Η εξασφάλιση προσιτής κατοικίας αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις στην Ευρώπη, με την Ισπανία να βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ολοένα βαθύτερη στεγαστική κρίση.
Τα ενοίκια αυξάνονται, οι διαθέσιμες κατοικίες δεν επαρκούν και όλο και περισσότεροι πολίτες δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στο κόστος στέγασης. Η κατάσταση έχει προκαλέσει μαζικές κινητοποιήσεις σε ολόκληρη τη χώρα, φέρνοντας το στεγαστικό ζήτημα στο επίκεντρο της πολιτικής και κοινωνικής αντιπαράθεσης.
Ένα περιστατικό που προκάλεσε έντονες αντιδράσεις ήταν η έξωση της 87χρονης Μαρικάρμεν Αμπασκάλ από το διαμέρισμα στο οποίο ζούσε για περισσότερα από 70 χρόνια. Δύο εβδομάδες μετά την έξωσή της, η ηλικιωμένη γυναίκα πέθανε. Η ιστορία της έγινε σύμβολο του αγώνα για το δικαίωμα στη στέγη στην Ισπανία, αλλά και μιας κρίσης που δεν περιορίζεται στα ισπανικά σύνορα, καθώς απασχολεί πλέον ολόκληρη την Ευρώπη.
Η στεγαστική κρίση έχει βρεθεί και στο επίκεντρο των πολιτικών εξελίξεων, οδηγώντας στην προκήρυξη πρόωρων εκλογών για τις 29 Νοεμβρίου. Χθες, μία ημέρα μετά τη γενική απεργία, το ισπανικό κοινοβούλιο ενέκρινε με οριακή πλειοψηφία μέτρα για την προστασία των ενοικιαστών και τον περιορισμό των εξώσεων. Η πολιτική αντιπαράθεση, ωστόσο, συνεχίζεται, καθώς το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα έχει δηλώσει ότι θα καταργήσει τις συγκεκριμένες ρυθμίσεις εάν αναλάβει την εξουσία.
Η Βαρκελώνη είναι μία από τις πόλεις της Ισπανίας όπου το στεγαστικό πρόβλημα έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και μαζικές διαμαρτυρίες.
Παράλληλα, στην πόλη εφαρμόζεται και μια διαφορετική προσέγγιση στο ζήτημα της κατοικίας, μέσα από πρωτοβουλίες όπως αυτή του μη κερδοσκοπικού συνεταιρισμού Sostre Cívic, ο οποίος προωθεί έναν τρόπο στέγασης που ξεφεύγει από τη λογική της αγοράς και της ενοικίασης.
«Μέχρι σήμερα, στην Ισπανία υπήρχαν ουσιαστικά δύο τρόποι για να αποκτήσει κανείς κατοικία: να αγοράσει ένα σπίτι ή να το νοικιάσει. Αυτό το μοντέλο είναι πλέον ξεπερασμένο και αποτελεί έναν από τους λόγους της σημερινής στεγαστικής κρίσης», εξηγεί στο Euronews ο Χοσέ Τέγιες, επικεφαλής επικοινωνίας του Sostre Cívic.
Ο συνεταιρισμός προωθεί ένα διαφορετικό μοντέλο: τα σπίτια ανήκουν στον ίδιο και όχι στους ανθρώπους που κατοικούν σε αυτά. Τα μέλη του, όμως, έχουν το δικαίωμα να μένουν εκεί μόνιμα, χωρίς να χρειάζεται να αγοράσουν το ακίνητο ή να καταβάλλουν ενοίκιο με βάση τις τιμές της ελεύθερης αγοράς.
Διαμαρτυρία στη Βαρκελώνη με αίτημα τη μείωση των ενοικίων, Reuters
Ένα διαφορετικό μοντέλο κατοικίας
Το μοντέλο αυτό στηρίζεται σε συνδυασμό δημόσιας, συνεταιριστικής και ευρωπαϊκής χρηματοδότησης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Ca l’Ordit, στα βορειοανατολικά της Βαρκελώνης, ένα από τα μεγαλύτερα συγκροτήματα συνεταιριστικών κατοικιών στην Ισπανία, το οποίο κατασκευάζεται με πρωτοβουλία του Sostre Cívic.
Το κτίριο θα έχει δέκα ορόφους και θα περιλαμβάνει 62 διαμερίσματα, στα οποία θα κατοικήσουν περίπου 90 άτομα με χαμηλά εισοδήματα.
Για την κατασκευή του, ο Δήμος της Βαρκελώνης παραχώρησε δωρεάν το οικόπεδο, με συμφωνία που προβλέπει ότι οι κατοικίες θα λειτουργούν με βάση το δικαίωμα χρήσης. Παράλληλα, σχεδόν 3 εκατομμύρια ευρώ προέρχονται από ευρωπαϊκά κονδύλια του προγράμματος NextGenerationEU, ενώ η Τράπεζα Ανάπτυξης του Συμβουλίου της Ευρώπης παρέχει δάνειο με χαμηλό επιτόκιο. Βασική αρχή του μοντέλου είναι ότι δεν επιδιώκεται η δημιουργία κέρδους από τις κατοικίες.
