Τρία χρόνια μετά τον Daniel, η αντιπλημμυρική θωράκιση παραμένει ζητούμενο

Η αποχώρηση της ολλανδικής εταιρείας και η αντιπαράθεση για τις μελέτες αποκαλύπτουν ένα σοβαρό αδιέξοδο στον σχεδιασμό των έργων

Φράγματα, παρεμβάσεις ορεινής υδρονομίας και κρίσιμες υποδομές παραμένουν σε εκκρεμότητα, χωρίς κανείς να αναλαμβάνει την ευθύνη για τον χαμένο χρόνο και να εγγυάται την προστασία της πολύπαηθης Θεσσαλίας απέναντι σε νέο ακραίο φαινόμενο κακοκαιρίας

Τρία χρόνια μετά τον Daniel, η Θεσσαλία εξακολουθεί να βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ερώτημα που θα έπρεπε να έχει ήδη απαντηθεί: Είναι πραγματικά ασφαλέστερη απέναντι στις πλημμύρες ή απλώς περιμένει την επόμενη δοκιμασία;Η αποχώρηση της ολλανδικής εταιρείας HVA International από τον σχεδιασμό των αντιπλημμυρικών παρεμβάσεων, το κλείσιμο των γραφείων της στην Ελλάδα, η απομάκρυνση περίπου 30 μηχανικών και η εξώδικη διεκδίκηση 2,5 εκατομμυρίων ευρώ από το Ελληνικό Δημόσιο δεν αποτελούν μια συνηθισμένη επιχειρηματική διαφωνία. Αποτελούν μια εξέλιξη που επαναφέρει με τον πιο ανησυχητικό τρόπο στο προσκήνιο την τύχη της αντιπλημμυρικής προστασίας μιας ολόκληρης περιφέρειας.

Γράφει ο Τάσος Κουρκούμπας από την «Πολιτεία Θεσσαλών» Κυριακή 15 Νοεμβρίου 2026

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι αποχώρησε ένας ξένος τεχνικός σύμβουλος. Το πρόβλημα είναι ότι, μαζί με την αποχώρηση, αναδεικνύεται η αδυναμία να δοθεί μια καθαρή, πειστική και δεσμευτική απάντηση για το πότε θα ολοκληρωθούν οι μελέτες, πότε θα δημοπρατηθούν τα μεγάλα έργα και πότε θα αποκτήσει η Θεσσαλία τις υποδομές που χρειάζεται. Διότι η αντιπλημμυρική θωράκιση δεν είναι μια υπόθεση δημοσίων σχέσεων. Δεν είναι ένα ακόμη σχέδιο σε κυβερνητική παρουσίαση ούτε μια εξαγγελία που μπορεί να ανακυκλώνεται από συνέντευξη σε συνέντευξη. Είναι ζήτημα ανθρώπινης ζωής, προστασίας περιουσιών, αγροτικής παραγωγής, οικονομικής επιβίωσης και κοινωνικής ασφάλειας.

Από τις υποσχέσεις στο αδιέξοδο

Τον Σεπτέμβρη οτου 2024, στο δημαρχείο της Νίκαιας του Δήμου Κιλελέρ, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε το σχέδιο ανασυγκρότησης της Θεσσαλίας, προβάλλοντας το Master Plan των Ολλανδών ειδικών ως βασικό εργαλείο για την ολιστική διαχείριση των υδάτων και την αντιπλημμυρική προστασία.Το μήνυμα τότε ήταν σαφές: Η Θεσσαλία θα αποκτούσε έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό, με επιστημονική τεκμηρίωση, συντονισμό και παρεμβάσεις που θα αντιμετώπιζαν τις αδυναμίες τις οποίες αποκάλυψε ο Daniel.

Η παρουσία της HVA International παρουσιάστηκε ως σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Η εταιρεία ανέλαβε την εκπόνηση μελετών και τον στρατηγικό σχεδιασμό. Δεν ανέλαβε, όμως, την κατασκευή των αντιπλημμυρικών έργων. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη, διότι η σημερινή εμπλοκή αφορά πρωτίστως το στάδιο της προετοιμασίας και της ωρίμανσης των παρεμβάσεων.

Δύο και πλέον χρόνια μετά την έναρξη της συγκεκριμένης συνεργασίας, η εικόνα απέχει σημαντικά από τις αρχικές προσδοκίες. Η εταιρεία έχει διακόψει τη δραστηριότητά της στην Ελλάδα και διεκδικεί 2,5 εκατομμύρια ευρώ, υποστηρίζοντας ότι δεν της παραδόθηκαν τα απαραίτητα στοιχεία για την ολοκλήρωση πρόσθετων μελετών.

