Νέα ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ένωση διαχειρίζεται τη σχέση της με την Αίγυπτο του Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι προκαλούν αποκαλύψεις του Guardian, σύμφωνα με τις οποίες η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται να παρουσίασε με ευνοϊκότερο τρόπο τις επιδόσεις της αιγυπτιακής κυβέρνησης, προκειμένου να δικαιολογήσει την αποδέσμευση δισεκατομμυρίων ευρώ σε χρηματοδοτική βοήθεια.
Η υπόθεση αφορά τα ευρωπαϊκά δάνεια ύψους 5 δισ. ευρώ προς την Αίγυπτο, τα οποία αποτελούν μέρος του συνολικού πακέτου στήριξης των 7,4 δισ. ευρώ που συμφωνήθηκε το 2024. Η συμφωνία ανακοινώθηκε κατά την επίσκεψη της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλας φον ντερ Λάιεν, στο Κάιρο και εντάσσεται στη στρατηγική της ΕΕ για την ενίσχυση της αιγυπτιακής οικονομίας, τον περιορισμό των μεταναστευτικών ροών προς την Ευρώπη και τη διατήρηση της σταθερότητας σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη γεωπολιτικά περιοχή.
Ωστόσο, τα στοιχεία που αποκαλύφθηκαν δημιουργούν αμφιβολίες για το κατά πόσο η αιγυπτιακή πλευρά εκπλήρωσε τις δεσμεύσεις που είχε αναλάβει ως αντάλλαγμα για την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Μείωση δικαιούχων
Σύμφωνα με την έρευνα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε θέσει ως προϋπόθεση για την εκταμίευση των δανείων την επέκταση δύο βασικών προγραμμάτων κοινωνικής πρόνοιας στην Αίγυπτο, των Τακαφούλ και Καράμα, τα οποία παρέχουν οικονομική ενίσχυση σε φτωχά και ευάλωτα νοικοκυριά.
Το πρώτο πρόγραμμα αφορά οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, υπό την προϋπόθεση ότι τα παιδιά τους έχουν τακτική σχολική παρουσία και τα μέλη τους πραγματοποιούν επισκέψεις σε δομές υγείας. Το δεύτερο παρέχει οικονομική βοήθεια σε άτομα με αναπηρία, ηλικιωμένους, ορφανά και χήρες.
Η αιγυπτιακή κυβέρνηση είχε δεσμευθεί να αυξήσει τους δικαιούχους των δύο προγραμμάτων κατά 160.000 νοικοκυριά την περίοδο 2024-2026. Αντί γι’ αυτό, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται ο Guardian, καταγράφηκε καθαρή μείωση κατά 85.734 νοικοκυριά.
Παρά τη συγκεκριμένη εξέλιξη, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έκρινε ότι οι σχετικές προϋποθέσεις είχαν εκπληρωθεί και ενέκρινε δύο χρηματοδοτικές δόσεις συνολικού ύψους 2,5 δισ. ευρώ.
Ειδικότερα, για την πρώτη δόση του 1 δισ. ευρώ, η Αίγυπτος έπρεπε να αυξήσει τους δικαιούχους κατά 100.000 νοικοκυριά. Η Επιτροπή χαρακτήρισε τον στόχο «σε γενικές γραμμές εκπληρωμένο», παρότι τα στοιχεία έδειχναν καθαρή μείωση κατά 62.281 νοικοκυριά.
Για τη δεύτερη δόση των 1,5 δισ. ευρώ, η αιγυπτιακή πλευρά έπρεπε να προσθέσει ακόμη 60.000 νοικοκυριά. Η Επιτροπή έκρινε ότι ο στόχος επιτεύχθηκε, καθώς 442.118 οικογένειες προστέθηκαν στους καταλόγους. Δεν συνυπολόγισε, ωστόσο, πόσοι δικαιούχοι αφαιρέθηκαν από τα προγράμματα. Τα στοιχεία του αιγυπτιακού υπουργείου Κοινωνικής Αλληλεγγύης έδειχναν καθαρή μείωση κατά 23.453 δικαιούχους έως τον Ιούνιο του 2026.
