Το πολιτικό σκηνικό στη Σερβία εισέρχεται σε μια περίοδο έντονης αναταραχής, μετά τις πρόσφατες εξελίξεις γύρω από τον πρόεδρο Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Σύμφωνα με τα τελευταία δημοσιεύματα, ο Βούτσιτς ανακοίνωσε την πρόθεσή του να παραιτηθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες και να προχωρήσει η χώρα σε πρόωρες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές. Η κίνηση αυτή, ανεξάρτητα από το αν έχει ακόμη υλοποιηθεί τυπικά, έχει ήδη προκαλέσει πολιτικό σεισμό στο εσωτερικό της χώρας και έντονη συζήτηση για το μέλλον της εξουσίας στη Σερβία.
Παρότι το Σύνταγμα της Σερβίας αποδίδει στον πρόεδρο έναν κυρίως τελετουργικό ρόλο και ενισχύει τις εξουσίες του πρωθυπουργού, ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς έχει διαχρονικά αγνοήσει τους θεσμικούς περιορισμούς και έχει καθιερωθεί ως ο πραγματικός κεντρικός αποφασιστικός παράγοντας του κράτους, γράφει ο Ντούσαν Ρέλιτς.
Ο πρόεδρος της Σερβίας Αλεξάνταρ Βούτσιτς βρίσκεται αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο «συγκατοίκησης» στην εξουσία, δηλαδή της αναγκαστικής συνύπαρξης με έναν πολιτικό αντίπαλο. Η δεύτερη θητεία του ολοκληρώνεται στις 31 Μαΐου 2027. Η μόνη ρεαλιστική δυνατότητα να διατηρήσει την εξουσία του είναι να μετακινηθεί στη θέση του πρωθυπουργού. Ωστόσο, δεν υπάρχει μέσα στο κυβερνητικό στρατόπεδο κάποιος υποψήφιος που να θεωρείται βέβαιο ότι θα κερδίσει τις προεδρικές εκλογές. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν γίνει πρωθυπουργός, θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπος με έναν νέο πρόεδρο που θα υποστηρίζεται από την αντιπολίτευση.
Παρότι το Σύνταγμα αποδίδει στον πρόεδρο περιορισμένες αρμοδιότητες και ενισχύει τον ρόλο του πρωθυπουργού, ο Βούτσιτς έχει ουσιαστικά συγκεντρώσει την εξουσία στο πρόσωπό του. Ο πρόεδρος της Δημοκρατίας είναι το μόνο αξίωμα που εκλέγεται άμεσα από τον λαό, γεγονός που του προσδίδει ισχυρή πολιτική νομιμοποίηση. Αν το αξίωμα αυτό ασκούνταν με πλήρη θεσμική ανεξαρτησία, θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά την εξουσία του Βούτσιτς. Ο πρωθυπουργός εκλέγεται από τη Βουλή και μπορεί να απομακρυνθεί αν αλλάξουν οι κοινοβουλευτικοί συσχετισμοί. Έτσι, θεωρητικά ο Βούτσιτς θα μπορούσε να παραμείνει πρωθυπουργός για απεριόριστο χρονικό διάστημα, αλλά στην πράξη θα μπορούσε να χάσει την εξουσία πολύ πιο γρήγορα, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων στρέφεται πλέον κατά της κυβέρνησης.
Οι φοιητητικές κινητοποιήσεις
Για περισσότερα από δύο χρόνια, φοιτητές και τα μεσαία αστικά στρώματα στη Σερβία διαδηλώνουν σχεδόν αδιάκοπα ενάντια στη διαφθορά, τη διαπλοκή οργανωμένου εγκλήματος και κρατικών αξιωματούχων, την περιβαλλοντική υποβάθμιση και άλλες σοβαρές παθογένειες. Εργαζόμενοι και υπάλληλοι βγαίνουν συχνά στους δρόμους ζητώντας καλύτερες συνθήκες ζωής και αντιμετώπιση της ακρίβειας. Οι εθνικιστές κατηγορούν τον πρόεδρο ότι προδίδει τα εθνικά συμφέροντα στο ζήτημα του Κοσόβου, το οποίο, αν και θεωρείται τυπικά μέρος της Σερβίας, έχει ανακηρύξει ανεξαρτησία από το 2008.
Οι προεδρικές εκλογές πρέπει να διεξαχθούν έως την 1η Μαΐου 2027, ενώ οι βουλευτικές έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027. Ο Βούτσιτς έχει επανειλημμένα αφήσει να εννοηθεί ότι οι εκλογές μπορεί να γίνουν νωρίτερα, ακόμη και πριν από το τέλος του 2026, χωρίς όμως να διευκρινίζει αν αναφέρεται σε προεδρικές ή βουλευτικές εκλογές. Πρόσφατα δήλωσε ότι δεν πρόκειται να γίνει πρωθυπουργός χωρίς να έχουν προηγηθεί βουλευτικές εκλογές, κάτι που αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ταυτόχρονης διεξαγωγής εκλογών μέσα στο έτος. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι αλλάζει συχνά στάση ανάλογα με τις πολιτικές συνθήκες.
