Οι αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό, οι 72 και 240 δόσεις, οι ευάλωτοι οφειλέτες και τα “ψιλά γράμματα” των δανείων στο μικροσκόπιο του δικηγόρου Νίκου Παντελοδήμου
Το ιδιωτικό χρέος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πληγές της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Χιλιάδες πολίτες και επιχειρήσεις αναζητούν τρόπους να ρυθμίσουν τις οφειλές τους προς το Δημόσιο, τις τράπεζες και τα funds, σε μια περίοδο όπου οι νέες ρυθμίσεις, οι 72 δόσεις και ο εξωδικαστικός μηχανισμός επανέρχονται δυναμικά στη δημόσια συζήτηση. Την ίδια στιγμή, οι αποφάσεις της Δικαιοσύνης για τον νόμο Κατσέλη, οι αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού των τόκων, αλλά και οι παρεμβάσεις για τους ευάλωτους οφειλέτες δημιουργούν νέα δεδομένα για χιλιάδες δανειολήπτες.
Σε αυτή τη συνέντευξη, ο δικηγόρος Νίκος Παντελοδήμος αναλύει το νέο τοπίο στις ρυθμίσεις χρεών, εξηγεί τι πρέπει να προσέξουν οι οφειλέτες πριν μπουν σε διακανονισμό, μιλά για τον ρόλο του εξωδικαστικού μηχανισμού και της διαμεσολάβησης, ενώ απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί να αποφευχθεί μια νέα γενιά «κόκκινων» δανείων.
Κύριε Παντελοδήμο, τα νέα μέτρα της κυβέρνησης για τη ρύθμιση οφειλών προς το Δημόσιο μέσω 72 δόσεων έχουν ανοίξει ξανά τη συζήτηση για το ιδιωτικό χρέος. Υπάρχουν σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι οφειλέτες πριν μπουν σε μια τέτοια διαδικασία;
Καταρχάς, πρέπει να πούμε ότι οποιαδήποτε ρύθμιση οφειλών δεν αποτελεί μια απλή διαδικασία. Ο κάθε οφειλέτης οφείλει να γνωρίζει ακριβώς τι υπογράφει, ποιες είναι οι υποχρεώσεις του και ποιες οι συνέπειες αν χαθεί η ρύθμιση.
Οι 72 δόσεις αποτελούν μια σημαντική δυνατότητα για χιλιάδες πολίτες που έχουν συσσωρεύσει χρέη, κυρίως προς το Δημόσιο. Όμως δεν αρκεί μόνο να ενταχθεί κάποιος σε μια ρύθμιση. Το κρίσιμο είναι να μπορεί και να τη διατηρήσει.
Πρέπει επίσης να γίνει σαφές ότι οι ρυθμίσεις αυτές δεν δημιουργήθηκαν για να λειτουργούν ως προσωρινή ασπίδα απέναντι σε μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης, αλλά για να δώσουν πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής των οφειλών.
Συνέντευξη στη Λόλα Γάτσιου από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 10 Μαϊου 2026
Αναφερθήκατε και στις πρόσφατες αποφάσεις του Αρείου Πάγου για τον νόμο Κατσέλη. Τι αλλάζει ουσιαστικά για τους δανειολήπτες;
Εδώ πρέπει να είμαστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Παρότι έχουν περάσει μήνες από την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, ακόμα δεν έχει καθαρογραφεί και δημοσιευθεί πλήρως.
Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε οριστική ερμηνεία αυτή τη στιγμή είναι παρακινδυνευμένη. Οι νομικοί πρέπει πρώτα να μελετήσουμε το πλήρες σκεπτικό της απόφασης, να δούμε πώς αιτιολογεί η πλειοψηφία τη θέση της, αλλά και ποιες είναι οι επισημάνσεις της μειοψηφίας.
Οι πληροφορίες που υπάρχουν μέχρι στιγμής δείχνουν ότι αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού των τόκων, καθώς αυτοί φαίνεται πως θα υπογίζονται μηνιαία και όχι συνολικά επί της σύμβασης. Αν τελικά αυτό επιβεβαιωθεί, τότε δημιουργούνται νέα δεδομένα για τις δόσεις και τον τρόπο αποπληρωμής των δανείων.
