Οι τελευταίες εβδομάδες έχουν υπάρξει πλούσιες σε ό,τι αφορά τις πολιτικές εξελίξεις παγκοσμίως. Στη Γαλλία, οι μαθητές έδωσαν το σύνθημα και στο πλευρό τους ήρθαν φοιτητές, συνδικάτα και ένα μεγάλο τμήμα της κοινωνίας, δημιουργώντας ένα κοινωνικό κίνημα με σημαντική δυναμική. Την περασμένη Κυριακή, τα αποτελέσματα των εκλογών σε Σερβία και Βραζιλία χαρακτηρίστηκαν από μεγάλη συμμετοχή στην κάλπη και ανέτρεψαν τις προσδοκίες των περισσότερων αναλυτών – και στις δύο περιπτώσεις με υπαίτιους, σε μεγάλο βαθμό, τους νέους.
Στη χώρα μας, όμως, η πολιτική συμμετοχή και δράση των νέων δείχνει σήμερα να είναι αναιμική – σε αντίθεση με ό,τι συνέβαινε πριν από 10-15 χρόνια. Οι νέοι ψηφοφόροι εκφράζονται μεν έντονα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όμως δεν βρίσκουν πολιτική έκφραση και φλερτάρουν με την αποχή, συνθέτοντας έναν δυσεπίλυτο γρίφο για πολιτικούς, αναλυτές και δημοσκόπους.
Ελλάδα- Ο Τσίπρας δεν συγκινεί πια
Αν την προηγούμενη δεκαετία αυτός που έκανε «γκελ» στη νεολαία ήταν ο Αλέξης Τσίπρας, εκπέμποντας ένα αντισυστημικό προφίλ, σήμερα η εικόνα έχει αλλάξει. Ο ιδρυτής και επικεφαλής της ΕΛΑΣ δεν δείχνει πλέον να συγκινεί ιδιαιτέρως τις νεότερες γενιές, όπως αποτυπώνεται και στα συγκριτικά των δημοσκοπήσεων με τα παλαιότερα εκλογικά αποτελέσματα. Για του λόγου το αληθές, ενώ στις δύο εκλογικές αναμετρήσεις του 2015 ο τότε επικεφαλής του ΣΥΡΙΖΑ και πρωθυπουργός συγκέντρωσε ποσοστά της τάξης του 36-42% στις ηλικίες 18-24 ετών και 33% σε εκείνες 25-34 ετών, σήμερα μετά βίας πλησιάζει το 17-18%, ποσοστό παρόμοιο με αυτό που συγκεντρώνει στον γενικό πληθυσμό.
«Στην Ελλάδα, η κοινωνία ζει ακόμα το μετατραυματικό σοκ της μνημονιακής περιόδου, που έχει οδηγήσει στη συντηρητικοποίηση της κοινωνίας. Στους νέους, αυτό εκφράζεται μέσω ενός αντισυστημικού ατομικισμού, ο οποίος εκφράζει έναν – βουβό – θυμό και κατά τη γνώμη μου κυοφορεί τις εκπλήξεις των επόμενων εκλογών», υπογραμμίζει μιλώντας στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο πολιτικός επιστήμονας και αναλυτής Γιώργος Σεφερτζής.
Οπως επισημαίνει, οι νέοι στην Ελλάδα έχουν αποστασιοποιηθεί από όλες τις πολιτικές κατευθύνσεις, ενώ εκτιμά ότι μεγάλο μέρος του «αντισυστημικού» αισθήματος των νέων θα εισπράξει στην κάλπη ο Ηλίας Κασιδιάρης, με όποιον τρόπο θα συμμετέχει στις εκλογές. «Αν δεν αναστραφεί σύντομα η υπάρχουσα τάση, φοβάμαι πως η Ακροδεξιά θ’ ασκήσει μεσοπρόθεσμα ένα είδος πολιτικής ηγεμονίας στον χώρο της νεολαίας» σημειώνει.