Στο εσωτερικό της χώρας συζητείται έντονα αν θα επιλέξει υποψήφιο από τον στενό κομματικό του κύκλο ή μια πιο «ουδέτερη» προσωπικότητα για την προεδρία. Μεταξύ των πιθανών τεχνοκρατικών επιλογών αναφέρονται ακαδημαϊκοί που θεωρούνται φιλικοί προς την κυβέρνηση, όπως ο καθηγητής και πρόεδρος του Συνταγματικού Δικαστηρίου Βλάνταν Πέτροβ και ο ιστορικός Τσέντομιρ Άντιτς. Αν ένας τέτοιος υποψήφιος χάσει, το κυβερνών κόμμα θα υποστεί μικρότερη πολιτική φθορά σε σχέση με την ήττα ενός στενού συνεργάτη.
Από το κυβερνητικό στρατόπεδο συχνότερα αναφέρεται η πρόεδρος της Βουλής Άνα Μπρνάμπιτς. Ο αρχηγός των Σοσιαλιστών και υπουργός Εσωτερικών Ίβιτσα Ντάτσιτς έχει επίσης εκφράσει ενδιαφέρον, αν και η υγεία του φέρεται να έχει επιδεινωθεί. Δεν αποκλείεται ούτε η υποψηφιότητα του πρώην προέδρου Τόμισλαβ Νίκολιτς, ο οποίος παραμένει δημοφιλής σε τμήμα του εκλογικού σώματος.
Στην αντιπολίτευση, συζητείται το όνομα του πρύτανη του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, Βλάνταν Ντζόκιτς, ο οποίος στηρίζει το φοιτητικό κίνημα και θα μπορούσε να συγκεντρώσει ευρεία υποστήριξη. Επίσης, έχει αναφερθεί ο πρώην διεθνής μπασκετμπολίστας Ντέγιαν Μποντιρόγκα, ο οποίος ασκεί ανοιχτή κριτική στο καθεστώς. Αν η αντιπολίτευση καταφέρει να συμφωνήσει σε κοινό υποψήφιο, οι εκλογές θα μετατραπούν σε ένα είδος δημοψηφίσματος υπέρ ή κατά της κυβέρνησης.
Διχασμένη η σερβική κοινωνία
Η σερβική κοινωνία παραμένει έντονα διχασμένη, με τα φτωχότερα, λιγότερο μορφωμένα και μη αστικά στρώματα να αποτελούν τη βασική εκλογική βάση του καθεστώτος. Η κυβέρνηση ελέγχει μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης. Ο Βούτσιτς εμφανίστηκε στα πρωτοσέλιδα έξι φιλοκυβερνητικών εφημερίδων συνολικά 1.172 φορές μέσα στο 2025, χωρίς καμία αρνητική αναφορά.
Παρατηρητές εκλογών έχουν καταγράψει επανειλημμένες παραβιάσεις της εκλογικής νομιμότητας υπέρ του κυβερνώντος κόμματος, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών βίας κατά αντιπολιτευόμενων υποψηφίων. Με δεδομένο ότι οι επερχόμενες εκλογές είναι κρίσιμες για τη διατήρηση της εξουσίας, αναμένονται νέες εντάσεις.
Καθοριστικός παράγοντας θα είναι το κατά πόσο η αντιπολίτευση και το φοιτητικό κίνημα θα καταφέρουν να ενωθούν γύρω από έναν κοινό υποψήφιο και ενιαίο πολιτικό πρόγραμμα.
Κατακερματισμένη αντιπολίτευση
Η αντιπολίτευση παραμένει κατακερματισμένη, ενώ το κυβερνών κόμμα είναι η μοναδική πραγματικά ισχυρή πολιτική δύναμη. Επιπλέον, το καθεστώς έχει ιστορικά ενισχύσει μικρά ή ελεγχόμενα κόμματα για να διασπά την αντιπολίτευση.
Ο πρόεδρος και το περιβάλλον του χρησιμοποιούν συστηματικά βαρείς χαρακτηρισμούς κατά αντιπάλων, ενώ κρατικοί μηχανισμοί, υπηρεσίες ασφαλείας και εξωτερικοί σύμβουλοι εμπλέκονται στην πολιτική αντιπαράθεση. Το πολιτικό πεδίο παραμένει άνισο.
Ωστόσο, η άνοδος του φοιτητικού κινήματος από τα τέλη του 2025 έχει ενισχύσει την πίεση προς την κυβέρνηση. Παράλληλα, σκάνδαλα και υποθέσεις διαφθοράς έχουν επιβαρύνει την εικόνα της εξουσίας.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση και δυτικοί παράγοντες εμφανίζονται πιο επικριτικοί απέναντι στον Βούτσιτς το τελευταίο διάστημα, αν και αποφεύγουν μια πλήρη ρήξη, φοβούμενοι πιθανή στροφή της Σερβίας προς Ρωσία και Κίνα.
Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον ακολουθεί πιο επιθετική οικονομική πολιτική, στοχεύοντας κινεζικά και ρωσικά συμφέροντα στη Σερβία μέσω κυρώσεων και εμπορικών περιορισμών.
Η στάση απέναντι στην ευρωπαϊκή προοπτική της Σερβίας παραμένει πλέον διχασμένη στην κοινωνία, με λιγότερο από το ένα τρίτο των πολιτών να τη στηρίζει ενεργά.
Συμπερασματικά, η Σερβία βρίσκεται μπροστά σε μια κρίσιμη πολιτική καμπή, όπου οι αποφάσεις του Αλεξάνταρ Βούτσιτς για παραίτηση, εκλογές και αναδιάταξη εξουσίας θα καθορίσουν το μέλλον της χώρας τα επόμενα χρόνια.
Πηγή: in.gr
