊκή μάζα του ασθενούς.
Υπάρχουν άνθρωποι που ζητούν αυτές τις θεραπείες ενώ δεν τις χρειάζονται πραγματικά;
Αρκετοί. Συχνά έρχονται στο ιατρείο άτομα που θέλουν να χάσουν πέντε ή έξι κιλά για καθαρά αισθητικούς λόγους. Σε αυτές τις περιπτώσεις εξηγούμε ότι οι συγκεκριμένες θεραπείες δεν αποτελούν την ενδεδειγμένη επιλογή. Όταν ένας άνθρωπος έχει μικρό ποσοστό περιττού λίπους, υπάρχει μεγαλύτερος κίνδυνος να χαθεί δυσανάλογα μεγάλη ποσότητα μυϊκής μάζας. Συνεπώς το όφελος δεν δικαιολογεί τον κίνδυνο. Οι ενέσεις αυτές σχεδιάστηκαν για τη θεραπεία της παχυσαρκίας και όχι για αισθητική απώλεια βάρους.
Έχουν εκφραστεί φόβοι για σοβαρές παρενέργειες ή ακόμη και για αυξημένο κίνδυνο καρκίνου. Τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα;
Οι περισσότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι ήπιες και αφορούν κυρίως το γαστρεντερικό σύστημα, όπως ναυτία, φούσκωμα, δυσκοιλιότητα ή διάρροια. Συνήθως υποχωρούν όσο ο οργανισμός προσαρμόζεται στη θεραπεία.
Όσον αφορά τον καρκίνο, μέχρι σήμερα τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν το αντίθετο από αυτό που φοβάται ο κόσμος. Η μείωση της παχυσαρκίας συνοδεύεται από μείωση πολλών μορφών καρκίνου που σχετίζονται με το αυξημένο σωματικό βάρος. Επομένως δεν υπάρχουν στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι οι θεραπείες αυτές αυξάνουν τον ογκολογικό κίνδυνο. Αναφορικά με την παγκρεατίτιδα, πρόκειται για μία εξαιρετικά σπάνια επιπλοκή που περιγράφεται στις οδηγίες των φαρμάκων. Στην καθημερινή κλινική εμπειρία, πάντως, εμφανίζεται πολύ σπάνια.
Για πόσο χρονικό διάστημα χρειάζεται να συνεχίζεται η θεραπεία;
Δεν υπάρχει ένα προκαθορισμένο χρονικό όριο. Η παχυσαρκία είναι χρόνια νόσος και, όπως συμβαίνει με άλλες χρόνιες παθήσεις, η διάρκεια της θεραπείας εξατομικεύεται.
Αυτό που συζητώ πάντα με τους ασθενείς μου είναι ο ρεαλιστικός στόχος. Όταν επιτευχθεί, εξετάζουμε μαζί τον τρόπο συντήρησης του αποτελέσματος. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να μειωθεί η δόση ή να προσαρμοστεί η συχνότητα χορήγησης, πάντοτε όμως με ιατρική καθοδήγηση. Το σημαντικότερο είναι να γνωρίζει ο ασθενής ότι η διατήρηση του βάρους απαιτεί συνεχή προσπάθεια. Αν διακοπεί η θεραπεία και εγκαταλειφθούν οι υγιεινές συνήθειες, ένα σημαντικό μέρος του βάρους συνήθως επανέρχεται.
Πέρα από τη θεραπεία, τι πρέπει να αλλάξει στη χώρα μας ώστε να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά η παχυσαρκία;
Η μεγαλύτερη επένδυση πρέπει να γίνει στην πρόληψη. Η Ελλάδα εξακολουθεί να καταγράφει πολύ υψηλά ποσοστά παχυσαρκίας, ακόμη και σε περιοχές όπου υπάρχει εύκολη πρόσβαση στη μεσογειακή διατροφή και σε ποιοτικά αγροτικά προϊόντα. Χρειαζόμαστε οργανωμένες καμπάνιες ενημέρωσης, εκπαίδευση των παιδιών από το σχολείο, ενίσχυση της διατροφικής αγωγής και προώθηση της καθημερινής άσκησης. Είναι πολύ πιο αποτελεσματικό να προλάβουμε την παχυσαρκία παρά να θεραπεύουμε αργότερα τις συνέπειές της.
Η μη αντιμετώπιση της παχυσαρκίας κοστίζει τελικά πολύ περισσότερο στο σύστημα υγείας, καθώς οδηγεί σε περισσότερα περιστατικά διαβήτη, υπέρτασης, καρδιαγγειακών νοσημάτων, νεφρικών επιπλοκών, υπνικής άπνοιας και αρκετών μορφών καρκίνου. Επομένως, η επένδυση στην πρόληψη και στην έγκαιρη θεραπεία δεν αποτελεί δαπάνη, αλλά μια μακροπρόθεσμη επένδυση στη δημόσια υγεία.
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που θα θέλατε να κρατήσουν οι πολίτες;
Η παχυσαρκία δεν είναι θέμα εμφάνισης ούτε έλλειψης θέλησης. Είναι μία χρόνια νόσος που μπορεί να προληφθεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά όταν υπάρχει σωστή ενημέρωση, επιστημονική καθοδήγηση και συνέπεια στη θεραπεία.
Τα νέα φάρμακα αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο, όμως δεν είναι πανάκεια. Η σωστή διατροφή, η φυσική δραστηριότητα, η πρόληψη και η διαρκής συνεργασία του ασθενούς με τον γιατρό του παραμένουν οι βασικοί πυλώνες για τη μακροχρόνια επιτυχία. Παράλληλα, η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει τη συνέχεια των προγραμμάτων και έναν σταθερό σχεδιασμό, ώστε οι ασθενείς να μην στερούνται μια θεραπεία που μπορεί να βελτιώσει ουσιαστικά την υγεία και την ποιότητα ζωής τους.
