ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ DANIEL ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΚΗ ΓΗ: Οι πληγές παραμένουν ανοικτές

Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα
στα αποτελέσματα αναζήτησης

Πρόσθεσε το formedia.gr στη Google

Οι αθέατες επιπτώσεις των θεομηνιών στα γεωργικά εδάφη και οη επίδρασή τους στις καλλιέργειες

Τα ακραία καιρικά φαινόμεναDaniel και Elias, που εκδηλώθηκαν στη Θεσσαλία τον Σεπτέμβριο του 2023, προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές στον θεσσαλικό κάμπο, επηρεάζοντας σημαντικά τόσο τις καλλιεργούμενες εκτάσεις όσο και τη φυσική, χημική και βιολογική κατάσταση των γεωργικών εδαφών.

Γράφει η Λόλα Γάτσιου από την  «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 22 Νοεμβρίου

Η έκταση και η ένταση των πλημμυρικών φαινομένων ανέδειξαν την ευπάθεια του εδαφικού συστήματος απέναντι σε ακραία φαινόμενα, καθώς οι επιπτώσεις δεν περιορίστηκαν στην απώλεια της φυτικής παραγωγής και των καλλιεργητικών περιόδων. Αντίθετα, επεκτάθηκαν στη διατάραξη της εδαφικής δομής, στη μεταβολή των φυσικοχημικών ιδιοτήτων, στην αλλοίωση της οργανικής ουσίας και στη διαφοροποίηση της θρεπτικής κατάστασης των εδαφών.

Η συνολική αποτίμηση των επιπτώσεων καταδεικνύει ότι η διατήρηση της εδαφικής υγείας αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποκατάσταση της αγροτικής παραγωγής και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της θεσσαλικής γεωργίας.Μία από τις σημαντικότερες συνέπειες των πλημμυρών ήταν η μεταφορά και η απόθεση μεγάλων ποσοτήτων φερτών υλικών σε γεωργικές εκτάσεις. Τα υλικά αυτά περιλάμβαναν άμμο, λεπτόκοκκα ιζήματα, χαλίκια και άλλα εδαφικά συστατικά, τα οποία δημιούργησαν νέους επιφανειακούς ορίζοντες με διαφορετικά χαρακτηριστικά από εκείνα του αρχικού εδάφους.

Το πάχος των αποθέσεων παρουσίασε σημαντική χωρική διαφοροποίηση, κυμαινόμενο από περιορισμένα επιφανειακά στρώματα έως περισσότερα από 20–30 εκατοστά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις έφθασε ακόμη και τα 60 εκατοστά.

Παράλληλα, σε αρκετές περιοχές καταγράφηκαν φαινόμενα επιφανειακής και βαθύτερης διάβρωσης,συμπεριλαμβανομένης της διάβρωσης κατά στρώσεις, της αυλακωτής και χαραδρωτικής διάβρωσης, καθώς και της μαζικής μεταφοράς επιφανειακού εδάφους.Οι παραπάνω διεργασίες είχαν ως αποτέλεσμα τη διατάραξη της αρχικής εδαφικής δομής και τη δημιουργία συνθηκών που ενδέχεται να επηρεάζουν τη διηθητικότητα, την υδατοϊκανότητα, τον αερισμό και την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος των καλλιεργειών.

Μεταβολές στη γονιμότητα

Η απόθεση νέων εδαφικών υλικών και η απομάκρυνση τμημάτων του αρχικού επιφανειακού ορίζοντα προκάλεσαν διαφοροποιήσεις στις χημικές ιδιότητες των γεωργικών εδαφών.Οι μεταβολές αφορούν κυρίως τη μηχανική σύσταση, το pH, την περιεκτικότητα σε ανθρακικά και οργανική ουσία, καθώς και τη διαθεσιμότητα βασικών θρεπτικών στοιχείων, όπως ο φώσφορος και το κάλιο.

