Τέσσερα λεπτά της μοίρας χωρίζουν στον χάρτη το ανατολικό άκρο του θαλάσσιου οικοπέδου «Κρήτη 2», όπου η Ελλάδα έχει δώσει άδεια ερευνών στην κοινοπραξία Chevron – HELLENiQ ENERGY, από το δυτικό άκρο της γραμμής που χάραξαν η Τουρκία και η Λιβύη με το μνημόνιο του 2019.
Στην απόσταση αυτή βρίσκεται μια λεπτομέρεια που θα κρίνει την επόμενη δοκιμασία των ελληνοτουρκικών.
Το ελληνικό οικόπεδο φτάνει περίπου στις 26°15′ ανατολικά. Η γραμμή του τουρκολιβυκού μνημονίου αρχίζει στις 26°19′. Η διαφορά είναι μικρή στον χάρτη, αλλά κρίσιμη στον πολιτικό και στρατιωτικό υπολογισμό της Αγκυρας.
Στην Τουρκία ήδη γράφουν το σενάριο της αντίδρασης σε μια απόφαση που η Αθήνα δεν έχει ακόμη λάβει. Αν η Ελλάδα παραχωρήσει στη Chevron νέες άδειες για έρευνες υδρογονανθράκων ανατολικά της Κρήτης, προς την Κάσο και την Κάρπαθο, η Αγκυρα θα θεωρήσει ότι θίγεται περιοχή την οποία έχει δηλώσει ως δική της υφαλοκρηπίδα.
Τότε, όπως λέει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Σουχά Τσουμπουκτσούογλου, διευθυντής του προγράμματος Τουρκίας στο think-tank TRENDS Group, η πραγματική κρίση θα είναι προ των πυλών και η αντίδραση θα μπορούσε να προκαλέσει ακόμη και την έξοδο μονάδων του τουρκικού πολεμικού ναυτικού. Το πρώτο αίτημα για NAVTEX που υπέβαλε η κοινοπραξία Chevron – HELLENiQ ENERGY αφορά τα οικόπεδα «Α2» και «Νότια της Πελοποννήσου».
Το έγγραφο του υπουργείου Ναυτιλίας της 17ης Νοεμβρίου ορίζει ως παράθυρο εργασιών το διάστημα από τις 20 Νοεμβρίου 2026 έως τις 31 Ιανουαρίου 2027. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται το σεισμογραφικό «Ramform Tethys» και δύο σκάφη υποστήριξης.
Θα ακολουθήσει η Κρήτη, με τις αδειοδοτήσεις «Νότια της Κρήτης 1» και «Νότια της Κρήτης 2». Ο ορίζοντας είναι το 2027, με ανοιχτό το ενδεχόμενο έναρξης εργασιών πριν από το Πάσχα. Το δεύτερο οικόπεδο «Κρήτη 2» φτάνει νοτιοανατολικά του νησιού, έως τις 26°15′ περίπου.
Δύο δρόμοι προς την ένταση
Από το σημείο όπου σταματά το οικόπεδο «Κρήτη 2» είναι που αρχίζει το ερώτημα για την Αγκυρα τι θα συμβεί, αν η Αθήνα αδειοδοτήσει έρευνες ανατολικότερα, προς την Κάσο και την Κάρπαθο.
Σε αυτό το τμήμα της ζώνης, μεταξύ 26ου και 28ου μεσημβρινού ανατολικά, όπου επικαλύπτονται οι διεκδικήσεις Ελλάδας και Τουρκίας, ο Σουχά Τσουμπουκτσούογλου εντοπίζει την πιθανότερη εστία μιας νέας ελληνοτουρκικής κρίσης επί του πεδίου.
Αν η Αθήνα, στηριζόμενη στη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ με την Αίγυπτο το 2020, παραχωρήσει άδεια σε περιοχή ανατολικότερα του 26°15′ στην Κρήτη, η τουρκική κυβέρνηση θα υποχρεωνόταν, κατά την εκτίμησή του, να εμποδίσει τις εργασίες. Το σημείο κλιμάκωσης θα ήταν η άφιξη του ερευνητικού πλοίου σε ύδατα όπου η Αγκυρα διεκδικεί η ίδια δικαιώματα στο βυθό.