Τι σημαίνει πρακτικά αυτός ο διαφορετικός υπολογισμός των τόκων;
Σημαίνει ότι κάθε μήνα ενδέχεται να υπάρχει διαφορετικό επιτόκιο και διαφορετικός υπολογισμός της μηνιαίας επιβάρυνσης για κάθε δανειολήπτη. Mέχρι σήμερα γνωρίζαμε ότι οι αυξήσεις επιτοκίων οδηγούσαν συνήθως σε αύξηση της μηνιαίας δόσης. Αν όμως εφαρμοστεί ένα νέο μοντέλο υπολογισμού ανά μήνα, τότε θεωρητικά μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία και πιο προσαρμοσμένη επιβάρυνση ανά περίπτωση.Βέβαια, όλα αυτά θα πρέπει να τα δούμε όταν δημοσιευτεί επίσημα η απόφαση. Δεν μπορούμε ακόμα να προχωρήσουμε σε ασφαλή συμπεράσματα.
«Δεν είναι κακό να χρωστά κάποιος. Κακό είναι να μην υπάρχει τρόπος και σχέδιο αποπληρωμής».
Ο Νίκος Παντελοδήμος υπογραμμίζει ότι το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ο δανεισμός, αλλά η έλλειψη στρατηγικής και συνέπειας στην αποπληρωμή, επισημαίνοντας πως το ιδιωτικό χρέος απαιτεί μακροπρόθεσμες λύσεις και συνεργασία μεταξύ οφειλετών και πιστωτών
Υπάρχει η αίσθηση ότι τα νέα κριτήρια γίνονται πιο αυστηρά για όσους θέλουν να ενταχθούν σε ρυθμίσεις. Ισχύει αυτό;
Δεν θα έλεγα ότι το πλαίσιο γίνεται πιο αυστηρό. Θα έλεγα ότι επιχειρεί να δημιουργήσει δικλίδες ασφαλείας. Δυστυχώς, όλα τα προηγούμενα χρόνια υπήρξε μια μεγάλη μερίδα οφειλετών που εκμεταλλεύτηκε τις ευνοϊκές ρυθμίσεις χωρίς πραγματική πρόθεση αποπληρωμής.
Είδαμε ανθρώπους να εντάσσονται σε ρυθμίσεις, είτε στον νόμο Κατσέλη είτε στον εξωδικαστικό μηχανισμό, μόνο και μόνο για να αποφεύγουν πλειστηριασμούς και μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης. Και στη συνέχεια, μετά από λίγους μήνες ή μετά το πέρας κάποιας περιόδου προστασίας, σταματούσαν να πληρώνουν. Άρα, το κράτος οφείλει να προστατεύσει και τους συνεπείς οφειλέτες. Εκείνους που με μεγάλη δυσκολία πληρώνουν κάθε μήνα τις υποχρεώσεις τους.
Άρα θεωρείτε ότι το νέο πλαίσιο προστατεύει τους καλοπληρωτές;
Ναι, θεωρώ ότι κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Οι άνθρωποι που πραγματικά θέλουν να αποπληρώσουν τα χρέη τους χρειάζονται ένα σταθερό και αξιόπιστο σύστημα. Από την άλλη πλευρά, όσοι λειτουργούν ως στρατηγικοί κακοπληρωτές είναι πολύ πιθανό να σταματήσουν και πάλι τις πληρωμές, όσες ευνοϊκές ρυθμίσεις κι αν δημιουργηθούν. Γι’ αυτό θεωρώ ότι το πνεύμα των παρεμβάσεων είναι η ενίσχυση της συνέπειας και η προστασία όσων πραγματικά προσπαθούν.
Ποια είναι σήμερα τα βασικά εργαλεία για τη ρύθμιση χρεών;
Το σημαντικότερο εργαλείο είναι ο εξωδικαστικός μηχανισμός. Πρέπει όμως να καταλάβει ο κόσμος ότι ο εξωδικαστικός μηχανισμός δεν είναι απλώς ένας νόμος. Είναι μια ηλεκτρονική πλατφόρμα, ένας μηχανισμός και ουσιαστικά ένας αλγόριθμος μέσω του οποίου ρυθμίζονται οφειλές φυσικών και νομικών προσώπων. Από το 2019 μέχρι σήμερα έχουν γίνει πολλές παρεμβάσεις για να βελτιωθεί η λειτουργία του. Και συνεχίζουμε να καταθέτουμε προτάσεις ώστε να γίνει πιο αποτελεσματικός και πιο φιλικός προς τους οφειλέτες.