Τα συγκεκριμένα στοιχεία διαγράφηκαν στη συνέχεια από την ιστοσελίδα του υπουργείου, ωστόσο ο Guardian αναφέρει ότι έχει στη διάθεσή του στιγμιότυπα οθόνης και αρχειοθετημένες εκδόσεις των σχετικών σελίδων.
وزير الخارجية والتعاون الدولي المصري لـ CNBC عربية:
قيمة الحزمة الثالثة من الدعم الأوروبي للاقتصاد المصري هي 1.5 مليار يورو https://t.co/tHK3lqytTw— CNBC Arabia (@CNBCArabia) November 18, 2026
Η μετανάστευση πάνω από τη δημοκρατία και τα ανθρώπινα δικαιώματα;
Πέρα από το οικονομικό σκέλος, η υπόθεση αναδεικνύει ένα βαθύτερο πολιτικό ζήτημα: κατά πόσο η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι διατεθειμένη να υποβαθμίσει τις αρχές που η ίδια διακηρύσσει, προκειμένου να διατηρήσει τη συνεργασία της με μια χώρα που θεωρεί στρατηγικά σημαντική.
Η Αίγυπτος αποτελεί βασικό εταίρο των Βρυξελλών στη διαχείριση του μεταναστευτικού, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και του ρόλου της στις μεταναστευτικές διαδρομές της Ανατολικής Μεσογείου. Παράλληλα, θεωρείται σημαντικός παράγοντας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα μετά την έναρξη του πολέμου στη Γάζα.
Αυτός ο στρατηγικός ρόλος εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την ευρωπαϊκή επιδίωξη να διατηρηθεί η πολιτική και οικονομική σταθερότητα της χώρας. Δημιουργεί, όμως, και το ερώτημα εάν η ανάγκη συνεργασίας με το Κάιρο έχει οδηγήσει τις Βρυξέλλες σε μια πιο ελαστική αντιμετώπιση των δεσμεύσεων της αιγυπτιακής κυβέρνησης.
Τα δάνεια μακροοικονομικής χρηματοδοτικής συνδρομής της ΕΕ προορίζονται κανονικά για χώρες που σέβονται τις δημοκρατικές αρχές, το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στην περίπτωση της Αιγύπτου, ωστόσο, οι σχετικές πολιτικές προϋποθέσεις θεωρούνται από επικριτές της συμφωνίας ιδιαίτερα αόριστες, σε αντίθεση με τις συγκεκριμένες και μετρήσιμες απαιτήσεις που αφορούν τις οικονομικές μεταρρυθμίσεις.
Η αντίφαση αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η κυβέρνηση Σίσι βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονη κριτική για την κατάσταση των πολιτικών ελευθεριών και της ελευθερίας του Τύπου. Οι πρόσφατες υποθέσεις διώξεων δημοσιογράφων, το κλείσιμο ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και η καταδίκη της δημοσιογράφου Λίνα Ατάλα ενισχύουν τις ανησυχίες για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα.
EU announces $8bn package for Egypt as part of a new deal to stem migrant flows to Europe https://t.co/cLprtlFKYu https://t.co/z87tCaV2sv
— Al Jazeera English (@AJEnglish) March 17, 2024
Οι αντιδράσεις των ευρωβουλευτών
Οι αποκαλύψεις προκάλεσαν αντιδράσεις στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Η Ολλανδή ευρωβουλευτής Τίνεκε Στρικ ανακοίνωσε ότι θα καταθέσει ερώτηση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ζητώντας εξηγήσεις για τον τρόπο με τον οποίο αξιολογήθηκε η συμμόρφωση της Αιγύπτου με τις ευρωπαϊκές απαιτήσεις.
«Το εύρημα αυτής της έρευνας, σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή φαίνεται να ωραιοποιεί τις επιδόσεις της Αιγύπτου, είναι ανησυχητικό», δήλωσε, υποστηρίζοντας ότι η μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή χρησιμοποιήθηκε εξαρχής κυρίως ως μέσο προσέλκυσης της Αιγύπτου στη συνεργασία για το μεταναστευτικό.
