Του Χάρη Φλουδόπουλου
Ένα σαφές μήνυμα “συγκράτησης” της ανεξέλεγκτης επέκτασης των έργων ΑΠΕ επιχειρεί να στείλει το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο που παρουσίασε η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ, με τον υφυπουργό Ενέργειας Νίκο Τσάφο να περιγράφει έναν σχεδιασμό που βάζει για πρώτη φορά αυστηρότερους οριζόντιους περιορισμούς, ειδικά στα αιολικά, επιχειρώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης και στις αυξανόμενες κοινωνικές αντιδράσεις.
Η αφετηρία του νέου σχεδιασμού αποτυπώνει και τη δραματική αλλαγή του ενεργειακού τοπίου από το 2008 μέχρι σήμερα. Όπως εξήγησε ο υφυπουργός, όταν καταρτίστηκε το προηγούμενο χωροταξικό, η χώρα διέθετε περίπου 1 GW εγκατεστημένων ΑΠΕ, εκ των οποίων μόλις 12 MW φωτοβολταϊκών, με το σύνολο σχεδόν της πράσινης παραγωγής να προέρχεται από αιολικά πάρκα.
Σήμερα, όμως, η εικόνα έχει αλλάξει πλήρως. Η Ελλάδα διαθέτει περίπου 18 GW εγκατεστημένων ΑΠΕ, ενώ το επενδυτικό pipeline έχει εκτοξευθεί σε πρωτοφανή επίπεδα: περίπου 60 GW διαθέτουν ήδη όρους σύνδεσης και επιπλέον 30 GW βρίσκονται σε φάση αναζήτησης αδειοδότησης. Συνολικά, δηλαδή, το σύστημα καλείται να διαχειριστεί ένα δυναμικό που αγγίζει τα 110 GW.
“Στο πρώτο στάδιο λέγαμε “ελάτε να επενδύσετε”. Σήμερα λέμε “ηρεμήστε, δεν χρειάζεται τόσο””, ήταν η χαρακτηριστική αποστροφή του κ. Τσάφου, αποτυπώνοντας τη βασική φιλοσοφία του νέου χωροταξικού.
Η κοινωνική πίεση και η “εντολή” για κόφτες
Σύμφωνα με τον υφυπουργό, το βασικό μήνυμα που λαμβάνει πλέον η κυβέρνηση από τις τοπικές κοινωνίες δεν είναι η απαίτηση για περισσότερες ΑΠΕ αλλά για περιορισμό των νέων εγκαταστάσεων, κυρίως στα αιολικά.
Όπως σημείωσε, “κανείς δεν έλεγε γιατί δεν βάζετε περισσότερες ΑΠΕ”, ενώ οι περισσότερες αντιδράσεις αφορούν έργα που βρίσκονται σε διαδικασία αδειοδότησης. Έτσι, το νέο χωροταξικό επιχειρεί να θέσει αυστηρότερους κανόνες χωρίς όμως να ανατρέψει πλήρως τις ήδη ώριμες επενδύσεις.
Η βασική γραμμή που υιοθετήθηκε είναι ότι έργα με εγκεκριμένη ΑΕΠΟ ή με πλήρη φάκελο αδειοδότησης δεν θίγονται από τις νέες ρυθμίσεις. Αντίθετα, οι αυστηρότεροι περιορισμοί αφορούν κυρίως το μεγάλο κύμα έργων που διαθέτουν μόνο βεβαίωση παραγωγού.
Οριζόντιοι περιορισμοί στα φωτοβολταϊκά
Για τα φωτοβολταϊκά, το νέο πλαίσιο εισάγει οριζόντιες απαγορεύσεις εγκατάστασης σε περιοχές Natura, δάση, υγροτόπους και αρχαιολογικές ζώνες.
Η λογική, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, είναι ότι σε αντίθεση με τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά δεν εξαρτώνται από κάποια ιδιαίτερη γεωγραφική συνθήκη, αφού “ο ήλιος είναι ίδιος παντού”. Επομένως, κρίθηκε ότι μπορούν να αποκλειστούν οριζόντια από περιβαλλοντικά ευαίσθητες περιοχές.
Παράλληλα, μπαίνει και νέος μηχανισμός περιορισμού της κάλυψης γης. Επειδή οι διαφοροποιήσεις ανά περιφερειακή ενότητα είναι τεράστιες –σε κάποιες περιοχές η κάλυψη είναι ήδη κοντά στο 4% ενώ αλλού μόλις 0,5%– το υπουργείο εγκατέλειψε την ιδέα ενός ενιαίου πανελλαδικού ορίου.