Με αυτόν τον τρόπο χρηματοδότησης, οι μελλοντικοί κάτοικοι του Ca l’Ordit χρειάστηκε να καταβάλουν αρχικά από 12.000 έως 24.000 ευρώ, ποσό πολύ χαμηλότερο από εκείνο που θα απαιτούνταν για την αγορά ενός ακινήτου. Στη συνέχεια, θα πληρώνουν κάθε μήνα ένα ποσό για την κάλυψη των εξόδων λειτουργίας, συντήρησης και φόρων. Το μηνιαίο κόστος εκτιμάται ότι θα είναι έως και 40% χαμηλότερο από τα ενοίκια της αγοράς.
Το Sostre Cívic ιδρύθηκε πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, με αφετηρία αντίστοιχα μοντέλα συνεταιριστικής κατοικίας που εφαρμόζονται στη Βόρεια Ευρώπη. Σήμερα έχει περισσότερα από 2.700 μέλη και συμμετέχει σε περίπου 30 έργα κατοικίας στην Καταλονία. Σε περίπου τα μισά από αυτά οι κάτοικοι έχουν ήδη εγκατασταθεί, ενώ έχουν παραδοθεί περισσότερα από 200 διαμερίσματα. Μέσα στα επόμενα τρία χρόνια, ο αριθμός των κατοικιών αναμένεται να φτάσει τις 550.
Η κατοικία ως κοινότητα
Στα βόρεια προάστια της Βαρκελώνης, περίπου 50 άνθρωποι ζουν από το 2022 στο Cirerers, ένα οκταώροφο κτίριο που αποτελεί ένα ακόμη παράδειγμα συνεταιριστικής κατοικίας.
«Το σπίτι μου δεν περιορίζεται στα 45 τετραγωνικά μέτρα του διαμερίσματός μου. Περιλαμβάνει και τους κοινόχρηστους χώρους, καθώς και την ταράτσα, όπου μπορούμε να περνάμε χρόνο και να ζούμε μαζί», λέει ο 59χρονος Τόνι Αρτάλ.
Οι κάτοικοι συμμετέχουν στη διαμόρφωση του κτιρίου και της καθημερινότητάς τους πολύ πριν από την ολοκλήρωση της κατασκευής. Μέσα από μηνιαίες συναντήσεις και ομάδες εργασίας, αποφασίζουν από κοινού πώς θα αξιοποιούνται οι κοινόχρηστοι χώροι και ποιες δραστηριότητες θα οργανώνονται. Με αυτόν τον τρόπο προετοιμάζονται και για τη συλλογική διαχείριση του κτιρίου.
Στο Cirerers έχουν δημιουργήσει, μεταξύ άλλων, μια «βιβλιοθήκη αντικειμένων», όπου οι κάτοικοι μοιράζονται αντικείμενα καθημερινής χρήσης, αντί να χρειάζεται ο καθένας να τα αγοράζει ξεχωριστά. Υπάρχουν επίσης χώροι για την αποθήκευση και επισκευή ποδηλάτων, εργαστήριο ξυλουργικής και κοινόχρηστη κουζίνα, όπου οι ένοικοι μαγειρεύουν μαζί και οργανώνουν αθλητικές και πολιτιστικές δραστηριότητες.
Το συγκρότημα συνεταιριστικών κατοικιών Ca l’Ordit που κατασκευάζεται στη Βαρκελώνη, Euronews
Οι προκλήσεις και τα όρια του μοντέλου
Την ίδια ώρα, μια ολόκληρη γενιά Ισπανών αναγκάζεται να διαθέτει πλέον το 50% έως 60% του εισοδήματός της για να καλύψει το κόστος στέγασης, καθώς τα ενοίκια συνεχίζουν να αυξάνονται. Όπως επισημαίνουν εκπρόσωποι του Sostre Cívic, παρά το αυξανόμενο ενδιαφέρον των δήμων για τέτοιου είδους πρωτοβουλίες, στην πράξη η στήριξή τους είναι περιορισμένη.
«Όλο και περισσότεροι δήμοι είναι πρόθυμοι να συνεργαστούν μαζί μας για τη δημιουργία συνεταιριστικών κατοικιών. Ωστόσο, τα τελευταία τέσσερα χρόνια, ο Δήμος της Βαρκελώνης έχει διαθέσει δημόσια οικόπεδα για μόλις 100 τέτοιες κατοικίες. Την ίδια περίοδο, περισσότερες από 1.000 κατοικίες προς ενοικίαση κατασκευάστηκαν σε δημόσια οικόπεδα, σε συνεργασία με ιδιωτικές εταιρείες που λειτουργούν με σκοπό το κέρδος», αναφέρει ο Χοσέ Τέγιες, εκπρόσωπος του συνεταιρισμού.
Το μοντέλο της συνεταιριστικής κατοικίας δεν μπορεί από μόνο του να λύσει τη στεγαστική κρίση στην Ευρώπη. Δείχνει, ωστόσο, ότι υπάρχει και ένας διαφορετικός τρόπος εξασφάλισης στέγης, πέρα από την αγορά ενός ακινήτου ή την ενοικίαση κατοικίας στην ελεύθερη αγορά.
Για να μπορέσει να εφαρμοστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, χρειάζεται να διατεθούν περισσότερα δημόσια οικόπεδα, να εξασφαλιστούν οι απαραίτητοι οικονομικοί πόροι και να υπάρξει ουσιαστική στήριξη από την πολιτεία. Κυρίως, όμως, χρειάζεται να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την κατοικία: όχι ως ένα ακόμη πεδίο επενδύσεων, αλλά ως ένα βασικό κοινωνικό δικαίωμα.
Πηγή: in.gr
