Μόλις 1,3% πραγματική αύξηση των αμοιβών προβλέπει για το 2027 ο κυβερνητικός σχεδιασμός, ένα περιθώριο που κινδυνεύει να εξανεμιστεί εάν η ακρίβεια δεν υποχωρήσει με τον ρυθμό που αναμένει το οικονομικό επιτελείο. Η εκτίναξη του πληθωρισμού στο 5,7% τον Οκτώβριο, με πρωταγωνιστές την ενέργεια, τη στέγαση και τις μεταφορές, επαναφέρει την αγοραστική δύναμη στο επίκεντρο της οικονομικής πολιτικής και δημιουργεί νέα ερωτήματα για την αντοχή των προβλέψεων του προϋπολογισμού του 2027.
Η δύσκολη εξίσωση
Η εξίσωση που έχει αποτυπωθεί στο προσχέδιο του προϋπολογισμού είναι συγκεκριμένη. Οι αμοιβές ανά εργαζόμενο προβλέπεται να αυξηθούν κατά 3,9% το 2027, ενώ ο πληθωρισμός εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει στο 2,6%, από 3,8% για το σύνολο του 2026. Εφόσον επαληθευτούν και οι δύο παραδοχές, οι εργαζόμενοι θα δουν μια περιορισμένη αλλά θετική μεταβολή της αγοραστικής τους δύναμης.
Αρκεί, ωστόσο, ο πληθωρισμός να κινηθεί λίγο υψηλότερα για να αλλάξει η εικόνα. Με μέση αύξηση τιμών 3,5% το 2027, το πραγματικό όφελος από μια ονομαστική αύξηση αμοιβών 3,9% περιορίζεται περίπου στο 0,4%. Εάν ο πληθωρισμός διαμορφωθεί στο 4%, η αγοραστική δύναμη θα καταγράψει οριακή υποχώρηση. Πρόκειται για υποθετικά σενάρια, τα οποία αποτυπώνουν πόσο μικρά είναι τα περιθώρια απόκλισης από τις κυβερνητικές προβλέψεις.
Η τελευταία ανακοίνωση της ΕΛΣΤΑΤ καθιστά αυτή την αβεβαιότητα ιδιαίτερα επίκαιρη. Ο ετήσιος πληθωρισμός επιταχύνθηκε στο 5,7% τον Οκτώβριο, από 5% τον Σεπτέμβριο και 3,8% τον Αύγουστο. Έναν χρόνο νωρίτερα βρισκόταν στο 2%, ενώ ο μέσος πληθωρισμός του τελευταίου δωδεκαμήνου έχει φτάσει στο 3,9%.
Η σύγκριση ενός μηνιαίου ετήσιου ρυθμού με την πρόβλεψη για ολόκληρο το 2027 δεν σημαίνει ότι ο προϋπολογισμός έχει ήδη πέσει έξω. Αναδεικνύει όμως το μέγεθος της αποκλιμάκωσης που απαιτείται, σε μια περίοδο κατά την οποία οι ενεργειακές ανατιμήσεις έχουν επιστρέψει με ιδιαίτερη ένταση.
Η ακρίβεια χτυπά τις ανελαστικές δαπάνες
Το πρόβλημα για τα νοικοκυριά δεν περιορίζεται στον γενικό δείκτη. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις συγκεντρώνονται σε δαπάνες που δύσκολα μπορούν να περιοριστούν.
Η στέγαση εμφανίζει ετήσια ανατίμηση 15,1%, ενώ οι μεταφορές ακολουθούν με 13,8%. Στο κόστος κατοικίας συσσωρεύονται οι αυξήσεις των ενοικίων, του ηλεκτρικού ρεύματος, του φυσικού αερίου και της θέρμανσης. Στις μεταφορές, η επιβάρυνση προέρχεται κυρίως από τα καύσιμα και τις υπηρεσίες μετακίνησης.
Οι επιμέρους αυξήσεις είναι αποκαλυπτικές. Το φυσικό αέριο καταγράφει ετήσια ανατίμηση 80%, το πετρέλαιο κίνησης 39,4% και το πετρέλαιο θέρμανσης 37,5%. Το ηλεκτρικό ρεύμα είναι ακριβότερο κατά 17,9%, ενώ τα ενοίκια κατοικιών έχουν αυξηθεί κατά 6,8%.
Οι επιβαρύνσεις αυτές δεν περιορίζονται στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Το ακριβότερο πετρέλαιο κίνησης αυξάνει το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων, ενώ οι υψηλότερες ενεργειακές δαπάνες πιέζουν επιχειρήσεις, παραγωγούς και επαγγελματίες. Όσο περισσότερο διαρκεί αυτή η κατάσταση, τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος οι ανατιμήσεις να μεταφερθούν σε ευρύτερες κατηγορίες προϊόντων και υπηρεσιών.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και η εικόνα των τροφίμων. Σε ετήσια βάση, οι τιμές εμφανίζονται αυξημένες κατά 2,1%, αλλά μόνο μέσα στον Οκτώβριο καταγράφεται άνοδος 2,3%. Η έντονη μηνιαία μεταβολή, που συνδέεται μεταξύ άλλων με τις αυξήσεις σε λαχανικά, φρούτα και γαλακτοκομικά, δημιουργεί προβληματισμό για την εξέλιξη των τιμών τους επόμενους μήνες.