Ποιες είναι αυτές οι προτάσεις;
Μία βασική πρόταση αφορά το όριο ένταξης στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Σήμερα απαιτούνται οφειλές άνω των 10.000 ευρώ για να μπορέσει κάποιος να ενταχθεί. Η πρότασή μας είναι το όριο αυτό να πέσει στις 5.000 ευρώ. Αν συμβεί αυτό, εκτιμούμε ότι περίπου 470.000 οφειλέτες, φυσικά και νομικά πρόσωπα, θα αποκτήσουν πρόσβαση σε μια ουσιαστική διαδικασία ρύθμισης. Παράλληλα, μέσω του εξωδικαστικού υπάρχει η δυνατότητα αποπληρωμής ακόμη και σε 240 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο.
Οι 72 δόσεις επαρκούν;
Οι 72 δόσεις είναι μια σημαντική λύση κυρίως για χρέη που δημιουργήθηκαν μέχρι το τέλος του 2023.
Η κυβέρνηση προσπαθεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ανακούφισης των οφειλετών και στις δημοσιονομικές δυνατότητες της χώρας. Γι’ αυτό και δεν βλέπουμε ρυθμίσεις 150 ή 200 δόσεων σε όλες τις περιπτώσεις. Το δημοσιονομικό κόστος μιας τέτοιας παρέμβασης θα ήταν πολύ δύσκολο να καλυφθεί. Για μεγαλύτερο αριθμό δόσεων υπάρχει ο εξωδικαστικός μηχανισμός.
Πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος της διαμεσολάβησης;
Η διαμεσολάβηση είναι ένας θεσμός εξαιρετικά χρήσιμος. Προσφέρει τη δυνατότητα σε οφειλέτες και πιστωτές να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να βρουν μια λύση χωρίς να εμπλακούν σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες. Αν κάποιος ακολουθήσει τη δικαστική οδό, μπορεί να χρειαστούν πολλοί μήνες ή ακόμη και χρόνια μέχρι να υπάρξει τελεσίδικη απόφαση. Αντίθετα, μέσω της διαμεσολάβησης μπορεί να υπάρξει πιο γρήγορη, πιο ευέλικτη και πιο πρακτική λύση. Γι’ αυτό και προσωπικά θεωρώ ότι πρόκειται για έναν θεσμό που θα βοηθήσει σημαντικά στο επόμενο διάστημα.
Η τεχνολογία και οι νέες ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να βοηθήσουν;
Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει θετικά, αλλά χρειάζεται χρόνος για να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητά της. Το ίδιο είχε συμβεί και με τον εξωδικαστικό μηχανισμό όταν ξεκίνησε το 2019. Υπήρχε μεγάλη επιφυλακτικότητα από τον κόσμο. Με τις τροποποιήσεις που έγιναν το 2021 και το 2022, οι πολίτες άρχισαν σταδιακά να βλέπουν αποτελέσματα και να εμπιστεύονται περισσότερο το εργαλείο. Άρα, πρέπει να δούμε στην πράξη πώς θα λειτουργήσουν οι νέες πλατφόρμες και αν πράγματι θα διευκολύνουν τη διαδικασία.
Μιλήσατε προηγουμένως για τους ευάλωτους οφειλέτες. Ποιοι ανήκουν σε αυτή την κατηγορία;
Οι ευάλωτοι οφειλέτες είναι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν πολύ σοβαρές οικονομικές και κοινωνικές δυσκολίες. Μιλάμε για πολίτες που πολλές φορές ζουν αποκλειστικά με επιδόματα, για ανθρώπους με σοβαρά προβλήματα υγείας και αυξημένες ανάγκες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, αλλά και για μονογονεϊκές οικογένειες που δυσκολεύονται να ανταποκριθούν ακόμη και στις βασικές ανάγκες.
Αυτοί οι άνθρωποι χρειάζονται μεγαλύτερη προστασία και πιο ευέλικτες λύσεις.
«Οι ρυθμίσεις δεν δημιουργήθηκαν για να λειτουργούν ως προσωρινή ασπίδα απέναντι σε πλειστηριασμούς, αλλά για να δώσουν πραγματική δυνατότητα αποπληρωμής». Ο δικηγόρος ξεκαθαρίζει ότι οι νέες ρυθμίσεις και ο εξωδικαστικός μηχανισμός στοχεύουν στην προστασία των συνεπών οφειλετών και όχι στην προσωρινή αποφυγή μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης από στρατηγικούς κακοπληρωτές
Το νέο πλαίσιο δίνει ουσιαστική βοήθεια σε αυτούς τους ανθρώπους;
Ναι. Οι ευάλωτοι οφειλέτες έχουν ήδη τη δυνατότητα για επιπλέον «κούρεμα» της τάξης του 28% επί του αρχικού κουρέματος, αλλά και μεγαλύτερη ευελιξία στην αποπληρωμή. Αν αντιμετωπίζαμε αυτούς τους ανθρώπους με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται όσοι έχουν μεγαλύτερη οικονομική δυνατότητα, τότε πολύ γρήγορα θα κατέρρεαν οικονομικά. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα βιώσιμο χρέος και μια βιώσιμη αποπληρωμή.
