Η νόσος Αλτσχάιμερ και η ανθεκτικότητα του εγκεφάλου αποτελούν αντικείμενο εντατικής μελέτης από νευροεπιστήμονες, καθώς παρατηρείται ότι περίπου το ένα τρίτο των ηλικιωμένων που δεν παρουσίασαν σημάδια άνοιας εν ζωή, μετά θάνατον εμφανίζουν στον εγκέφαλό τους βασικούς δείκτες της νόσου…Αλτσχάιμερ.
Οι επιστήμονες χαρακτηρίζουν αυτούς τους ανθρώπους ως «ανθεκτικούς» στη νόσο Αλτσχάιμερ. Η ανθεκτικότητα θεωρείται θετικό χαρακτηριστικό και η κατανόηση των παραγόντων που την προκαλούν αποτελεί βασικό στόχο της έρευνας.
Η ελπίδα είναι ότι εάν εντοπιστούν τα αίτια της ανθεκτικότητας, θα μπορέσουμε να προστατεύσουμε περισσότερους ανθρώπους από τη νόσο, γράφει η Ελληνίδα Ελευθερία Κοδοσάκη ερευνήτρια Νευροανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο UCL, στο The Conversation.
Ωστόσο, η ικανότητα διαχείρισης μιας ασθένειας δεν ισοδυναμεί με προστασία από αυτήν. Ένας εγκέφαλος που ανταποκρίνεται καλά μπορεί να κρύβει τη νόσο – μερικές φορές μέχρι να είναι πολύ αργά για παρέμβαση, εξηγεί η κ. Κοδοσάκη στο κείμενό της.
Αλτσχάιμερ: Η νόσος που… κρύβεται στον εγκέφαλο
Η νόσος Αλτσχάιμερ εξελίσσεται σταδιακά. Αρχικά, πρωτεΐνες όπως η αμυλοειδής και η tau συσσωρεύονται στον εγκέφαλο ως πλάκες και «μπλεγμένα νήματα». Στη συνέχεια, τα εγκεφαλικά κύτταρα καταστρέφονται και πεθαίνουν, και τελικά εμφανίζονται προβλήματα μνήμης και σκέψης.
Κάποιοι άνθρωποι δεν παρουσιάζουν σημαντική συσσώρευση αυτών των πρωτεϊνών, παρά τον υψηλό γενετικό κίνδυνο για Αλτσχάιμερ. Αυτό ονομάζεται «αντίσταση».
Άλλοι εμφανίζουν συσσώρευση αμυλοειδούς και tau, αλλά καταφέρνουν να ανταπεξέλθουν. Αυτή είναι η ανθεκτικότητα.
Υπάρχουν δύο βασικές μορφές ανθεκτικότητας. Στην πρώτη, το άτομο έχει πολλές πρωτεΐνες αμυλοειδούς και tau, αλλά δεν χάνει πολλά εγκεφαλικά κύτταρα.
Στη δεύτερη μορφή, η συσσώρευση οδηγεί σε απώλεια εγκεφαλικών κυττάρων, αλλά το άτομο εξακολουθεί να σκέφτεται καθαρά ή παρουσιάζει πολύ αργή γνωστική εξασθένηση κάνοντας τα συμπτώματα να μην είναι αρκετά εμφανή.
Αυτή η δεύτερη μορφή ανθεκτικότητας είναι ιδιαίτερα ανησυχητική, καθώς το άτομο μπορεί να φαίνεται υγιές ενώ ο εγκέφαλός του συρρικνώνεται αθόρυβα.
Γιατί είναι πιο δύσκολο να εντοπιστεί στις γυναίκες η νόσος
Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται συχνά στις γυναίκες, οι οποίες κατά μέσο όρο διαθέτουν καλύτερη λεκτική μνήμη από τους άνδρες σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Αυτό μπορεί να δυσκολεύει τη διάγνωση της νόσου Αλτσχάιμερ, καθώς τα τεστ μνήμης βασίζονται κυρίως στη λεκτική μνήμη. Έρευνες έχουν δείξει ότι γυναίκες με ενδείξεις της νόσου επιτυγχάνουν καλύτερα αποτελέσματα στα τεστ από άνδρες με παρόμοια σημάδια.
Παρόμοιο μοτίβο παρατηρείται και σε άτομα με υψηλή «γνωστική εφεδρεία», δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται σε προκλήσεις που προκαλούνται από τη γήρανση ή ασθένειες. Η γνωστική εφεδρεία ενισχύεται με την εκπαίδευση και τη διανοητικά απαιτητική εργασία.