Από την πλευρά του, το Ελληνικό Δημόσιο υποστηρίζει ότι η HVA όφειλε να παραδώσει επιπλέον μελέτες, όπως προβλεπόταν από τη σύμβαση, προκειμένου να προχωρήσει η πληρωμή.Η διαφωνία για τις αιτίες του αδιεξόδου θα πρέπει να διερευνηθεί με βάση τη σύμβαση, τα παραδοτέα, τα χρονοδιαγράμματα και τα πραγματικά στοιχεία. Αυτό που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό από τη Θεσσαλία είναι η συζήτηση να εγκλωβιστεί αποκλειστικά στο οικονομικό σκέλος: το πραγματικό κόστος ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερο, εάν η αποχώρηση των Ολλανδών οδηγήσει σε νέα καθυστέρηση των μελετών και, κατ’ επέκταση, στην αναβολή της δημοπράτησης κρίσιμων έργων.

Πόσος χρόνος θα απαιτηθεί για να παραληφθούν και να αξιολογηθούν τα μέχρι σήμερα παραδοτέα; Ποιες μελέτες είναι ολοκληρωμένες και ποιες παραμένουν ανολοκλήρωτες; Υπάρχουν επαρκή τεχνικά δεδομένα ώστε να συνεχιστεί άμεσα η διαδικασία από άλλον φορέα; Θα χρειαστεί επαναδιαπραγμάτευση, νέα ανάθεση ή επανεκκίνηση συγκεκριμένων μελετών;

Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα. Και δεν μπορούν να απαντηθούν με γενικόλογες διαβεβαιώσεις ότι «το έργο θα συνεχιστεί».

Οι παρεμβάσεις που περιμένουν

Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται παρεμβάσεις με ιδιαίτερη σημασία για τη διαχείριση των υδάτων και τη μείωση του πλημμυρικού κινδύνου.

Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα φράγματα της Πύλης και του Μουζακίου, το κανάλι μεταφοράς της Γυρτώνης, η επέκταση της δεξαμενής της Κάρλας, καθώς και 198 μικρότερα έργα ορεινής υδρονομίας.

Δεν πρόκειται για αφηρημένες τεχνικές προβλέψεις. Πρόκειται για παρεμβάσεις που συνδέονται με τη συγκράτηση και τη διαχείριση των υδάτων, την προστασία οικισμών και καλλιεργειών και την αντιμετώπιση της ανεξέλεγκτης απορροής από τις ορεινές περιοχές προς τον θεσσαλικό κάμπο.Ιδιαίτερα τα έργα ορεινής υδρονομίας έχουν καθοριστική σημασία, καθώς η αντιπλημμυρική προστασία δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο σε μεγάλα φράγματα ή σε παρεμβάσεις κοντά στους ποταμούς. Χρειάζεται συνολική προσέγγιση στη λεκάνη απορροής, από τις ορεινές περιοχές μέχρι τις πεδινές εκτάσεις και τις εκβολές.Το ερώτημα, συνεπώς, είναι απλό: Ποια από αυτά τα έργα έχουν φτάσει σε επίπεδο ώριμης μελέτης; Ποια διαθέτουν εξασφαλισμένη χρηματοδότηση; Ποια έχουν δημοπρατηθεί και ποια εξακολουθούν να βρίσκονται σε επίπεδο σχεδιασμού;

Η δημοσιοποίηση ενός καταλόγου έργων δεν ισοδυναμεί με την υλοποίησή τους. Ούτε η ύπαρξη ενός Master Plan σημαίνει ότι οι υποδομές βρίσκονται ένα βήμα πριν από την κατασκευή.

Πολιτικές αντιδράσεις

Η εξέλιξη προκάλεσε πολιτικές αντιδράσεις. Η βουλευτής Λάρισας του ΠΑΣΟΚ, Ευαγγελία Λιακούλη, με κοινοβουλευτική παρέμβασή της προς τον υπουργό Υποδομών και Μεταφορών ζήτησε εξηγήσεις για την αποχώρηση της HVA και την εξώδικη διεκδίκηση των 2,5 εκατομμυρίων ευρώ.Στη συζήτηση παρενέβη και ο περιφερειάρχης Θεσσαλίας Δημήτρης Κουρέτας, ο οποίος απέδωσε στο αρμόδιο υπουργείο την ευθύνη για τις καθυστερήσεις στη δημοπράτηση των μεγάλων αντιπλημμυρικών έργων. Όπως υποστήριξε η αποχώρηση των Ολλανδών δεν αποτέλεσε την πραγματική αιτία της καθυστέρησης, καθώςτα έργα που παραμένουν σε εκκρεμότητα δεν έχουν ακόμη δημοπρατηθεί. «Δεν φταίνε οι Ολλανδοί, φταίει το Υπουργείο», είναι η χαρακτηριστική τοποθέτησή του.