Αντί αυτού, επιλέχθηκε η λογική του “παγώματος” της σημερινής κατάστασης και προσθήκης επιπλέον 1,5% κάλυψης ανά περιφερειακή ενότητα. Με απλά λόγια, από το επίπεδο που βρίσκεται σήμερα κάθε περιοχή, θα μπορεί να αδειοδοτηθεί επιπλέον φωτοβολταϊκή κάλυψη έως 1,5%. Όταν το όριο συμπληρωθεί, δεν θα εγκρίνονται νέα έργα.
Οι τρεις μεγάλοι κόφτες στα αιολικά
Ακόμη αυστηρότερο είναι το νέο πλαίσιο για τα αιολικά πάρκα, όπου το ΥΠΕΝ αναγνωρίζει ότι καταγράφονται οι εντονότερες κοινωνικές αντιδράσεις.
Ο πρώτος μεγάλος περιορισμός αφορά τον άνεμο. Δεν θα επιτρέπονται νέα αιολικά σε δημοτικές ενότητες όπου η μέση ένταση ανέμου είναι κάτω από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, κάτι που σύμφωνα με το υπουργείο αποκλείει σχεδόν τη μισή χώρα.
Ο δεύτερος περιορισμός αφορά το υψόμετρο. Εισάγεται οριζόντιο όριο στα 1.200 μέτρα, πάνω από το οποίο δεν θα επιτρέπονται αιολικά. Όπως εξήγησε ο κ. Τσάφος, το όριο συνδέεται με την επιστημονική τεκμηρίωση για την έναρξη των αλπικών οικοσυστημάτων.
Ο τρίτος κόφτης αφορά τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για τα πτηνά εντός Natura. Εκεί η βασική αρχή είναι “όχι αιολικά”, εκτός εάν η ειδική περιβαλλοντική μελέτη το επιτρέπει και η περιοχή διαθέτει εξαιρετικά υψηλό αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο.
Μπλόκο στις Κυκλάδες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι προβλέψεις για τα νησιά.
Το νέο χωροταξικό προβλέπει ότι δεν θα επιτρέπονται αιολικά σε νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, εκτός εάν συντρέχουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος, όπως η ενεργειακή ασφάλεια ή έργα αφαλάτωσης.
Στην πράξη, η ρύθμιση αυτή μπλοκάρει σχεδόν το σύνολο των Κυκλάδων, με μοναδικές εξαιρέσεις την Άνδρο και τη Νάξο, που υπερβαίνουν το σχετικό όριο έκτασης.
Η λογική του υπουργείου είναι ότι στα μικρά και έντονα τουριστικά νησιά δεν πρέπει να υπάρξει εκτεταμένη εμπορική ανάπτυξη αιολικών πάρκων, καθώς η κοινωνική αντίδραση είναι ιδιαίτερα ισχυρή.
“Κόβω αλλά δεν διαλύω”
Παρά τους νέους περιορισμούς, το ΥΠΕΝ επιμένει ότι δεν επιδιώκει να σταματήσει την ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν, από τα περίπου 110 GW του συνολικού pipeline, τα 78 GW δεν επηρεάζονται ουσιαστικά από το νέο πλαίσιο, καθώς είτε βρίσκονται ήδη σε λειτουργία είτε διαθέτουν όρους σύνδεσης ή ΑΕΠΟ.
Οι σημαντικότερες επιπτώσεις αφορούν κυρίως τα περίπου 37 GW έργων που διαθέτουν μόνο βεβαίωση παραγωγού.
Ο ίδιος ο υφυπουργός παραδέχθηκε ότι το νέο χωροταξικό είναι “πιο βαρύ στα αιολικά”, ωστόσο υποστήριξε ότι η κυβέρνηση επιχείρησε να βρει ισορροπία “ανάμεσα σε έναν κλάδο που δεν θέλει περιορισμούς και σε μια κοινωνία που ζητά κόψιμο”.
“Η ξεκάθαρη κατεύθυνση που είχαμε ήταν ότι δεν θα διακινδυνεύσουμε το ενεργειακό μέλλον της χώρας, αλλά ταυτόχρονα όλα τα μηνύματα της κοινωνίας είναι “κόψτε””, σημείωσε χαρακτηριστικά.
Πηγή: capital.gr
