Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει φερθεί καλά στην Ευρώπη. Σε άρθρο γνώμης στην El Pais, η καθηγήτρια Αμάντα Σλόουτ, του Πανεπιστημίου ΙΕ στη Μαδρίτη, περιγράφει τον Αμερικανό πρόεδρο ως «κακοποιητή». Συνεπώς, οι ενδιάμεσες εκλογές παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον για τις Βρυξέλλες, αλλά και για τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Και καλλιεργείται μια ελπίδα ότι οι Δημοκρατικοί θα καταφέρουν να κερδίσουν τον έλεγχο του Κογκρέσου.
Μια νίκη των Δημοκρατικών στις ΗΠΑ θα μπορούσε να καθησυχάσει την Ευρώπη, που θα ελπίσει ξανά σε συνεργασία και πραγματικά συμμαχικές σχέσεις.
Είναι όμως έτσι;
Η Ευρώπη και ο δικός της δρόμος
Εν όψει των εκλογών στις ΗΠΑ το European Policy Centre επισημαίνει ένα πράγμα. Ότι η Ευρώπη πρέπει να αντισταθεί στον πειρασμό να εκλάβει πιθανή νίκη των Δημοκρατικών ως σκαλοπάτι για επιστροφή στο διατλαντικό status quo. Και αυτό γιατί οι βαθύτερες τάσεις που αναδιαμορφώνουν τις σχέσεις με τις ΗΠΑ (στρατηγικός ανταγωνισμός, άμυνα, εμπόριο, κλίμα, τεχνολογία και παγκόσμια διακυβέρνηση) θα διαρκέσουν περισσότερο από οποιονδήποτε μεμονωμένο εκλογικό κύκλο.
Η Ευρώπη έχει στρέψει το ενδιαφέρον της στην Ουάσιγκτον εν όψει της 3ης Νοεμβρίου / REUTERS/Jonathan Ernst
Η Ευρώπη έχει την ίδια πρόκληση. Να οικοδομήσει την ισχύ, την ενότητα και τις εταιρικές σχέσεις που απαιτούνται για την προστασία των πολιτών της. Αλλά και για την πλοήγηση σε μια διεθνή τάξη πραγμάτων που γίνεται ολοένα και πιο κατακερματισμένη.
Επίσης, οι καθηγητές Μορένο Μπερτόλντι (Ανώτερος Συνεργάτης στο Ιταλικό Ινστιτούτο Διεθνών Πολιτικών Σπουδών ISPI) και Μάρκο Μπούτι (κάτοχος της έδρας «Tommaso Padoa Schioppa» στο Κέντρο Robert Schuman), προειδοποιούν ότι η Ευρώπη πρέπει να προετοιμαστεί και για τα δύο σενάρια των ενδιάμεσων εκλογών.
Σε άρθρο για το Ινστιτούτο Ευρωπαϊκού Σχεδιασμού Πολιτικής (IEP@BU), επισημαίνουν ότι η νίκη των Ρεπουμπλικανών ή η επάνοδος των Δημοκρατικών θα δημιουργούσε διαφορετικούς κινδύνους. Όσον αφορά τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη, το κόστος χρηματοδότησης και την παγκόσμια οικονομία.
Μια σειρά από προκλήσεις
Πέρα από τον κίνδυνο να καθυστερήσουν να επικυρωθούν τα αποτελέσματα στις ΗΠΑ (οι Ρεπουμπλικάνοι δεν θα καταθέσουν εύκολα τα όπλα) η νίκη των Δημοκρατικών θα φέρει αλλαγές, αλλά μάλλον αδύναμες, σύμφωνα με την Αμάντα Σλόουτ.
Ένα Δημοκρατικό Κογκρέσο θα έχει τον μεγαλύτερο αντίκτυπο στο εσωτερικό, με ισχυρότερο ρόλο στη νομοθετική και τη διαδικασία πιστώσεων, επιβάλλοντας ορισμένα προστατευτικά κιγκλιδώματα πολιτικής. Θα ασκεί επίσης αυστηρή εποπτεία της κυβέρνησης, από την αξία των πολιτικών της έως την αχαλίνωτη διαφθορά. Αυτό δεν θα είναι εύκολο έχοντας απέναντί τους την κυβέρνηση Τραμπ.
Επίσης, θα ασκηθεί πίεση στη Βουλή των Αντιπροσώπων να ξεκινήσει διαδικασίες καθαίρεσης, με αμφίβολα αποτελέσματα. Επίσης, η κυβέρνηση Τραμπ έχει μέσα για να κάνει αυτό που θέλει, παρακάμπτοντας το Κογκρέσο. Όπως έκανε με τον πόλεμο στο Ιράν.