Αναφέρει ότι συντρέχουν τρεις συνθήκες που κάνουν τη νέα γενιά να στρέφεται προς εκεί. «Πρώτον, καλλιεργείται ένα αίσθημα εθνικής ταπείνωσης, που συνοδεύει τις πρόσφατες εξελίξεις στα εθνικά θέματα. Δεύτερον, απομακρύνεται διαρκώς η προοπτική των νέων να ζήσουν καλύτερα από τους γονείς τους. Και τρίτον, υπάρχει ο φόβος του κοινωνικού και οικονομικού αποκλεισμού λόγω των επιστημονικών επαναστάσεων (σ.σ. Τεχνητή Νοημοσύνη)».
«Εχει εμπεδωθεί η αντίληψη ότι οι Millennials και η Γενιά Ζ ζούμε χειρότερα από τους γονείς μας, με βασικές συνιστώσες τα επίπεδα των μισθών και το στεγαστικό ζήτημα» λέει και η σύμβουλος πολιτικής επικοινωνίας της εταιρείας Stratego, Μαρία Σωτηροπούλου. Οπως εκτιμά η ίδια, αυτό οδηγεί τους νέους να μην νιώθουν ότι ταιριάζουν στο πολιτικό σύστημα όπως διαμορφώνεται σήμερα. Οι λύσεις που προβάλλονται στους εν λόγω ψηφοφόρους είναι είτε κάποιο «αντισυστημικό» κόμμα, είτε η αποχή.
Κεντρικό ρόλο σε αυτήν την επιλογή παίζουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Πλέον, σχεδόν όλα τα κόμματα και οι πολιτικοί, ακόμα και στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοίκησης, κυνηγούν το virality και την ευαισθητοποίηση των νέων μέσω των social media», αναφέρει η σύμβουλος πολιτικής επικοινωνίας. Εξηγεί ότι ο νυν Πρωθυπουργός ήταν ο πρώτος πολιτικός στην Ελλάδα που έκανε μια επιτυχημένη καμπάνια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης το 2023, όμως σήμερα και τα υπόλοιπα κόμματα έχουν αντιληφθεί τη σημασία τους.
Σερβία – Τα «ρέστα» τους στη Λίστα
Αν στην Ελλάδα επικρατεί η αποχή και στη Γαλλία οι εξελίξεις καθορίζονται από την αυξημένη συμμετοχή των νέων στα κοινά μέσα από υπάρχοντα πολιτικά σχήματα, η Σερβία αποτελεί ένα τελείως διαφορετικό μοντέλο. Εκεί, το κοινωνικό κίνημα που γεννήθηκε μετά την τραγωδία-έγκλημα στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, την 1η Νοεμβρίου 2024, προχώρησε σε εντατικές ζυμώσεις, δημιούργησε πολιτικό φορέα με τη Φοιτητική Λίστα, κέρδισε πανηγυρικά τις εκλογές (εκμεταλλευόμενο και το γεγονός ότι όλα τα άλλα αντιπολιτευόμενα κόμματα, κάθε ιδεολογικής απόχρωσης, επέλεξαν να απέχουν) και ετοιμάζεται να αναλάβει την εξουσία. Πρόκειται, το δίχως άλλο, για ένα πρωτότυπο και ενδιαφέρον εγχείρημα με παντελώς άγνωστη κατάληξη.
«Το κοινωνικό κίνημα στη Σερβία εκφράστηκε με ένα πολυσυλλεκτικό κόμμα και όχι με κάποιο κόμμα της Αριστεράς όπως θα γινόταν σε περασμένες εποχές», αναφέρει η Μαρία Σωτηροπούλου. Ο Γιώργος Σεφερτζής εξηγεί ότι η εξέλιξη αυτή είναι σύμφωνη με την πολιτική παράδοση της Σερβίας, όπου «η κοινωνία ανέπτυσσε πάντα αντανακλαστικά δημιουργίας κοινοτήτων». Ετσι και τώρα, οι νέοι συστήθηκαν σε κοινότητες, στα λεγόμενα «πλένουμ», τα οποία οργάνωσαν τις πολιτικές κινήσεις που οδήγησαν στη σύσταση της Φοιτητικής Λίστας.
