Η ανάπαυση αποτελεί θεμελιώδη βιολογική λειτουργία, κρίσιμη για τη σωματική και πνευματική αναζωογόνηση, τη ρύθμιση των μεταβολικών διεργασιών, την εύρυθμη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τη διατήρηση των γνωστικών ικανοτήτων. Πώς επηρεάζει, όμως, ο ύπνος τον σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔΤ2); Και γιατί οι ειδικοί επιμένουν ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται ως βασικός πυλώνας της συνολικής φροντίδας των ανθρώπων που ζουν με διαβήτη;
Πρόκειται για μια αμφίδρομη σχέση, σημειώνει στο ένθετο «Υγεία» ο παθολόγος – διαβητολόγος Ανδρέας Μελιδώνης. «Αφενός, η ανεπαρκής διάρκεια ή η διαταραγμένη ποιότητα του ύπνου έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ΣΔΤ2.
Αφετέρου, ο ίδιος ο διαβήτης δύναται να επηρεάσει δυσμενώς τον ύπνο», συμπληρώνει. Είναι ενδεικτικό ότι σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ADA), η μικρότερη επίπτωση διαβήτη καταγράφεται σε διάρκεια ύπνου περίπου επτά ωρών ημερησίως.
Η σύνδεση αυτή είναι εμφανής και στην επίτευξη ικανοποιητικού γλυκαιμικού ελέγχου. «Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση σε άτομα με ΣΔΤ2 κατέδειξε ότι τόσο η ανεπαρκής όσο και η υπερβολική διάρκεια ύπνου συνδέονται με αυξημένες τιμές HbA1c – με αρρύθμιστο δηλαδή διαβήτη. Παράλληλα, η χαμηλή ποιότητα ύπνου συσχετίζεται επίσης με υψηλότερη HbA1c», αναφέρει ο ειδικός.
Παχυσαρκία
Σημαντική, όμως, είναι και η σύνδεση του ΣΔΤ2 με την παχυσαρκία. Τα άτομα με παχυσαρκία εμφανίζουν συχνά αποφρακτική υπνική άπνοια, καθώς η αυξημένη εναπόθεση λιπώδους ιστού στην περιοχή του τραχήλου μπορεί να συμβάλει στη στένωση του ανώτερου αεραγωγού. Η αποφρακτική υπνική άπνοια και η αντίσταση στην ινσουλίνη συχνά συνυπάρχουν και μπορούν να αλληλοεπηρεάζονται.
Πιθανοί μηχανισμοί που ερμηνεύουν τη συσχέτιση αυτή περιλαμβάνουν την αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη, τις διαταραχές στη ρύθμιση των ορμονών που σχετίζονται με την όρεξη και τον μεταβολισμό, την ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και την ενίσχυση του στρες.
«Ο ανεπαρκής ή υποβαθμισμένος ύπνος μπορεί να επηρεάσει τη μεταβολική λειτουργία και να μειώσει την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη, οδηγώντας σε δυσκολότερη ρύθμιση της γλυκόζης. Εχει παρατηρηθεί επίσης ότι η ανεπαρκής διάρκεια ύπνου και ειδικότερα η μείωση της διάρκειας του σταδίου REM σχετίζονται με αυξημένα επίπεδα βισφατίνης, μιας αδιποκίνης.
Η βισφατίνη παράγεται κυρίως από τον σπλαγχνικό λιπώδη ιστό και έχει προταθεί ότι ενδέχεται να συμμετέχει στην παθοφυσιολογία του σακχαρώδη διαβήτη, καθώς μπορεί να ανταγωνίζεται την ινσουλίνη ως προς τη σύνδεσή της με τον υποδοχέα της. Αυξημένες συγκεντρώσεις βισφατίνης έχουν καταγραφεί τόσο σε άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1 όσο και σε άτομα με τύπου 2».
Επιπλέον, οι διαταραχές του ύπνου, όπως η αποφρακτική υπνική άπνοια, ενδέχεται να προκαλέσουν διαλείπουσα υποξία και κατακερματισμό του ύπνου, καταστάσεις που έχουν συνδεθεί με αυξημένη αντίσταση στην ινσουλίνη και υπεργλυκαιμία.
«Ο ύπνος και ο κιρκάδιος ρυθμός διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη ρύθμιση ορμονών που σχετίζονται με τον μεταβολισμό, την όρεξη και την ενεργειακή ισορροπία. Η απορρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, όπως παρατηρείται σε άτομα με ασταθές ωράριο ύπνου ή νυχτερινή εργασία, μπορεί να διαταράξει τον συγχρονισμό μεταξύ του κύκλου ύπνου – εγρήγορσης και των μεταβολικών διεργασιών, επηρεάζοντας την ομοιόσταση της γλυκόζης».