Η παράλληλη συζήτηση

Παράλληλα, ο κ. Κουρέτας θέτοντας ζήτημα αξιοποίησης του ελληνικού επιστημονικού δυναμικού και υποστηρίζοντας ότι η χώρα διαθέτει επιστήμονες και τεχνικούς φορείς με την απαιτούμενη γνώση για την εκπόνηση των σχετικών μελετών, άνοιξε μία παράλληλη μεν, ουσιαστική δε συζήτηση: Γιατί επιλέχθηκε μια ιδιωτική εταιρεία του εξωτερικού για τον συγκεκριμένο σχεδιασμό και με ποιον τρόπο αξιοποιήθηκαν οι δυνατότητες των ελληνικών πανεπιστημίων και επιστημονικών οργανισμών;

Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν τεθεί στη δημόσια συζήτηση, η Περιφέρεια Θεσσαλίας είχε αναπτύξει συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και άλλους επιστημονικούς φορείς για αντίστοιχη μελέτη.Επιπλέον, έχει διατυπωθεί κριτική για το γεγονός ότι η έκθεση της HVA και τα παραρτήματά της ήταν στην αγγλική γλώσσα, αλλά και για την απουσία επαρκούς δημοσιοποίησης των στοιχείων σχετικά με τις επιστημονικές ομάδες, τη μεθοδολογία και την ερευνητική διαδικασία.

Προειδοποιήσεις πριν από τον Daniel

Η συζήτηση για την αντιπλημμυρική προστασία της Θεσσαλίας δεν ξεκίνησε με τον Daniel ούτε μπορεί να περιοριστεί στις συνέπειες μιας πρωτοφανούς κακοκαιρίας.Η περιοχή αντιμετώπιζε επί χρόνια ελλείψεις σε υποδομές και προβλήματα στον σχεδιασμό και στη διαχείριση των υδάτων. Τα σχέδια διαχείρισης κινδύνων πλημμύρας και τα σχέδια διαχείρισης λεκανών απορροής ποταμών αποτελούν βασικά εργαλεία πρόληψης, τα οποία πρέπει να επικαιροποιούνται και να εφαρμόζονται με συνέπεια.

Η μη έγκαιρη αναθεώρηση των σχεδίων αυτών έχει αποτελέσει αντικείμενο ευρωπαϊκής κριτικής και διαδικασιών κατά της Ελλάδας. Η ουσία είναι ότι οι κίνδυνοι ήταν γνωστοί και οι ανάγκες παρέμβασης είχαν καταγραφεί πολύ πριν από τις καταστροφές του Σεπτεμβρίου του 2023.

Επομένως, δεν αρκεί σήμερα να αναζητούνται οι ευθύνες αποκλειστικά στην τελευταία συμβατική εμπλοκή. Χρειάζεται να εξεταστεί συνολικά η πορεία των αντιπλημμυρικών υποδομών, οι επιλογές των προηγούμενων ετών, οι ευθύνες της κεντρικής διοίκησης και της αυτοδιοίκησης, αλλά και οι λόγοι για τους οποίους κρίσιμα έργα δεν προχώρησαν εγκαίρως.

Ο Daniel δεν δημιούργησε από το μηδέν όλες τις αδυναμίες. Τις αποκάλυψε με τρόπο τραγικό.

Εργα και όχι άλλες εξαγγελίες

Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι η φύση δεν λειτουργεί με βάση τα χρονοδιαγράμματα των υπουργείων, τις εκκρεμότητες των υπηρεσιών ή τις διαφωνίες μεταξύ αναδόχων και Δημοσίου.Τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν πλέον μια πραγματικότητα που επιβάλλει διαφορετικό επίπεδο ετοιμότητας. Η Θεσσαλία έχει βιώσει την απώλεια ζωών και περιουσιών και γι’ αυτό δεν υπάρχει κανένα περιθώριο εφησυχασμού. Το ζητούμενο δεν είναι να κερδίσει κάποιος την επικοινωνιακή αντιπαράθεση για το ποιος ευθύνεται περισσότερο για την αποχώρηση των Ολλανδών. Το ζητούμενο είναι να μη χαθεί ούτε μία -ακόμη- μέρα.

Η αποχώρηση της HVA μπορεί να αποτελεί μια σοβαρή εμπλοκή, αλλά δεν μπορεί να αποτελέσει άλλοθι για την αναστολή της αντιπλημμυρικής προσπάθειας.