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει η διαφοροποίηση της οργανικής ουσίας, καθώς αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη διατήρηση της εδαφικής γονιμότητας, τη σταθερότητα των συσσωματωμάτων, τη συγκράτηση του νερού και τη λειτουργία των μικροοργανισμών.Επιπλέον, η πιθανότητα παρουσίας επιβαρυντικών ή δυνητικά τοξικών στοιχείων καθιστά αναγκαία την εφαρμογή κατάλληλων εργαστηριακών ελέγχων, ιδιαίτερα σε εκτάσεις όπου παρατηρούνται ειδικές περιβαλλοντικές συνθήκες ή ενδείξεις τοπικής επιβάρυνσης.

Επιπτώσεις στη βιολογική λειτουργία του εδάφους

Η παρατεταμένη κατάκλυση των γεωργικών εκτάσεων από νερό δημιούργησε συνθήκες περιορισμένης διαθεσιμότητας οξυγόνου στο έδαφος, επηρεάζοντας τη δραστηριότητα των μικροοργανισμών και τις βιολογικές διεργασίες που συνδέονται με την αποδόμηση της οργανικής ουσίας και την ανακύκλωση των θρεπτικών στοιχείων.Η διατάραξη αυτών των διεργασιών μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργικότητα του εδαφικού οικοσυστήματος και, κατ’ επέκταση, τη θρέψη και την ανάπτυξη των φυτών.

Για την επιστημονική διερεύνηση των επιπτώσεων των πλημμυρών πραγματοποιήθηκαν, στο πλαίσιο έργων που χρηματοδοτήθηκαν από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και την Περιφέρεια Θεσσαλίας, εδαφολογικές δειγματοληψίες και εργαστηριακές αναλύσεις σε πλημμυρισμένες γεωργικές εκτάσεις.

Οι σχετικές δράσεις υλοποιήθηκαν από το Ινστιτούτο Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ στη Λάρισα, με στόχο την αποτύπωση της κατάστασης των εδαφών και την παροχή επιστημονικά τεκμηριωμένων πληροφοριών για τη διαχείριση και την επαναφορά τους στην παραγωγή.Στο πλαίσιο αυτό πραγματοποιήθηκαν εκατοντάδες εδαφολογικές αναλύσεις, οι οποίες περιλάμβαναν τον προσδιορισμό φυσικών και χημικών ιδιοτήτων, βασικών θρεπτικών στοιχείων, ιχνοστοιχείων και δυνητικά τοξικών στοιχείων.

Τα αποτελέσματα ανέδειξαν σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των πληγεισών εκτάσεων, επιβεβαιώνοντας ότι η ένταση των επιπτώσεων εξαρτάται από το τοπικό ιστορικό κάθε αγροτεμαχίου, τη διάρκεια της κατάκλυσης, τη δυναμική της υδάτινης ροής, την τοπογραφία και τα χαρακτηριστικά των αποτιθέμενων υλικών.

Τα ευρήματα των εργαστηριακών αναλύσεων

Από την αξιολόγηση των αποτελεσμάτων προέκυψαν τρεις βασικές διαπιστώσεις:

Α) Η απόθεση φερτών υλικών οδήγησε στη δημιουργία νέων εδαφικών στρωμάτων, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις παρουσιάζουν διαφορετική αναλογία άμμου, ιλύος και αργίλου σε σχέση με το αρχικό έδαφος.Η διαφοροποίηση αυτή μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη διηθητικότητα, τη συγκράτηση νερού και θρεπτικών στοιχείων, καθώς και τον αερισμό του εδάφους.

Β) Σε σημαντικό μέρος των εξεταζόμενων δειγμάτων διαπιστώθηκε χαμηλή περιεκτικότητα σε οργανική ουσία.Το εύρημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κάλυψη του αρχικού επιφανειακού εδάφους από φερτά υλικά φτωχά σε οργανική ουσία μπορεί να οδηγήσει σε υποβάθμιση της ποιότητας του καλλιεργούμενου ορίζοντα και σε περιορισμό της φυσικής γονιμότητας.