Πιστεύετε ότι η χώρα χρειάζεται μια πιο συνολική μεταρρύθμιση για το ιδιωτικό χρέος;
Αναμφίβολα ναι. Το ιδιωτικό χρέος δεν δημιουργήθηκε σε μια μέρα και δεν μπορεί να λυθεί σε έναν ή δύο χρόνους. Πρόκειται για αποτέλεσμα δεκαετιών, ιδιαίτερα της περιόδου πριν από την οικονομική κρίση, όταν δινόταν δανεισμός χωρίς σωστό σχεδιασμό και χωρίς επαρκή αξιολόγηση της δυνατότητας αποπληρωμής. Πολλοί πολίτες και επιχειρήσεις δανείζονταν χωρίς να υπάρχει στρατηγική. Αυτό δημιούργησε τεράστιες στρεβλώσεις. Δεν είναι κακό να χρωστά κάποιος. Κακό είναι να μην υπάρχει τρόπος και σχέδιο αποπληρωμής. Γι’ αυτό χρειάζονται σταθερές νομοθετικές παρεμβάσεις, υπομονή και συνεργασία ανάμεσα σε οφειλέτες και πιστωτές.
Αναφερθήκατε και στη στάση των funds. Θεωρείτε ότι έχουν συμβάλει στη λύση του προβλήματος;
Θα έλεγα ότι πολλές φορές δεν έχει υπάρξει η απαραίτητη διάθεση συνεργασίας. Τα funds αγόρασαν μεγάλο όγκο δανείων από τις ελληνικές τράπεζες και λειτουργούν με πολύ αυστηρά οικονομικά κριτήρια. Όταν όμως δεν υπάρχει διάθεση συνεννόησης και επιδιώκεται μόνο η άμεση είσπραξη, το πρόβλημα διογκώνεται αντί να λύνεται. Χρειάζεται πιο ισορροπημένη προσέγγιση.
Ένα από τα μέτρα που συζητούνται είναι και η άρση κατασχέσεων τραπεζικών λογαριασμών. Πώς θα λειτουργεί;
Η πρόταση που εξετάζεται προβλέπει ότι, αν κάποιος οφειλέτης καταβάλει τουλάχιστον το 25% της οφειλής του, τότε θα μπορεί να αρθεί η κατάσχεση τραπεζικού λογαριασμού και να αποκτήσει ασφαλιστική και φορολογική ενημερότητα. Αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό για επαγγελματίες και επιχειρήσεις που δεν μπορούν να λειτουργήσουν χωρίς ενημερότητα. Βέβαια, η προϋπόθεση είναι ότι ο οφειλέτης θα συνεχίσει να πληρώνει κανονικά τις δόσεις της ρύθμισης.
Υπάρχει φόβος να δημιουργηθεί μια νέα γενιά «κόκκινων» δανείων;
Υπάρχει πάντα αυτός ο κίνδυνος όταν κάποιος δανείζεται χωρίς να έχει πλήρη εικόνα των υποχρεώσεών του. Γι’ αυτό επιμένω ότι πριν από οποιαδήποτε υπογραφή δανειακής σύμβασης, ο πολίτης πρέπει να συμβουλεύεται δικηγόρο ή οικονομολόγο. Παλαιότερα είδαμε ανθρώπους να παίρνουν δάνεια ακόμη και τηλεφωνικά, χωρίς να γνωρίζουν επιτόκια, όρους ή ρήτρες.
Σήμερα οι τράπεζες έχουν συμμορφωθεί περισσότερο, όμως και πάλι χρειάζεται μεγάλη προσοχή.
Τι πρέπει να κάνει κάποιος που αντιλαμβάνεται ότι δυσκολεύεται να πληρώσει το δάνειό του;
Το πρώτο και σημαντικότερο είναι να μην αδιαφορήσει. Πρέπει άμεσα να αναζητήσει βοήθεια από ειδικούς, να επικοινωνήσει με την τράπεζα ή τον πιστωτή και να προσπαθήσει να βρει λύση πριν δημιουργηθεί ανεξέλεγκτη κατάσταση. Η αδράνεια είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Όσο πιο γρήγορα κινηθεί κάποιος, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να βρει μια βιώσιμη λύση.