Μια νέα ελληνική άδεια ερευνών ανατολικά της Κρήτης θα μπορούσε να φέρει την Αθήνα απευθείας αντιμέτωπη με την Αγκυρα, η οποία έχει δηλώσει την περιοχή ως δική της υφαλοκρηπίδα, βάσει του τουρκολιβυκού. Νότια του νησιού, εκεί όπου θα ξεκινήσουν οι έρευνες της Chevron, η διαφορά αφορά πρωτίστως την Ελλάδα και τη Λιβύη.
Στο σενάριο που περιγράφει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Σουχά Τσουμπουκτσούογλου, η Τουρκία θα εμπλεκόταν άμεσα μόνο αν η Τρίπολη, επικαλούμενη το τουρκολιβυκό μνημόνιο, αδειοδοτούσε την κρατική τουρκική πετρελαϊκή εταιρεία TPAO και άρχιζε κι εκείνη σεισμικές έρευνες, υπό την προστασία τουρκικών πολεμικών πλοίων, αλλά βόρεια της μέσης γραμμής που προτείνει η Αθήνα.
Σε ένα ενδεχόμενο, αν η Αθήνα επιχειρούσε να εμποδίσει τις έρευνες βόρεια της μέσης γραμμής, που θεωρεί τμήμα της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, η παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων θα αύξανε τον κίνδυνο κλιμάκωσης.
Ο Τσουμπουκτσούογλου εκτιμά, ωστόσο, ότι η Άγκυρα πιθανότατα θα επεδίωκε διπλωματική «συνεννόηση» με την Αθήνα μέσω Τρίπολης.
Το περιθώριο αυτό προκύπτει από το γεγονός ότι μία πιθανή άδεια θα αφορά περιοχή που διεκδικεί η Λιβύη. Ανατολικά της Κρήτης, όμως, η Τουρκία θα ήταν αναγκασμένη να αντιδράσει, καθώς αποτελεί περιοχή που η ίδια έχει δηλώσει ως δική της υφαλοκρηπίδα.
Προς το παρόν, πάντως, ούτε η Τρίπολη ούτε η Αγκυρα έχουν δώσει ενδείξεις ότι σχεδιάζουν έρευνες βόρεια της μέσης γραμμής και ο Τσουμπουκτσούογλου θεωρεί πιθανότερο η διαφορά να παραμείνει, βραχυπρόθεσμα, σε διπλωματικά και νομικά επίπεδα. Στον πυρήνα της διαφοράς βρίσκεται μια θαλάσσια έκταση μεταξύ Κρήτης και Λιβύης, η οποία υπολογίζεται στα 16.700 τετραγωνικά χιλιόμετρα.
Αν η οριοθέτηση γίνει με βάση τη μέση γραμμή που προτείνει η Αθήνα, η έκταση αυτή θα περάσει στην ελληνική πλευρά. Στην πράξη, η κρατική εταιρεία πετρελαίου της Λιβύης (NOC) χρησιμοποίησε την αρχή της μέσης γραμμής για να χαράξει τα όρια τριών οικοπέδων, των 10, 14 και 15, νότια της Κρήτης.
Η επιλογή αυτή δείχνει ότι η λιβυκή πλευρά φάνηκε να αποδέχεται τη μέση γραμμή, αλλά χωρίς υπογεγραμμένη συμφωνία ανάμεσα στην Αθήνα και την Τρίπολη, η οριοθέτηση παραμένει ανοιχτή. Και η πιθανότητα να υπάρχουν στην περιοχή κοιτάσματα πετρελαίου ή φυσικού αερίου θα δώσει στην Τρίπολη και τη Βεγγάζη έναν επιπλέον λόγο να επιμείνουν στη διεκδίκηση. Δύσκολα θα την εγκατέλειπαν χωρίς ανάλογο οικονομικό ή γεωπολιτικό αντάλλαγμα, κατά τον Τσουμπουκτσούογλου.
