"Το νεολιθικό ομοίωμα σπιτιού με τα ειδώλια στο εσωτερικό του αποτυπώνει τη σημασία της Θεσσαλίας στον ελληνικό πολιτισμό"
Η κ. Σταυρούλα Σδρόλια, αρχαιολόγος, διδάκτωρ βυζαντινής Αρχαιολογίας και επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων, μίλησε στην “Π.Θ.” και περιγράφει ως μεγαλύτερο στοίχημα στη δημιουργία του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας τον ίδιο τον σχεδιασμό του, καθώς επρόκειτο για ένα ιδιαίτερα φιλόδοξο έργο που στόχευε να αναδείξει τον θεσσαλικό πολιτισμό μέσα από τη συνέχεια και τη διαδοχή των ιστορικών εποχών.
Συνέντευξη στη Λόλα Γάτσιου από την «Πολιτεία θεσσαλών» Κυριακή 21 Ιουνίου 2026
Για την υλοποίησή του απαιτήθηκε μακρόχρονη συνεργασία αρχαιολόγων και μουσειολόγων, ώστε να αποτυπωθούν τόσο οι αλλαγές όσο και τα σταθερά στοιχεία που διαμορφώνουν την ιστορική ταυτότητα της περιοχής. Στόχος ήταν το μουσείο να μην περιορίζεται στην παρουσίαση τοπικών ευρημάτων, αλλά να μεταφέρει διαχρονικά και πανανθρώπινα μηνύματα.
Αναφερόμενη σε ένα εύρημα με ιδιαίτερο συμβολισμό, ξεχωρίζει το νεολιθικό ομοίωμα σπιτιού με τα ειδώλια στο εσωτερικό του, καθώς θεωρεί ότι εκφράζει τη σημασία της εστίας και του νοικοκυριού ως θεμελιωδών στοιχείων για την εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού.
Για τη σχέση ανάπτυξης και προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς στη Λάρισα, τονίζει ότι η ισορροπία επιτυγχάνεται μέσω της διαρκούς παρακολούθησης των έργων και της συνεργασίας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων. Επισημαίνει ότι οι πολίτες έχουν πλέον συνειδητοποιήσει την αξία των μνημείων και πως η σύγχρονη ανάπτυξη συνδέεται με την ανάδειξη και τη διασύνδεση των αρχαιολογικών χώρων.
“Μεγάλο στοίχημα ο σχεδιασμός του Διαχρονικού Μουσείου, ένα αρκετά φιλόδοξο εγχείρημα, που αποσκοπούσε στην προβολή του Θεσσαλικού πολιτισμού μέσα στη διαδοχή των εποχών”
Ως μεγαλύτερη πρόκληση για την περιφέρεια θεωρεί τον συνδυασμό της προστασίας των μνημείων με τον ευρύτερο αναπτυξιακό σχεδιασμό. Υποστηρίζει ότι η αποκατάσταση ενός χώρου από μόνη της δεν αρκεί, αν δεν συνοδεύεται από υποδομές, τουριστική ανάπτυξη και ενίσχυση της τοπικής παραγωγής.
Από τις πιο συγκινητικές στιγμές της πορείας της ξεχωρίζει την ανταπόκριση των τοπικών κοινωνιών κατά την παράδοση έργων αποκατάστασης και αναστήλωσης, ιδιαίτερα στις μικρότερες κοινότητες όπου η σύνδεση με τα μνημεία είναι πιο άμεση.
Σχετικά με το μέλλον των μουσείων, θεωρεί ότι οι ψηφιακές εφαρμογές αποτελούν χρήσιμο εργαλείο, όμως ο ανθρώπινος παράγοντας και η βιωματική εμπειρία παραμένουν καθοριστικοί για την προσέγγιση των νέων γενιών. Παράλληλα, εκτιμά ότι οι πολίτες αντιλαμβάνονται ολοένα περισσότερο την πολιτιστική κληρονομιά ως μέρος της καθημερινότητάς τους, αν και απαιτούνται περισσότερες δράσεις προβολής.
“Χρήσιμο εργαλείο οι ψηφιακές εφαρμογές, όμως ο ανθρώπινος παράγοντας και η βιωματική εμπειρία παραμένουν καθοριστικοί για την προσέγγιση των νέων γενιών και το μέλλον των μουσείων”
Κλείνοντας, εκφράζει την πεποίθηση ότι το έργο του Αρχαίου Θεάτρου και η ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων θα αποτελέσουν σημαντική παρακαταθήκη για τη Λάρισα, ενώ προσωπικά σκοπεύει να παραμείνει ενεργή μέσω της έρευνας και της παρακολούθησης των εξελίξεων στον χώρο του πολιτισμού.