Γ) Οι συγκεντρώσεις του διαθέσιμου φωσφόρου και του ανταλλάξιμου καλίου παρουσίασαν σημαντικές διακυμάνσεις μεταξύ των δειγμάτων.Η διαπίστωση αυτή υπογραμμίζει ότι η θρεπτική κατάσταση των πληγεισών εκτάσεων δεν είναι ομοιογενής και ότι οι ανάγκες λίπανσης πρέπει να προσδιορίζονται με βάση τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγροτεμαχίου.

Ιδιαίτερη σημασία παρουσιάζει το γεγονός ότι από την αξιολόγηση των ψευδο-ολικών συγκεντρώσεων δυνητικά τοξικών στοιχείων δεν προέκυψε ένδειξη γενικευμένης συσσώρευσής τους στον εξεταζόμενο καλλιεργούμενο εδαφικό ορίζοντα.Η συγκεκριμένη διαπίστωση αποτελεί θετικό στοιχείο για την περιβαλλοντική αξιολόγηση των πλημμυρισμένων γεωργικών εκτάσεων. Ωστόσο, δεν αποκλείει την ύπαρξη τοπικών επιβαρύνσεων, ούτε καταργεί την ανάγκη στοχευμένων ελέγχων σε περιοχές με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.Επιπλέον, η απουσία ενδείξεων γενικευμένης συσσώρευσης δεν ισοδυναμεί με καθολική πιστοποίηση της καταλληλότητας όλων των εδαφών, καθώς η αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη και τη μορφή, τη βιοδιαθεσιμότητα και τις τοπικές συγκεντρώσεις των εξεταζόμενων στοιχείων.

Μακροπρόθεσμες επιπτώσεις

Οι επιπτώσεις των πλημμυρικών φαινομένων δεν περιορίζονται στην άμεση περίοδο εκδήλωσής τους. Ακόμη και όταν οι γεωργικές εκτάσεις επανέρχονται σε καλλιεργητική χρήση, ενδέχεται να εξακολουθούν να παρουσιάζουν μεταβολές που επηρεάζουν την παραγωγική τους ικανότητα.Οι σημαντικότερες δυνητικές μακροπρόθεσμες επιπτώσεις συνοψίζονται στις ακόλουθες κατηγορίες:

Διατάραξη των φυσικών ιδιοτήτων και της υδατικής συμπεριφοράς: Η παρουσία νέων στρωμάτων διαφορετικής μηχανικής σύστασης μπορεί να μεταβάλει την κίνηση και τη συγκράτηση του νερού στο εδαφικό προφίλ.Τα αμμώδη υλικά ενδέχεται να περιορίζουν την ικανότητα συγκράτησης νερού και θρεπτικών στοιχείων, ενώ τα λεπτόκοκκα υλικά, ανάλογα με τη σύστασή τους, είναι δυνατόν να προκαλέσουν προβλήματα αποστράγγισης και αερισμού.

Οι μεταβολές αυτές μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη του ριζικού συστήματος και την ανθεκτικότητα των καλλιεργειών σε περιόδους υδατικής καταπόνησης.

Μείωση της οργανικής ουσίας και της βιολογικής δραστηριότητας: Η κάλυψη του αρχικού επιφανειακού εδάφους από αποθέσεις χαμηλής περιεκτικότητας σε οργανική ουσία μπορεί να περιορίσει τη συμμετοχή του οργανικού κλάσματος στον καλλιεργούμενο ορίζοντα.Παράλληλα, η παρατεταμένη κατάκλυση και η μεταβολή των συνθηκών αερισμού ενδέχεται να επηρεάσουν τη μικροβιακή δραστηριότητα και τις βιολογικές διεργασίες που συμβάλλουν στη διατήρηση της εδαφικής γονιμότητας.