Η παγίδα των μέσων μισθών
Η πίεση γίνεται μεγαλύτερη εάν ληφθεί υπόψη ότι οι προβλέψεις του προϋπολογισμού για τις αμοιβές δεν αφορούν την αύξηση που θα λάβει κάθε εργαζόμενος. Το 3,9% αποτελεί μέσο μακροοικονομικό μέγεθος, γεγονός που σημαίνει ότι όλοι οι μισθωτοί δεν θα δουν αντίστοιχη αύξηση στον λογαριασμό μισθοδοσίας τους. Επιπλέον, οι ανατιμήσεις δεν επιβαρύνουν με τον ίδιο τρόπο όλα τα νοικοκυριά.
Για έναν εργαζόμενο που διαθέτει μεγάλο μέρος του εισοδήματός του στο ενοίκιο, στη θέρμανση και στη μετακίνηση, η πραγματική πίεση μπορεί να είναι αισθητά μεγαλύτερη από εκείνη που αποτυπώνει ο γενικός πληθωρισμός. Αντίθετα, ένα νοικοκυριό χωρίς στεγαστικό κόστος ή με μικρότερη κατανάλωση ενέργειας μπορεί να αντιμετωπίζει διαφορετική εικόνα.
Αυτή η ανισομερής επιβάρυνση δημιουργεί πρόσθετη πρόκληση για την εισοδηματική πολιτική. Οι οριζόντιες αυξήσεις δεν εξασφαλίζουν κατ’ ανάγκην ανάλογη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου, ιδιαίτερα όταν η ακρίβεια συγκεντρώνεται σε βασικές ανάγκες.
Η κυβέρνηση έχει εντάξει στον σχεδιασμό της νέες αυξήσεις στον κατώτατο μισθό, με στόχο να φτάσει τα 1.000 ευρώ τον Ιανουάριο του 2028, περαιτέρω μείωση των ασφαλιστικών εισφορών και φορολογικές παρεμβάσεις για την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος. Η πραγματική απόδοση αυτών των μέτρων, ωστόσο, θα εξαρτηθεί και από το πόσο θα έχει αυξηθεί στο μεταξύ το κόστος ζωής.
Ο πληθωρισμός αλλάζει και τον δημοσιονομικό λογαριασμό
Η νέα άνοδος των τιμών δεν επηρεάζει μόνο τους μισθούς, καθώς ταυτόχρονα δημιουργεί μια σύνθετη κατάσταση και για τα δημόσια οικονομικά. Από τη μία πλευρά, οι υψηλότερες ονομαστικές τιμές μπορούν να αυξήσουν τις εισπράξεις από τον ΦΠΑ, εφόσον η κατανάλωση δεν υποχωρήσει αντίστοιχα. Από την άλλη, η ακρίβεια αυξάνει το κόστος λειτουργίας του Δημοσίου, επιβαρύνει τις δημόσιες προμήθειες και ενδέχεται να δημιουργήσει ανάγκη πρόσθετων παρεμβάσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το τελικό αποτέλεσμα δεν είναι αυτονόητα θετικό ή αρνητικό για τον προϋπολογισμό. Εξαρτάται από τη διάρκεια των ανατιμήσεων, την πορεία της κατανάλωσης και το ύψος των δαπανών που θα χρειαστεί να αναπροσαρμοστούν. Το οικονομικό επιτελείο έχει προβλέψει πρωτογενές πλεόνασμα 3,3% του ΑΕΠ το 2027, από 3,6% το 2026. Οι νέες εισοδηματικές και φορολογικές παρεμβάσεις έχουν σχεδιαστεί μέσα στα διαθέσιμα δημοσιονομικά περιθώρια, τα οποία δεν είναι απεριόριστα. Μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να εντείνει τις πιέσεις για πρόσθετη στήριξη, χωρίς να συνεπάγεται αυτομάτως ότι υπάρχουν αντίστοιχοι πόροι για τη χρηματοδότησή της.
Η σημασία των τελευταίων στοιχείων γίνεται ακόμη μεγαλύτερη επειδή οι προβλέψεις του προσχεδίου είχαν διαμορφωθεί με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα έως το τέλος Αυγούστου. Έκτοτε, ο ετήσιος πληθωρισμός έχει αυξηθεί κατά 1,9 ποσοστιαίες μονάδες.
Η επικαιροποίηση των μακροοικονομικών παραδοχών στο τελικό σχέδιο του προϋπολογισμού αποκτά επομένως ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όχι μόνο για το εάν θα διατηρηθεί η πρόβλεψη πληθωρισμού 2,6%, αλλά και για το εάν οι εκτιμήσεις σχετικά με την ιδιωτική κατανάλωση, τις αμοιβές και τα φορολογικά έσοδα εξακολουθούν να ανταποκρίνονται στις νέες συνθήκες.
Πηγή: ot.gr