Κυρία Σδρόλια, έχετε συνδέσει το όνομά σας με τη δημιουργία και την πορεία του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας. Ποιο ήταν το μεγαλύτερο στοίχημα που έπρεπε να κερδηθεί για να γίνει πραγματικότητα αυτό το έργο;
To μεγάλο στοίχημα βρισκόταν στον σχεδιασμό του Διαχρονικού Μουσείου, ένα αρκετά φιλόδοξο εγχείρημα, που αποσκοπούσε στην προβολή του Θεσσαλικού πολιτισμού μέσα στη διαδοχή των εποχών. Για την επίτευξη αυτού του στόχου απαιτήθηκε πολύμηνη συνεργασία αρχαιολόγων και μουσειολόγων, ώστε να χαραχθούν οι κύριοι άξονες που θα επέτρεπαν να παρακολουθήσει κανείς τις αλλαγές που συμβαίνουν στις διαφορετικές χρονικές περιόδους, αλλά και τις σταθερές που υπαγορεύονται από τις ιστορικές καταβολές και τη γεωγραφική διαμόρφωση της περιοχής. Με τον τρόπο αυτό, παρόλο που στο κέντρο της έκθεσης βρίσκονται ευρήματα από την ευρύτερη περιοχή της Λάρισας, η ευρύτερη οπτική επιτρέπει στο κοινό να προσεγγίσει την έννοια της διαχρονίας και να έλθει σε επαφή με πανανθρώπινα μηνύματα.
Αν έπρεπε να επιλέξετε ένα εύρημα που αποτυπώνει τη σημασία της Θεσσαλίας στον ελληνικό πολιτισμό, ποιο θα ήταν και γιατί;
Είναι δύσκολο σε ένα τέτοιο μουσείο να επικεντρωθεί κανείς σε ένα εύρημα. Ωστόσο μπορώ να αναφερθώ στο νεολιθικό ομοίωμα σπιτιού με τα ειδώλια στο εσωτερικό του, γιατί αντιπροσωπεύει τη σημασία του νοικοκυριού και της εστίας γενικότερα για την εξέλιξη του ανθρώπινού πολιτισμού.
Η Λάρισα είναι μια πόλη που αναπτύσσεται διαρκώς. Πώς επιτυγχάνεται η ισορροπία ανάμεσα στην αστική ανάπτυξη και την προστασία των αρχαιοτήτων;
Επιτυγχάνεται με τη συνεχή παρακολούθηση των εκσκαπτικών εργασιών αφενός και τη συνεργασία των διαφορετικών φορέων στον σχεδιασμό των έργων, αφετέρου. Τα τελευταία χρόνια και ειδικά μετά το αρχικό στάδιο ανάδειξης του Αρχαίου Θεάτρου, οι Λαρισαίοι έχουν αντιληφθεί τη σημασία των αρχαιοτήτων για την πόλη και πολύ περισσότερο την αξία της διατήρησης μνημείων διαφορετικών εποχών, όπως, για παράδειγμα, στον Λόφο του Φρουρίου. Ετσι, τα επόμενα βήματα της ανάπτυξης συνδέονται με την ανάδειξη και τη διασύνδεση των μνημείων, όπως γίνεται με το εκτελούμενο έργο της Ενοποίησης Αρχαιολογικών Χώρων, η πρώτη φάση του οποίου υλοποιείται από τον Δήμο Λαρισαίων.
Ποια θεωρείτε ότι είναι σήμερα η μεγαλύτερη πρόκληση για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς στην περιφέρεια;
Η μεγαλύτερη πρόκληση για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς βρίσκεται, κατά τη γνώμη μου, στον συνδυασμό των έργων ανάδειξης των μνημείων με τα υπόλοιπα αναπτυξιακά έργα σε μια περιοχή. Έχει άλλωστε διαπιστωθεί ότι οι εργασίες αποκατάστασης μεμονωμένου αρχαιολογικού χώρου ή μνημείου δεν αρκούν για την επισκεψιμότητα της περιοχής αν δεν συνδυασθούν με το οδικό δίκτυο, την παροχή κινήτρων για τουριστικές μονάδες, την αγροτική ανάπτυξη για την παραγωγή επώνυμων προϊόντων.
Κατά τη μακρά πορεία σας στην αρχαιολογική υπηρεσία, ποια στιγμή σας έχει συγκινήσει περισσότερο ως επιστήμονα αλλά και ως άνθρωπο;
Αυτές οι στιγμές ήταν ευτυχώς περισσότερες από μία, γιατί είχα πολλές φορές την ευκαιρία να δω τη συγκίνηση της τοπικής κοινωνίας κατά τις στιγμές παράδοσης κάποιου έργου συντήρησης ή αναστήλωσης στο κοινό. Και όταν η κοινωνία αυτή είναι μικρή, η συγκίνηση είναι ακόμη μεγαλύτερη.