Ο Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο / REUTERS/Umit Bektas
Οι Δημοκρατικοί θα αντιμετωπίσουν επίσης προκλήσεις στο θέμα της Ουκρανίας. Θα είναι δύσκολο για το Κογκρέσο να υποχρεώσει τη κυβέρνηση να επιβάλει αυστηρότερες κυρώσεις στη Ρωσία.
Ούτε στους δασμούς θα έχει μεγάλη δύναμη επιβολής, έχοντας ήδη αποτύχει επανειλημμένα να ασκήσει σοβαρή εποπτεία. Ακόμη και αν υπάρξει ευκαιρία για πρόοδο, η Ευρώπη θα πρέπει να αναμένει περαιτέρω εμπορικό χάος. Άλλωστε ο Ντόναλντ Τραμπ χρησιμοποιεί τους δασμούς σαν απάντηση σε κάθε αφορμή.
Η Ευρώπη πρέπει να κάνει μεταρρυθμίσεις
Οι ενδιάμεσες εκλογές δεν πρέπει να σταματήσουν τις ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις. Στην άμυνα, στην ενιαία αγορά. Πρέπει να διευρύνει τις τεχνολογικές δυνατότητες και να αντιμετωπίσει τον αυξανόμενο λαϊκισμό στο εσωτερικό της. Η Ευρώπη θα πρέπει να αρχίσει να εξετάζει τι θα χρειαστεί από την Ουάσιγκτον προκειμένου να επαναφέρει τις σχέσεις σε νέα βάση. Τέτοιου είδους βήματα θα καταστήσουν την Ευρώπη καλύτερο εταίρο για μια μελλοντική κυβέρνηση που εκτιμά τη διατλαντική συμμαχία, ή, εναλλακτικά, λιγότερο ευάλωτη σε πιέσεις από μια κυβέρνηση τύπου Τραμπ.
Προετοιμασία για παν ενδεχόμενο
Οι Μπερτόλντι και Μπούτι τονίζουν επίσης στην Ευρώπη γίνεται ελάχιστη συζήτηση για τις πιθανές οικονομικές επιπτώσεις των ενδιάμεσων εκλογών. Και πώς οι Ευρωπαίοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θα έκαναν λάθος αν δεν προετοιμάζονταν για διάφορα ενδεχόμενα. Δηλαδή ότι συνέβη πριν από δύο χρόνια ενόψει των προεδρικών εκλογών.
Κυρίως γιατί ενώ, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, η νίκη των Ρεπουμπλικανών φαντάζει απίθανη, δεν είναι αδύνατη. Ολιγάρχες της τεχνολογίας επενδύουν τεράστια ποσά για να στηρίξουν τους Ρεπουμπλικανούς υποψηφίους. Και μια νίκη θα είναι, για τον Τραμπ, «δικαίωση» των πολιτικών του. Συνεπώς, δεν θα διστάσει να εντείνει περαιτέρω την προσέγγισή του. Ακόμη κι αν δεν μοιράσει 5.000 δολάρια σε κάθε πολίτη, σίγουρα δεν θα επιδίωκε δημοσιονομική εξυγίανση. Επίσης, θα συνεχίσει να ενθαρρύνει τις επενδύσεις στον κλάδο της τεχνολογίας (Big Tech) προκειμένου να διατηρήσει την ανάπτυξη.
REUTERS/Giorgio Viera
Τέτοιου είδους πολιτικές θα οδηγούσαν σε αύξηση των επιτοκίων. Και δεδομένου του υψηλού δανεισμού των εταιρειών ΑΙ, τα υψηλά επιτόκια, σε συνδυασμό με τη δυσκολία επίτευξης επαρκών κερδών, θα μπορούσαν να προκαλέσουν την κατάρρευση. Ή την αποπληθωριστική εκτόνωση της χρηματοοικονομικής φούσκας.
Για να το αποτρέψει αυτό, η κυβέρνηση Τραμπ θα μπορούσε να επιχειρήσει να εντείνει τον εκμεταλλευτικό χαρακτήρα της αμερικανικής ισχύος. Αν όχι μέσω νέων δασμών, αναγκάζοντας τους εμπορικούς εταίρους των ΗΠΑ να αγοράσουν μεγάλες ποσότητες αμερικανικών κρατικών ομολόγων, με στόχο τη μείωση των επιτοκίων.
Το αρχικό κόστος θα επωμίζονταν οι αποταμιευτές και οι κυβερνήσεις χωρών με υψηλό χρέος. Και τελικά, αυτό είναι αμφίβολο ότι θα καθυστερήσει το σκάσιμο της φούσκας της ΑΙ. Με αναπόφευκτες συνέπειες για την πραγματική οικονομία.
Ευρώπη και «μπλε κύμα»
Οι Ιταλοί οικονομολόγοι επισημαίνουν επίσης ότι η νίκη των Δημοκρατικών, το λεγόμενο «μπλε κύμα», που θα τους δώσει τον έλεγχο του Κογκρέσου, δεν θα σημάνει μια ριζική ανατροπή των πολιτικών του Τραμπ.