Όσοι έχουν υψηλή γνωστική εφεδρεία εμφανίζουν αργότερα Αλτσχάιμερ
Άτομα με υψηλή γνωστική εφεδρεία εμφανίζουν συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ αργότερα. Ωστόσο, όταν εκδηλωθούν τα συμπτώματα, η έκπτωση των λειτουργιών είναι ταχύτερη, καθώς η νόσος έχει ήδη προχωρήσει σημαντικά.
Έτσι, αν και η ανθεκτικότητα προστατεύει τη γνωστική υγεία για χρόνια, τελικά η εξέλιξη της νόσου ξεπερνά τις δυνατότητες αντιμετώπισης του εγκεφάλου. Ό,τι ήταν πλεονέκτημα, παύει να είναι ωφέλιμο.
Αυτό δημιουργεί προβλήματα για διάφορους λόγους.
Πρώτον, μπορεί να καθυστερήσει τη διάγνωση, στερώντας από το άτομο την υποστήριξη που χρειάζεται σε κρίσιμες στιγμές.
Επιπλέον, αν η ανθεκτικότητα κρύβει τη νόσο μέχρι τα προχωρημένα στάδια, οι ασθενείς ίσως χάσουν το παράθυρο όπου οι θεραπείες είναι πιο αποτελεσματικές. Τα φάρμακα που έχουν εγκριθεί σήμερα πρέπει να χορηγούνται στα πρώτα στάδια για να έχουν πιθανότητα να λειτουργήσουν.
Η ανθεκτικότητα δυσχεραίνει και την έρευνα για νέα φάρμακα, καθώς οι ανθεκτικοί ασθενείς έχουν πιο αργή γνωστική εξασθένηση, ανεξαρτήτως φαρμάκου ή εικονικού φαρμάκου, επηρεάζοντας τα αποτελέσματα των κλινικών δοκιμών.
Για παράδειγμα, ένα φάρμακο φάνηκε πιο αποτελεσματικό σε άτομα με μικρότερη ανθεκτικότητα. Αντίθετα, σε όσους είχαν υψηλή ανθεκτικότητα, το όφελος δεν ήταν σαφές, παρότι είχαν υψηλά επίπεδα tau και παρόμοιες γνωστικές επιδόσεις με τους λιγότερο ανθεκτικούς.
Αλτσχάιμερ: Τα μετρήσιμα σημάδια που μπορούν να βελτιώσουν τη θεραπεία της νόσου
Παρά την πρόοδο, πολλά παραμένουν άγνωστα για την ανθεκτικότητα στη νόσο Αλτσχάιμερ.
Αν και η γενετική μπορεί να παρέχει πληροφορίες για τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου και την πορεία της, δεν προσφέρει επαρκή στοιχεία για την ανθεκτικότητα.
Απαιτείται περαιτέρω μελέτη για να κατανοήσουμε τι συμβαίνει στους εγκεφάλους όσων παραμένουν υγιείς και ποιες ακριβώς αλλαγές οδηγούν στην απώλεια αυτής της προστασίας.
Η συνεχιζόμενη έρευνα ενδέχεται να δώσει απαντήσεις στο μέλλον. Βιοδείκτες, δηλαδή μετρήσιμα σημάδια της νόσου, μπορούν να ανιχνεύσουν το Αλτσχάιμερ μέσω αιματολογικών εξετάσεων. Σε συνδυασμό με τεστ γνωστικών λειτουργιών, αυτό θα επιτρέψει στους ερευνητές να εκτιμήσουν το φορτίο της νόσου, τη βλάβη που προκαλεί και το επίπεδο διατήρησης της γνωστικής λειτουργίας.

Ανοίγει ο δρόμος για την βελτίωση των θεραπειών
Οι βιοδείκτες μπορούν επίσης να βελτιώσουν την έρευνα για θεραπείες, δείχνοντας ποιες παρεμβάσεις επιβραδύνουν πραγματικά την εξέλιξη της νόσου ή ενισχύουν την ανθεκτικότητα ή την αντίσταση.
Στη νόσο Αλτσχάιμερ, η ανθεκτικότητα δείχνει ότι η παρουσία της νόσου δεν σημαίνει απαραίτητα απώλεια μνήμης ή αυτονομίας. Εντούτοις, ενδέχεται να κρύψει τα συμπτώματα μέχρι να είναι αργά για αποτελεσματική παρέμβαση.
Η αποκάλυψη της βιολογίας της ανθεκτικότητας θα μπορούσε να μας επιτρέψει να προστατεύσουμε καλύτερα όσους το χρειάζονται και να παρέμβουμε έγκαιρα σε όσους εμφανίζουν υψηλή ανθεκτικότητα.
Πηγή: tanea.gr