Από την πλευρά της, η Ισπανίδα σοσιαλίστρια ευρωβουλευτής Σάντρα Γκόμεθ Λόπεθ ζήτησε διαφανείς εξηγήσεις για το πώς η Επιτροπή θεωρεί ότι εκπληρώθηκαν οι δεσμεύσεις και κατά πόσο η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση βελτιώνει πραγματικά την κοινωνική προστασία των Αιγυπτίων.
Ο Τιμόθι Κάλντας, αναπληρωτής διευθυντής του Ινστιτούτου Πολιτικής για τη Μέση Ανατολή Ταχρίρ, εκτίμησε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν αξιοποιεί αποτελεσματικά τα χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων για την ουσιαστική οικονομική σταθεροποίηση της Αιγύπτου.
Ακόμη πιο επικριτικός εμφανίστηκε ο Κλαούντιο Φραντσαβίλα, αναπληρωτής διευθυντής του τμήματος της οργάνωσης Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων για την ΕΕ, ο οποίος υποστήριξε ότι, χωρίς συγκεκριμένα κριτήρια αξιολόγησης, η ευρωπαϊκή αιρεσιμότητα για τα ανθρώπινα δικαιώματα έχει μετατραπεί σε «λευκή επιταγή για τον αυταρχισμό της Αιγύπτου».
In September, for the first time in Egypt’s history, the authorities jailed an entire newsroom of independent Egyptian journalists from @matsda2sh. Most of the journalists say they were tortured. When Europe’s response was muted, they escalated & ordered the closure of @MadaMasr. https://t.co/timHveYBRx
— Timothy E Kaldas (@tekaldas) November 11, 2026
Η απάντηση της Κομισιόν και η εκκρεμής χρηματοδότηση
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει την ύπαρξη αντίφασης στα στοιχεία. Σε απάντησή της προς τον Guardian, υποστήριξε ότι οι στόχοι αφορούσαν την προσθήκη νέων οικογενειών στα προγράμματα κοινωνικής πρόνοιας και όχι την καθαρή αύξηση του συνολικού αριθμού των δικαιούχων. Για τον λόγο αυτό, θεωρεί ότι η καταγραφή νέων δικαιούχων αρκούσε για να πιστοποιηθεί η εκπλήρωση των συγκεκριμένων προϋποθέσεων.
Παράλληλα, διευκρίνισε ότι η τελευταία δόση των 1,5 δισ. ευρώ, η οποία αναμένεται πριν από το τέλος του 2027, θα αποδεσμευθεί μόνο εφόσον εκπληρωθούν όλες οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις. Σε αυτές περιλαμβάνονται 24 οικονομικές δεσμεύσεις, η συνέχιση του προγράμματος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, αλλά και συγκεκριμένα και αξιόπιστα βήματα για τον σεβασμό των δημοκρατικών θεσμών, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η συμμόρφωση αξιολογείται διεξοδικά από Ευρωπαίους αξιωματούχους και διπλωμάτες, με βάση στοιχεία των αιγυπτιακών αρχών και άλλες διαθέσιμες πηγές.
Το ζήτημα, ωστόσο, παραμένει πολιτικό και αφορά τον πυρήνα της ευρωπαϊκής στρατηγικής στην περιοχή. Η ΕΕ επιδιώκει μια σταθερή Αίγυπτο, ικανή να συνεργάζεται στον έλεγχο των μεταναστευτικών ροών και να διαδραματίζει ρόλο στις περιφερειακές εξελίξεις. Την ίδια στιγμή, καλείται να αποδείξει ότι η στρατηγική αυτή συνεργασία δεν συνεπάγεται χαλάρωση των απαιτήσεων για δημοκρατία, κράτος δικαίου και ανθρώπινα δικαιώματα.
Πηγή: in.gr





