Μια νέα παγίδα διαμορφώνεται στην ελληνική αγορά, με τις επιχειρήσεις να προσπαθούν να προστατεύσουν τα περιθώρια κέρδους τους από την άνοδο του κόστους και τα νοικοκυριά να περιορίζουν τις αγορές τους, καθώς η ακρίβεια απορροφά ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους.
Η σύγκρουση γίνεται πλέον ορατή και στις δύο πλευρές. Τέσσερις στις δέκα μικρές επιχειρήσεις έχουν ήδη προχωρήσει σε ανατιμήσεις, ενώ περισσότεροι από τους μισούς καταναλωτές σχεδιάζουν να μειώσουν τις σημαντικές αγορές τους.
Την ίδια στιγμή, οι τιμές παραγωγού στη βιομηχανία επιταχύνονται και οι επιχειρηματικές προσδοκίες αποδυναμώνονται, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον για την κατανάλωση και την οικονομική δραστηριότητα.
Η εικόνα που προκύπτει από τα στοιχεία του ΙΟΒΕ, της ΕΛΣΤΑΤ και των ερευνών του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, αποτυπώνει σε αριθμούς την πραγματικότητα που ζει η αγορά εδώ και αρκετά χρόνια πλέον.
Το αυξημένο κόστος φτάνει πρώτα στην παραγωγή και στη λειτουργία των επιχειρήσεων, μεταφέρεται εν μέρει στις τελικές τιμές και συναντά έναν καταναλωτή με ολοένα μικρότερη οικονομική αντοχή.
Η τελευταία έρευνα οικονομικού κλίματος του ΙΟΒΕ δείχνει ότι τον Οκτώβριο το 68% των νοικοκυριών περίμενε συνέχιση των ανατιμήσεων με τον ίδιο ή ταχύτερο ρυθμό. Παράλληλα, το 52% προέβλεπε ότι θα πραγματοποιήσει λιγότερες ή πολύ λιγότερες σημαντικές αγορές το επόμενο δωδεκάμηνο, από 46% τον Σεπτέμβριο.
Το κόστος περνά στις τιμές
Η πίεση στις επιχειρήσεις είχε ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται από το πρώτο εξάμηνο. Σύμφωνα με έρευνα του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, το 40,3% των μικρών και πολύ μικρών επιχειρήσεων προχώρησε σε αυξήσεις τιμών, ενώ μόλις το 7,2% τις μείωσε.
Πίσω από τις αποφάσεις αυτές βρίσκεται η απότομη επιβάρυνση των λειτουργικών δαπανών. Το 73,3% των επιχειρήσεων δήλωσε ότι πληρώνει ακριβότερα το ηλεκτρικό ρεύμα σε σχέση με το 2025, το 73,2% περισσότερα για καύσιμα και το 77,5% για πρώτες ύλες και προμήθειες. Στις επιχειρήσεις που ανέφεραν αυξήσεις, η μεσοσταθμική επιβάρυνση στις συγκεκριμένες κατηγορίες διαμορφώθηκε περίπου στο 25%.
Οι ανατιμήσεις, ωστόσο, δεν εξασφαλίζουν ότι οι επιχειρήσεις ανακτούν τις απώλειές τους. Σχεδόν οι μισές, ποσοστό 48%, δήλωσαν επιδείνωση της ρευστότητάς τους, ενώ το 30,9% εμφάνιζε τουλάχιστον μία ληξιπρόθεσμη υποχρέωση.
Έτσι, μια μικρή επιχείρηση βρίσκεται αντιμέτωπη με δύο δύσκολες επιλογές. Είτε μεταφέρει μέρος του αυξημένου κόστους στους πελάτες της, διακινδυνεύοντας να χάσει πωλήσεις, είτε το απορροφά, περιορίζοντας τα περιθώρια κέρδους και τα διαθέσιμα κεφάλαιά της.
Η προειδοποίηση από τα εργοστάσια
Στο επίπεδο της παραγωγής, οι πιέσεις εμφανίζονται ακόμη ισχυρότερες. Ο γενικός δείκτης τιμών παραγωγού στη βιομηχανία αυξήθηκε κατά 20,4% τον Σεπτέμβριο σε ετήσια βάση, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, ενώ η μηνιαία αύξηση έφτασε το 5,1%.
Το μεγαλύτερο μέρος της επιτάχυνσης συνδέεται με την ενέργεια. Οι τιμές παραγωγού στα προϊόντα διύλισης πετρελαίου αυξήθηκαν κατά 81,7% στην εγχώρια αγορά, ενώ η συνολική άνοδος των τιμών παραγωγού στην εσωτερική αγορά διαμορφώθηκε στο 13,2%. Στην εξωτερική αγορά η αύξηση έφτασε το 38,3%.