Οι παράγοντες
Ο σακχαρώδης διαβήτης συνδέεται με διαταραχές του ύπνου, οι οποίες μπορεί να εκδηλώνονται με μειωμένη ποιότητα και διάρκεια, καθώς και με διαταραγμένη συνέχεια του ύπνου. Οι διακυμάνσεις των επιπέδων γλυκόζης κατά τη διάρκεια της νύχτας αποτελούν έναν από τους βασικούς παράγοντες που επηρεάζουν τον ύπνο, σύμφωνα με τον ειδικό:
- Νυχτερινή υπογλυκαιμία: Μπορεί να επιφέρει εφίδρωση, ταχυκαρδία, τρόμο, αίσθημα πείνας, ανησυχία ή απότομη αφύπνιση, με αποτέλεσμα τον κατακερματισμό του ύπνου.
- Υπεργλυκαιμία: Μπορεί να προκαλέσει έντονη δίψα και πολυουρία, οδηγώντας σε συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις και περιορισμό της συνολικής διάρκειας του ύπνου.
- Συμπτώματα και επιπλοκές του διαβήτη: Ο νευροπαθητικός πόνος, οι κράμπες και άλλες σωματικές ενοχλήσεις συχνά παρεμποδίζουν την έλευση ή τη διατήρηση του ύπνου.
- Συνοδά νοσήματα και διαταραχές του ύπνου: Η αποφρακτική υπνική άπνοια και η αϋπνία μπορούν επίσης να επιβαρύνουν την ποιότητα του ύπνου.
Ως εκ τούτου, τα άτομα με διαβήτη είναι πιθανό να παρουσιάζουν συχνότερα ανεπαρκή ή διαταραγμένο ύπνο, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο μεταξύ της διαταραχής του ύπνου και της δυσκολίας στη γλυκαιμική ρύθμιση. Η διάρκεια, η ποιότητα και η κανονικότητα του ύπνου συνιστούν, επομένως, σημαντικούς παράγοντες για τη μεταβολική υγεία και τη διαχείριση της νόσου.
Θεραπεία
Η ADA προτείνει την αξιολόγηση της υγείας του ύπνου σε άτομα με προδιαβήτη ή διαβήτη, καθώς και την προώθηση συνηθειών που ευνοούν τον επαρκή και ποιοτικό ύπνο. Υπάρχουν ενδείξεις, όπως σημειώνει η ψυχολόγος Τζεσιάνα Μπέλη, ότι παρεμβάσεις όπως η εκπαίδευση στην υγιεινή του ύπνου και η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία για την αϋπνία μπορούν να βελτιώσουν όχι μόνο την ποιότητα του ύπνου, αλλά και παραμέτρους του γλυκαιμικού ελέγχου, όπως η HbA1c και η γλυκόζη νηστείας.
Στο πλαίσιο αυτό, οι επιστήμονες συνιστούν τα εξής μέτρα υγιεινής του ύπνου:
- Τακτικό πρόγραμμα ύπνου και αφύπνισης, για τη διατήρηση σταθερού ρυθμού.
- Γαλήνιο, σκοτεινό και άνετο περιβάλλον.
- Περιορισμό της καφεΐνης, ιδίως τις απογευματινές και βραδινές ώρες.
- Αποφυγή αλκοόλ λίγο πριν από την κατάκλιση, καθώς μπορεί να διαταράξει την ποιότητα και τη συνέχεια του ύπνου.
- Περιορισμό της έκθεσης σε έντονο φωτισμό και της χρήσης ηλεκτρονικών συσκευών πριν από τον ύπνο.
- Συστηματική φυσική δραστηριότητα, η οποία ενισχύει την ποιότητα του ύπνου. Ωστόσο, πρέπει να αποφεύγεται η εντατική άσκηση κοντά στην ώρα της κατάκλισης, καθώς μπορεί να δυσχεράνει την έλευσή του. Εξίσου σημαντική είναι η σωστή διαχείριση του διαβήτη, τονίζει ο κ. Μελιδώνης, πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Διαβητολογικής Εταιρείας (ΕΔΕ) και διευθυντής του Διαβητολογικού – Καρδιομεταβολικού Κέντρου του Metropolitan Hospital. Σε αυτήν περιλαμβάνονται η σχολαστική τήρηση της φαρμακευτικής αγωγής και η τακτική παρακολούθηση των επιπέδων γλυκόζης, σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.
Πρόληψη
Αναφορικά με το πότε απαιτείται ιατρική αξιολόγηση, ο ίδιος εστιάζει σε τρεις περιπτώσεις:
- Συχνά επεισόδια νυχτερινής υπογλυκαιμίας ή επαναλαμβανόμενες ακραίες τιμές γλυκόζης κατά τη διάρκεια της νύχτας.
- Εντονο και συχνό ροχαλητό, παύσεις στην αναπνοή, αφύπνιση με αίσθημα πνιγμού ή έντονη υπνηλία και κόπωση μέσα στην ημέρα, που μπορεί να αποτελούν ενδείξεις αποφρακτικής υπνικής άπνοιας. Εφόσον κριθεί απαραίτητο, ο ασθενής παραπέμπεται για αξιολόγηση σε ιατρείο ή εργαστήριο ύπνου.
- Επίμονη αϋπνία, συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις και υποβάθμιση της ποιότητας του ύπνου, ώστε να εντοπιστεί η υποκείμενη αιτία και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά.
Πηγή: tanea.gr