Ο Ματιέ Γκαγιάρ τοποθετεί την εκλογική νίκη της σερβικής νεολαίας σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικών αλλαγών. «Διανύουμε μια περίοδο όπου οι κυβερνώντες βρίσκονται σε μεγάλη δυσκολία και συχνά ηττώνται», αναφέρει και προσθέτει πως το φαινόμενο αυτό εξηγείται από τη μεγάλη ανησυχία που υπάρχει για την αγοραστική δύναμη, που κάνει τις κοινωνίες συνολικά να αναζητούν εναλλακτικές. Οπως επισημαίνει, τέλος, η συμμετοχή αποτελεί κλειδί σε αυτές τις συνθήκες, καθώς νικητές αναδεικνύονται όσοι καταφέρνουν να κινητοποιήσουν όσους υπό άλλες συνθήκες θα απείχαν.
Γαλλία – Ο πρώτος λόγος στον Μελανσόν
Την ώρα που στην Ελλάδα η κινητοποίηση δυσκολεύεται να βρει πολιτική έκφραση, στη Γαλλία οι νέοι παίρνουν σαφή θέση. Ο 74χρονος Ζαν-Λικ Μελανσόν και η Ανυπότακτη Γαλλία βρίσκονται με διαφορά στην κορυφή των προτιμήσεων των νέων ψηφοφόρων, ενώ ισχυροί στα νέα κοινά είναι η Μαρίν Λε Πεν και ο Εθνικός Συναγερμός. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Cluster17, το 47% των νέων κάτω των 35 ετών θα υποστηρίξει τον Μελανσόν στις προεδρικές εκλογές του ερχόμενου Απριλίου, ενώ στη δεύτερη θέση βρίσκεται η Λε Πεν με 22%.
Αντιθέτως, οι υποψήφιοι κεντρώων αποχρώσεων αντλούν ελάχιστη υποστήριξη από τους νέους, σχολιάζει στα «ΝΕΑ Σαββατοκύριακο» ο Ματιέ Γκαγιάρ, διευθυντής ερευνών της εταιρείας δημοσκοπήσεων Ipsos bva. «Η επιλογή των νέων ψηφοφόρων καθορίζεται κυρίως από δύο παράγοντες: το επίπεδο εκπαίδευσης και τον τόπο κατοικίας», εξηγεί και αναλύει: «Οι νέοι πτυχιούχοι στα αστικά κέντρα, που έχουν μεγαλύτερο πολιτισμικό και κοινωνικό κεφάλαιο, στηρίζουν τον Μελανσόν. Οι νέοι με χαμηλότερο εκπαιδευτικό επίπεδο που ζουν σε περιαστικές περιοχές ή στην επαρχία προτιμούν τη Λε Πεν».
«Η νεότητα δεν είναι παρά μία λέξη» επισημαίνει ο Γκαγιάρ, κάνοντας αναφορά στη ρήση του κοινωνιολόγου Πιερ Μπουρντιέ, για να εξηγήσει ότι οι νέοι ψηφοφόροι έχουν και μεταξύ τους μεγάλες διαφορές. Επισημαίνει, πάντως, ότι ο Μελανσόν, που καταφέρνει να κινητοποιεί με μεγαλύτερη επιτυχία τους νέους Γάλλους, μιλάει καθαρά για ζητήματα που τους απασχολούν άμεσα, όπως η αγοραστική δύναμη και η παιδεία. Επιπλέον, έχει σαφείς θέσεις σε θέματα που βρίσκονται ψηλά στη λίστα προτεραιοτήτων τους, όπως η ανάγκη αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής και των κοινωνικών διακρίσεων.
«Στη Γαλλία, η νέα γενιά είναι πολιτικά περισσότερο σε εγρήγορση» σημειώνει από τη μεριά του ο Γιώργος Σεφερτζής. «Δεδομένου ότι η στη Γαλλία η νέα γενιά είναι πιο αριστερόστροφη, ο Ζαν-Λικ Μελανσόν έχει αναδειχθεί σε “καθοδηγητή” των νεανικών ανησυχιών, χάρη στο ρητορικό του ταλέντο, αλλά και στην πολιτική και ιδεολογική συγκρότηση της ριζοσπαστικότητάς του», εκτιμά. «Ο Μελανσόν εμπνέει και δεν “μυρίζει” κατεστημένο στους νέους – σε αντίθεση με τους περισσότερους έλληνες πολιτικούς».
Πηγή: tanea.gr