Μεταβολές στη διαθεσιμότητα θρεπτικών στοιχείων: Η διαθεσιμότητα του φωσφόρου, του καλίου και άλλων θρεπτικών στοιχείων μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τη μηχανική σύσταση, το pH, την περιεκτικότητα σε ανθρακικά και την οργανική ουσία.Ως εκ τούτου, οι πρακτικές λίπανσης που εφαρμόζονταν πριν από τις πλημμύρες δεν θεωρείται δεδομένο ότι εξακολουθούν να ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες των καλλιεργειών.

Πιθανά προβλήματα αλατότητας και αποστράγγισης: Σε επιμέρους περιοχές, κυρίως όπου παρατηρήθηκε παρατεταμένη κατάκλυση ή υφίστανται περιορισμένες δυνατότητες φυσικής αποστράγγισης, ενδέχεται να εμφανίζονται προβλήματα υπερβολικής εδαφικής υγρασίας, συσσώρευσης αλάτων και δυσμενών συνθηκών ανάπτυξης των ριζών.Επιπρόσθετα, οι συνθήκες αυξημένης υγρασίας μπορούν να ευνοήσουν την εμφάνιση ή την έξαρση ορισμένων μυκητολογικών ασθενειών.

Οι συγκεκριμένες επιπτώσεις απαιτούν ειδική αξιολόγηση μέσω μετρήσεων της ηλεκτρικής αγωγιμότητας, της εδαφικής υγρασίας και άλλων κατάλληλων παραμέτρων, χωρίς να θεωρείται ότι χαρακτηρίζουν το σύνολο των πληγεισών εκτάσεων.

Επιπτώσεις στην παραγωγικότητα

Η υποβάθμιση των φυσικών, χημικών και βιολογικών ιδιοτήτων του εδάφους ενδέχεται να οδηγήσει σε μείωση των αποδόσεων, αυξημένες ανάγκες σε λιπάσματα και άλλες εισροές, καθώς και υψηλότερο κόστος καλλιεργητικών εργασιών.Οι συνέπειες αυτές επηρεάζουν την οικονομική βιωσιμότητα των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, αυξάνοντας την αβεβαιότητα ως προς τον προγραμματισμό της παραγωγής και τη μακροπρόθεσμη αξιοποίηση της αγροτικής γης.Επισημαίνεται ότι η σημερινή έκταση των επιπτώσεων δεν μπορεί να προσδιοριστεί με ακρίβεια αποκλειστικά από τις αρχικές αναλύσεις. Απαιτούνται επαναλαμβανόμενες δειγματοληψίες στα ίδια αγροτεμάχια, σε συνδυασμό με δεδομένα για τις καλλιεργητικές πρακτικές και τις αποδόσεις.

Αποκατάστασης των πληγεισών εδαφών

Η αποκατάσταση της γεωργικής γης στη Θεσσαλία αποτελεί εφικτό στόχο, υπό την προϋπόθεση ότι οι παρεμβάσεις θα βασίζονται σε επιστημονική διάγνωση και θα προσαρμόζονται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε αγροτεμαχίου.Η εφαρμογή ενιαίων πρακτικών σε όλες τις πληγείσες εκτάσεις δεν θεωρείται επιστημονικά ενδεδειγμένη, καθώς οι επιπτώσεις διαφοροποιούνται σημαντικά από περιοχή σε περιοχή.

Συνολικά, το έδαφος αναδεικνύεται σε στρατηγικό φυσικό πόρο για την οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα της Θεσσαλίας. Η προστασία του δεν πρέπει να περιορίζεται στην αποκατάσταση των άμεσων ζημιών που προκαλούν οι πλημμύρες, αλλά να εντάσσεται σε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική διατήρησης της εδαφικής υγείας και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας του αγροτικού συστήματος.

 

Facebook
Twitter
Telegram
WhatsApp
Email

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