Πώς μπορεί ένα μουσείο να παραμείνει ζωντανό και ελκυστικό για τις νεότερες γενιές που μεγαλώνουν σε έναν ψηφιακό κόσμο;
Εδώ τα πράγματα είναι δύσκολα, διότι οι νέοι σήμερα είναι απαιτητικοί, καθώς δέχονται πολλά ερεθίσματα. Σίγουρα οι ψηφιακές εφαρμογές βοηθούν, και το Διαχρονικό Μουσείο είναι από τα πρώτα που εισήγαγαν τον Ψηφιακό Ξεναγό είτε επιτόπου ή σε απομακρυσμένη πρόσβαση. Ωστόσο, ο ανθρώπινος παράγοντας είναι για μένα αναντικατάστατος και μια εκπαιδευτική δράση για να είναι ενδιαφέρουσα πρέπει να στηρίζεται σε ποικιλία παρουσιάσεων και οπωσδήποτε να παρακινεί σε βιωματική επαφή για να αποκτά αξία η επίσκεψη στο Μουσείο.
Πιστεύετε ότι οι πολίτες σήμερα αντιλαμβάνονται την πολιτιστική κληρονομιά ως μέρος της καθημερινότητάς τους ή εξακολουθούν να τη βλέπουν ως κάτι μακρινό και ακαδημαϊκό;
Σημαντικό μέρος των πολιτών νομίζω ότι αντιλαμβάνεται τη θετική παρουσία των μνημείων στις πόλεις, ιδίως τώρα το καλοκαίρι, που οργανώνονται από το Υπουργείο Πολιτισμού ή την τοπική αυτοδιοίκηση ποικίλες εκδηλώσεις στους αρχαιολογικούς χώρους. Απομένουν, ωστόσο, πολλά να γίνουν ακόμα στον τομέα της προβολής, ώστε όλο και περισσότεροι πολίτες να έρχονται σε επαφή με την πολιτιστική κληρονομιά και να εμπνέονται από αυτή.
Ποια έργα ή πρωτοβουλίες της Εφορείας Αρχαιοτήτων Λάρισας θεωρείτε ότι θα αφήσουν το σημαντικότερο αποτύπωμα τα επόμενα χρόνια;
Σίγουρα αυτό θα είναι το έργο του Αρχαίου Θεάτρου, όταν ολοκληρωθεί και λειτουργήσει ως σύνολο, μαζί με την ενοποιημένη διαδρομή των λοιπών αρχαιολογικών χώρων.
Μετά από πολλά χρόνια αφοσίωσης στην αρχαιολογία, κι έχοντας πλέον αποσυρθεί από τη διεύθυνση του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας, ποια είναι η επόμενη ημέρα για εσάς; Θα συνεχίσετε με κάποιον τρόπο να προσφέρετε στον χώρο του πολιτισμού;
Υπάρχουν ευτυχώς άξιοι συνεργάτες για να συνεχίσουν. Θα είναι χαρά μου να παρακολουθώ την εξέλιξη των έργων και να συνεχίσω την έρευνα σε κάποια μνημεία στα οποία ξεκίνησα στο παρελθόν, όπως ορισμένες εκκλησίες των Αγράφων ή της Αγιάς.
(ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ)
Η Σταυρούλα Σδρόλια είναι αρχαιολόγος, διδάκτωρ βυζαντινής Αρχαιολογίας και επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων. Υπήρξε μέχρι πρόσφατα επικεφαλής των Εφορειών Αρχαιοτήτων Λάρισας και Πιερίας. Στην πολύχρονη θητεία της έχει ασχοληθεί με ανασκαφικές έρευνες, με κυριότερες εκείνες στην Κοιλάδα των Τεμπών, το Όρος των Κελλίων και το Κάστρο της Βελίκας. Συμμετείχε σε αρκετά προγράμματα αναστήλωσης και συντήρησης μνημείων, καθώς και καταγραφές εικόνων και αρχαιολογικών αντικειμένων. Έλαβε μέρος στη μουσειολογική μελέτη του Διαχρονικού Μουσείου Λάρισας, ενώ δραστηριοποιήθηκε γενικότερα στην οργάνωση εκθέσεων και εκδηλώσεων και διαθέτει αρκετές επιστημονικές δημοσιεύσεις. Τα τελευταία χρόνια έχει τιμηθεί με τον Χρυσό Σταυρό του Αγίου Αχιλλίου και της Αγίας Αικατερίνης για τη συνεργασία της με τις Ιερές Μητροπόλεις Λαρίσης και Τυρνάβου, καθώς και Κίτρους, Κατερίνης και Πλαταμώνος, αντίστοιχα.
