Μια σημαντική διπλωματική επιτυχία για το διεθνές κίνημα κατά της θανατικής ποινής σημειώθηκε στα Ηνωμένα Έθνη, όπου 133 χώρες ψήφισαν υπέρ της καθολικής αναστολής των εκτελέσεων. Η απόφαση της Τρίτης Επιτροπής της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ καταγράφει τη σταδιακή ενίσχυση της διεθνούς συναίνεσης για την κατάργηση της εσχάτης των ποινών, την ίδια στιγμή όμως που τα στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας αποκαλύπτουν μια δραματική αύξηση των εκτελέσεων σε ορισμένες περιοχές του κόσμου.
Η ψηφοφορία συγκέντρωσε δύο περισσότερες θετικές ψήφους σε σχέση με την αντίστοιχη διαδικασία του 2024, επιβεβαιώνοντας τη διεύρυνση του μετώπου των χωρών που υποστηρίζουν την αναστολή της θανατικής ποινής. Ανάμεσά τους βρίσκεται η Ιταλία, η οποία διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τη διαμόρφωση του κειμένου.
Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Αντόνιο Ταγιάνι χαρακτήρισε το αποτέλεσμα σαφή ένδειξη ότι η διεθνής κοινότητα κινείται σταδιακά προς την εγκατάλειψη μιας πρακτικής που παραβιάζει, όπως υπογράμμισε, θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, με κυριότερα το δικαίωμα στη ζωή και τον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η απόφαση αποτελεί προϊόν συνεργασίας της διαπεριφερειακής ομάδας εργασίας στην οποία συμμετέχει η Ιταλία, καθώς και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών, όπως η Διεθνής Αμνηστία, η Κοινότητα του Sant’Egidio και η οργάνωση Nessuno Tocchi Caino.
Παρά την πρόοδο στο διπλωματικό επίπεδο, η πραγματικότητα παραμένει αντιφατική. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας, το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 2.707 εκτελέσεις σε 17 χώρες, έναντι 1.518 το 2024. Πρόκειται για αύξηση 78% και για τον υψηλότερο αριθμό που έχει καταγράψει η οργάνωση από το 1981.
Το Ιράν βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της αύξησης, με τουλάχιστον 2.159 εκτελέσεις μέσα σε έναν χρόνο, αριθμό υπερδιπλάσιο σε σχέση με το 2024. Ακολουθούν η Σαουδική Αραβία με τουλάχιστον 356 εκτελέσεις, η Υεμένη με 51 και οι Ηνωμένες Πολιτείες με 47.
Η πραγματική παγκόσμια εικόνα εκτιμάται ότι είναι ακόμη πιο επιβαρυμένη. Η Κίνα εξακολουθεί να θεωρείται η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό εκτελέσεων, ωστόσο τα σχετικά στοιχεία αποτελούν κρατικό απόρρητο. Οι διεθνείς οργανώσεις εκτιμούν ότι πραγματοποιούνται χιλιάδες εκτελέσεις ετησίως, χωρίς να μπορούν να προσδιορίσουν με ακρίβεια τον αριθμό τους. Αντίστοιχα προβλήματα καταγραφής υπάρχουν στο Βιετνάμ και στη Βόρεια Κορέα.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εφαρμογή της θανατικής ποινής για αδικήματα που σχετίζονται με ναρκωτικά. Το 2025 καταγράφηκαν τουλάχιστον 1.257 τέτοιες εκτελέσεις σε πέντε χώρες: την Κίνα, το Ιράν, το Κουβέιτ, τη Σαουδική Αραβία και τη Σιγκαπούρη. Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, τα συγκεκριμένα αδικήματα δεν πληρούν το κριτήριο των σοβαρότερων εγκλημάτων για τα οποία το διεθνές δίκαιο επιτρέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, τη διατήρηση της θανατικής ποινής.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι 47 εκτελέσεις του 2025 αποτελούν τον υψηλότερο αριθμό από το 2009. Συνολικά, έντεκα αμερικανικές πολιτείες εφάρμοσαν τη θανατική ποινή, επιβεβαιώνοντας ότι το ζήτημα εξακολουθεί να διχάζει τη χώρα, τόσο σε πολιτικό όσο και σε νομικό επίπεδο.
Στη Μέση Ανατολή και στη Βόρεια Αφρική η αύξηση ήταν ακόμη πιο εντυπωσιακή, καθώς οι καταγεγραμμένες εκτελέσεις ανήλθαν σε τουλάχιστον 2.611, από 1.442 το προηγούμενο έτος.
Αντίθετα, στην Ευρώπη και στην Κεντρική Ασία δεν καταγράφηκαν νέες θανατικές καταδίκες ή εκτελέσεις το 2025. Η Λευκορωσία παραμένει η μοναδική ευρωπαϊκή χώρα που διατηρεί τη θανατική ποινή στη νομοθεσία της, αλλά για πρώτη φορά από το 1994 δεν καταγράφηκαν ούτε νέες καταδίκες ούτε εκτελέσεις. Η Ρωσία και το Τατζικιστάν εξακολουθούν να εφαρμόζουν αναστολή των εκτελέσεων.
Παρά τις αρνητικές εξελίξεις, η μακροπρόθεσμη τάση παραμένει υπέρ της κατάργησης. Στο τέλος του 2025, συνολικά 113 χώρες είχαν καταργήσει τη θανατική ποινή για όλα τα εγκλήματα, ενώ 145 την είχαν καταργήσει είτε νομοθετικά είτε στην πράξη.
Η νέα απόφαση των Ηνωμένων Εθνών εντάσσεται σε μια διπλωματική προσπάθεια που ξεκίνησε το 2007, με πρωτοβουλία της Ιταλίας για την καθιέρωση παγκόσμιας αναστολής των εκτελέσεων. Το κείμενο δεν έχει νομικά δεσμευτικό χαρακτήρα και δεν επιβάλλει την κατάργηση της θανατικής ποινής. Καλεί, ωστόσο, τα κράτη που εξακολουθούν να την εφαρμόζουν να σταματήσουν τις εκτελέσεις, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για την οριστική κατάργησή της.
Το επόμενο βήμα θα πραγματοποιηθεί τον Δεκέμβριο, όταν η απόφαση θα τεθεί προς ψηφοφορία στην ολομέλεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ.
Η αντίφαση παραμένει έντονη: ολοένα περισσότερα κράτη απορρίπτουν τη θανατική ποινή, αλλά σε έναν περιορισμένο αριθμό χωρών οι εκτελέσεις αυξάνονται με πρωτοφανείς ρυθμούς. Η διεθνής πρόκληση δεν είναι πλέον μόνο να διευρυνθεί η πολιτική συναίνεση υπέρ της κατάργησης, αλλά να μετατραπεί αυτή η συναίνεση σε ουσιαστική μείωση των εκτελέσεων.
Πηγή: tanea.gr