Χρειάζονται 60 ψήφους επί συνόλου 100 στη Γερουσία για να παρακάμπτουν τακτικές κωλυσιεργίας των Ρεπουμπλικανών, για να περάσουν νομοθεσία στην οποία αντιτίθεται η κυβέρνηση.
Το θετικό –για την Ευρώπη και όλο τον κόσμο- θα είναι ότι θα έχουν τον έλεγχο των δημόσιων δαπανών. Να αρνηθούν τη χρηματοδότηση που ζητά ο Τραμπ π.χ. για την επανέναρξη μιας σύγκρουσης με το Ιράν ή για άλλες στρατιωτικές περιπέτειες. Μια τέτοια εξέλιξη πιθανότατα θα εκτόνωνε την ένταση στον Περσικό Κόλπο, συμβάλλοντας στη μείωση των τιμών της ενέργειας, λένε οι Μπερτιόλι και Μπούτι. Και ο Τραμπ θα βρισκόταν αντιμέτωπος με πολύ αυστηρότερο κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Δημοκρατικοί και ΑΙ
Οι καθηγητές Μπερτιόλι και Μπούτι επισημαίνουν ότι θα ήταν δύσκολο να ψηφιστεί ομοσπονδιακή νομοθεσία που να ρυθμίζει την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, θα εισαχθούν μέτρα σε επίπεδο πολιτείας, συμπεριλαμβανομένης της υποστήριξης των Ρεπουμπλικανών, για να εμποδιστεί ή να επιβραδυνθεί η κατασκευή νέων κέντρων δεδομένων.
REUTERS/Kaylee Greenlee
Και αυτό γιατί η αντίθεση της κοινής γνώμης σε αυτές τις τεράστιες εγκαταστάσεις, με τη μεγάλη τους ζήτηση για ενέργεια και νερό, ξεπερνά τα κομματικά όρια. Τέτοιες εξελίξεις θα επηρέαζαν τις αποτιμήσεις της χρηματιστηριακής αγοράς, θα περιόριζαν τις επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και θα επιβράδυναν την οικονομική ανάπτυξη στις Ηνωμένες Πολιτείες και παγκοσμίως.
Αλλά η συνύπαρξη μεταξύ ενός Κογκρέσου που ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς και της κυβέρνησης Τραμπ θα κατέληγε επίσης να προκαλέσει επανειλημμένα κλεισίματα της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Επίσης, μια αντιπαράθεση σχετικά με την αύξηση του ανώτατου ορίου του δημόσιου χρέους. Με απρόβλεπτες συνέπειες και κίνδυνο στάσης, δεδομένου ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είναι πολύ πιο ριζοσπαστικός και απρόβλεπτος απ’ ό,τι κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του.
Συνεπώς, η αβεβαιότητα λόγω κινδύνου στάσης πληρωμών θα μπορούσε να ωθήσει τα επιτόκια ακόμη υψηλότερα. Και να πλήξει ιδιαίτερα τις ευρωπαϊκές χώρες με μεγάλα ελλείμματα και υψηλό δημόσιο χρέος.
Ανάγκη για σχέδιο έκτακτης ανάγκης
Ως εκ τούτου, επισημαίνουν, οι ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ θα έχουν σημαντικές οικονομικές επιπτώσεις, ακόμη και αν ο Τραμπ ηττηθεί. Είναι επιβεβλημένο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής στην Ευρώπη να αποφύγουν να βρεθούν ξανά απροετοίμαστοι. Πρέπει να καταρτίσουν άμεσα σχέδια έκτακτης ανάγκης, ώστε να αμβλύνουν τους κραδασμούς που ενδέχεται να προέλθουν από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού.
Για τους Μπερτιόλι και Μπούτι, ακόμη και το ενδεχόμενο ο Τραμπ να αρνηθεί να αναγνωρίσει τα εκλογικά αποτελέσματα, είναι (ακραία) πιθανό. Σε αυτή την περίπτωση, θα κήρυττε «κατάσταση έκτακτης ανάγκης». Αλλά τονίζουν ότι τώρα πια θα έπρεπε να έχουμε μάθει όλοι ότι, στην περίπτωση του Τραμπ, γεγονότα που εκ των προτέρων φαντάζουν εξαιρετικά απίθανα, μπορούν εκ των υστέρων να καταστούν πιθανά. Αν όχι ο κανόνας.
Επομένως, η ύπαρξη ενός σχεδίου έκτακτης ανάγκης από την Ευρώπη, ακόμη και γι’ αυτό το ενδεχόμενο, θα αποτελούσε δείγμα σύνεσης.
Πηγή: in.gr