Αυτή η διαφοροποίηση έχει ιδιαίτερη σημασία. Η αύξηση των βιομηχανικών τιμών παραγωγού δεν μεταφέρεται αυτούσια στα ελληνικά νοικοκυριά, καθώς ένα μεγάλο μέρος αφορά προϊόντα που εξάγονται και κλάδους με διαφορετική συμμετοχή στην τελική κατανάλωση.
Ωστόσο, το ενεργειακό κόστος μπορεί να διαχυθεί σε περισσότερους κλάδους μέσω των μεταφορών, της συσκευασίας, της παραγωγής και της διανομής. Οι επιπτώσεις εμφανίζονται με διαφορετική ένταση και χρονική καθυστέρηση, ανάλογα με τα συμβόλαια προμήθειας, τον ανταγωνισμό και τη δυνατότητα κάθε επιχείρησης να απορροφήσει μέρος της επιβάρυνσης.
Ποιοι μπορούν να αυξήσουν τις τιμές
Η δυνατότητα μετακύλισης του κόστους δεν είναι ίδια σε όλες τις αγορές. Στα τρόφιμα, όπου η κατανάλωση αφορά βασικές ανάγκες, οι ανατιμήσεις επιβαρύνουν άμεσα τον οικογενειακό προϋπολογισμό. Ωστόσο, η τελική τιμή εξαρτάται από περισσότερα στάδια, από τον παραγωγό και τη βιομηχανία τροφίμων έως τις μεταφορές και το λιανεμπόριο.
Για τις μικρές βιοτεχνίες, τα αρτοποιεία και τις επιχειρήσεις εστίασης, η ενέργεια και οι πρώτες ύλες αποτελούν σημαντικό μέρος των λειτουργικών δαπανών. Η αύξηση των τιμών μπορεί να είναι αναγκαία για τη διατήρηση της λειτουργίας τους, αλλά η αντίδραση των πελατών περιορίζει τα περιθώρια.
Ακόμη δυσκολότερη είναι η εξίσωση σε καταστήματα ένδυσης, επίπλων και διαρκών καταναλωτικών αγαθών. Πρόκειται για αγορές που τα νοικοκυριά μπορούν ευκολότερα να αναβάλουν, όταν τα διαθέσιμα χρήματα δεν επαρκούν.
Η έρευνα του ΙΟΒΕ καταγράφει ήδη εξασθένηση των προβλέψεων για τις πωλήσεις στο λιανικό εμπόριο, ενώ οι επιχειρήσεις της βιομηχανίας εμφανίζονται λιγότερο αισιόδοξες για τη μελλοντική παραγωγή τους. Ο δείκτης βιομηχανικών προσδοκιών υποχώρησε τον Οκτώβριο στις 102,7 μονάδες από 106,8 τον Σεπτέμβριο.
Οι καταναλωτές τραβούν χειρόφρενο
Η άλλη πλευρά της πίεσης αποτυπώνεται στις απαντήσεις των νοικοκυριών. Τον Οκτώβριο, το 63% των καταναλωτών δήλωνε ότι μόλις τα βγάζει πέρα, από 58% τον προηγούμενο μήνα. Το ίδιο ποσοστό προέβλεπε επιδείνωση της οικονομικής του κατάστασης μέσα στους επόμενους δώδεκα μήνες, έναντι 55% τον Σεπτέμβριο.
Παράλληλα, το 85% θεωρούσε απίθανο να αποταμιεύσει το επόμενο δωδεκάμηνο. Η εικόνα αυτή περιορίζει τα περιθώρια για πρόσθετες καταναλωτικές δαπάνες, ιδιαίτερα όταν οι αυξήσεις σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες προηγούνται οποιασδήποτε βελτίωσης των εισοδημάτων.
Η επιτάχυνση του πληθωρισμού στο 5,7% τον Οκτώβριο προσθέτει ακόμη μία επιβάρυνση. Ακόμη και εάν ο ρυθμός ανατιμήσεων αποκλιμακωθεί τους επόμενους μήνες, οι καταναλωτές θα συνεχίσουν να αντιμετωπίζουν το ήδη αυξημένο επίπεδο τιμών.
Το επόμενο τεστ για τις επιχειρήσεις έρχεται από την εξέλιξη των παραγγελιών και των πωλήσεων. Στην έρευνα του ΙΟΒΕ, το 24% των βιομηχανικών επιχειρήσεων δήλωνε τον Οκτώβριο χαμηλές για την εποχή παραγγελίες, έναντι 20% τον Σεπτέμβριο. Παράλληλα, το ποσοστό όσων προέβλεπαν μείωση της παραγωγής τους το επόμενο τρίμηνο αυξήθηκε από 14% σε 20%.
Πηγή: ot.gr





