Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, η αντιμετώπιση των λοιμωδών νοσημάτων αποτέλεσε μία από τις μεγαλύτερες νίκες της σύγχρονης ιατρικής.
Ασθένειες που άλλοτε προκαλούσαν μαζικούς θανάτους περιορίστηκαν, επιδημίες ανακόπηκαν και ο εμβολιασμός άλλαξε ριζικά την υγειονομική ιστορία ολόκληρων κοινωνιών.
Σήμερα, όμως, αυτή η πρόοδος δεν μοιάζει πλέον αυτονόητη.
Από τις Ηνωμένες Πολιτείες έως την Ασία και την υποσαχάρια Αφρική, παθογόνα που θεωρούνταν υπό έλεγχο βρίσκουν ξανά πρόσφορο έδαφος, αποκαλύπτοντας τα κενά μιας παγκόσμιας εμβολιαστικής ασπίδας που αποδεικνύεται λιγότερο ανθεκτική από όσο πιστευόταν.
Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η ιλαρά στις ΗΠΑ.
Είκοσι έξι χρόνια μετά την εξάλειψη της ενδημικής μετάδοσής της, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια από τις σοβαρότερες αναζωπυρώσεις των τελευταίων δεκαετιών.
Σύμφωνα με τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC), έως τις 5 Νοεμβρίου 2026 είχαν καταγραφεί 5.182 επιβεβαιωμένα κρούσματα, έναντι 2.289 σε ολόκληρο το 2025.
Η διεθνής αξιολόγηση του καθεστώτος εξάλειψης της νόσου επαναφέρει ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε οριστικά απαντημένο: μπορεί μια ασθένεια που είχε τεθεί υπό έλεγχο να επιστρέψει όταν υποχωρεί η συλλογική ανοσία;
Η αμερικανική περίπτωση δεν είναι μεμονωμένη.
Στην Ιαπωνία, τα περιστατικά κοκκύτη αυξήθηκαν από 4.054 το 2024 σε 60.826 μέσα στους πρώτους επτά μήνες του 2025.
Η εξέλιξη καταγράφηκε σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2026 στο περιοδικό Scientific Reports, η οποία εξέτασε αντίστοιχες τάσεις σε πέντε χώρες, μεταξύ των οποίων η Αυστραλία, η Νέα Ζηλανδία, η Κίνα και οι ΗΠΑ.
Ο κοκκύτης, μια ιδιαίτερα μεταδοτική βακτηριακή λοίμωξη του αναπνευστικού, μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνος, κυρίως για τα βρέφη που δεν έχουν ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους.
Την ίδια στιγμή, η διφθερίτιδα εξακολουθεί να προκαλεί ανησυχία σε περιοχές όπου οι εμβολιαστικές υπηρεσίες έχουν διαταραχθεί από συγκρούσεις, εκτοπισμούς και ανθρωπιστικές κρίσεις.
Πρόκειται για μια νόσο που μπορεί να προληφθεί με εμβολιασμό, αλλά εξακολουθεί να απειλεί πληθυσμούς χωρίς επαρκή πρόσβαση στην υγειονομική περίθαλψη.
Οι αριθμοί της παγκόσμιας ανοσοποίησης εξηγούν σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα.
Σύμφωνα με την κοινή έκθεση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και της UNICEF για το 2025, περίπου 13,5 εκατομμύρια βρέφη δεν έλαβαν ούτε μία δόση εμβολίου.
Για την ιλαρά, η κάλυψη με την πρώτη δόση περιορίστηκε στο 84% και με τη δεύτερη στο 77%, σημαντικά χαμηλότερα από το 95% που απαιτείται για να διακοπεί αποτελεσματικά η μετάδοση.
Η Ευρώπη αντιμέτωπη με παλιές και νέες απειλές
Η εικόνα στην Ευρώπη καταδεικνύει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις ασθένειες που προλαμβάνονται με εμβολιασμό. Ο ιός του Δυτικού Νείλου, ο οποίος μεταδίδεται μέσω των κουνουπιών, κατέγραψε το 2026 τη μεγαλύτερη γεωγραφική εξάπλωση στην ιστορία της ευρωπαϊκής επιτήρησης.
Σύμφωνα με το ECDC, έως τις 7 Οκτωβρίου είχαν καταγραφεί 1.715 περιστατικά εγχώριας μετάδοσης σε 13 χώρες της ΕΕ και 130 θάνατοι. Η Ελλάδα συγκαταλεγόταν στις πλέον επιβαρυμένες χώρες, με 445 κρούσματα και 46 θανάτους. Για τη χώρα μας, μάλιστα, ήταν ο μεγαλύτερος αριθμός περιστατικών που είχε καταγραφεί για την αντίστοιχη περίοδο του έτους.
Παράλληλα, ο δάγκειος πυρετός, μια νόσος που συνδέεται παραδοσιακά με τροπικές και υποτροπικές περιοχές, καταγράφει πλέον περιστατικά τοπικής μετάδοσης στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Έως τις 4 Νοεμβρίου 2026, η Ιταλία είχε αναφέρει 76 εγχώρια κρούσματα και η Γαλλία οκτώ. Η παρουσία των κουνουπιών που μεταδίδουν τον ιό και η δυνατότητα εγκατάστασής τους σε νέες γεωγραφικές περιοχές αποτελούν αντικείμενο αυξανόμενης επιστημονικής παρακολούθησης.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της ελονοσίας.
Μετά από μια μακρά εκστρατεία δημόσιας υγείας, η νόσος είχε εκριζωθεί από την Ελλάδα το 1974. Παρά ταύτα, βάσει στοιχείων του ΕΟΔΥ, μεταξύ των ετών 2009 και 2021 παρατηρήθηκαν κατά περιόδους κρούσματα που υποδείκνυαν εγχώρια μετάδοση, ενώ παρόμοια περιστατικά σημειώθηκαν και το 2025.
Αν και η εμφάνιση μεμονωμένων αλυσίδων μετάδοσης δεν σημαίνει ότι η ελονοσία επανήλθε ως ενδημική νόσος, λειτουργεί ως υπενθύμιση πως η εξάλειψή της δεν εξαλείφει μόνιμα τον κίνδυνο.
Στο ίδιο ευρωπαϊκό περιβάλλον, το ECDC κατέγραψε 82 περιστατικά διφθερίτιδας από συγκεκριμένο βακτηριακό στέλεχος την περίοδο 2023-2025, με ενδείξεις τοπικής μετάδοσης σε ευάλωτους πληθυσμούς. Πρόκειται για μια ασθένεια που είχε περιοριστεί δραστικά χάρη στον εμβολιασμό και η οποία εξακολουθεί να απαιτεί συστηματική επιτήρηση.
Πηγή: tanea.gr