Το προηγούμενο του καλωδίου
Η Ζουχάλ Μερτ Ουζουνέρ, καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μαρμαρά, βλέπει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» τον κίνδυνο μιας γνώριμης υπερβολής ακόμη και στην περίπτωση της Κρήτης. Υπενθυμίζει ότι, όσο ο δημόσιος διάλογος προεξοφλούσε σύγκρουση για το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, οι επαφές κεκλεισμένων των θυρών έδιναν λύσεις σε πρακτικά ζητήματα.
Στη δική της ανάγνωση, η γαλλική διακοίνωση κάλυψε το τουρκικό αίτημα ενημέρωσης και έδειξε ότι «ο ακαδημαϊκός κόσμος και τα μέσα ενημέρωσης έμειναν πίσω από τη διπλωματία». Η ίδια αναμένει ανάλογη απόσταση και στην επικείμενη δημόσια έξαψη για την Κρήτη.
Υπενθυμίζει επίσης ότι η Chevron έχει δικούς της οικονομικούς υπολογισμούς, ακόμη κι αν η Αθήνα προσδοκά πολιτικό όφελος από την παρουσία μιας αμερικανικής εταιρείας. Ο Τσουμπουκτσούογλου αντλεί διαφορετικό δίδαγμα από το ίδιο επεισόδιο.
Θεωρεί ότι η εκκρεμότητα γύρω από το αν η γαλλική διακοίνωση συνιστούσε αίτημα άδειας ή ενημέρωση άφησε στην Αθήνα περιθώριο πρωτοβουλίας. Γι’ αυτό εισηγείται η Αγκυρα να στηρίξει δημοσίως τις λιβυκές ενστάσεις πριν αρχίσουν οι έρευνες νότια της Κρήτης.
Η διαφωνία τους αφορά το πόσο αποδίδει η ασάφεια. Για την Ουζουνέρ διευκολύνει τη συνεννόηση. Για τον Τσουμπουκτσούογλου περιορίζει την αποτρεπτική ισχύ της τουρκικής θέσης.
«Η Κρήτη δεν μπορεί να αγνοηθεί»
Μια τρίτη ένσταση αφορά την ίδια τη χάραξη. Ο Τούρκος πρώην διπλωμάτης Σελίμ Κουνεράλπ υποστηρίζει – σε άρθρο του – ότι η αρχή της ευθυδικίας δεν επιτρέπει να αγνοηθεί η θαλάσσια επήρεια της Κρήτης, ενός από τα μεγαλύτερα νησιά της Μεσογείου.
Αμφιβάλλει ότι μια χάραξη που περιορίζει νησιά όπως η Κρήτη και η Ρόδος στα έξι μίλια χωρικών υδάτων θα έβρισκε διεθνή αποδοχή. Βλέπει μάλιστα το ενδεχόμενο μια ναυτική κρίση να επαναφέρει την προοπτική διεθνούς δικαστικής επίλυσης, την οποία η Άγκυρα παραδοσιακά αποφεύγει.
Η πολιτική χρησιμότητα του τουρκολιβυκού μνημονίου για την Άγκυρα είναι ότι της επιτρέπει να επηρεάζει τους όρους με τους οποίους προχωρούν οι έρευνες γύρω από την Κρήτη ακόμη και πριν βγάλει δικό της πλοίο στη θάλασσα.
Η αξία του τουρκολιβυκού μνημονίου θα κριθεί και από το αν οι αξιώσεις που αποτυπώνει στον χάρτη επηρεάζουν τις αποφάσεις που λαμβάνονται στη θάλασσα. Οσο η Τρίπολη προβάλλει τις δικές της αξιώσεις νότια της Κρήτης, η Άγκυρα έχει τη δυνατότητα να αφήνει στην Τρίπολη την πρώτη κίνηση, περιορίζοντας το πολιτικό και επιχειρησιακό κόστος μιας απευθείας αντιπαράθεσης με την Ελλάδα.
Το μεγαλύτερο διακύβευμα, όμως, αφορά τους όρους μιας μελλοντικής διαπραγμάτευσης για οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Κρατώντας ενεργές τις λιβυκές ενστάσεις, μια μελλοντική συζήτηση για την οριοθέτηση θα μπορούσε να ξεκινήσει με τις τουρκικές και τις λιβυκές αξιώσεις πάνω στο τραπέζι κι όχι εκτός.
Πηγή: tanea.gr





