Πρόσθετο περιθώριο για να χρηματοδοτήσει επενδύσεις που προσεγγίζουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 αποκτά η Ελλάδα, μετά το ευρωπαϊκό «πράσινο φως» για την επέκταση της εθνικής ρήτρας διαφυγής στην ενέργεια. Η έγκριση, που αφορά μόνο τη χώρα μας, αφού το αντίστοιχο ιταλικό αίτημα «κόπηκε» επιτρέπει την προώθηση συγκεκριμένων παρεμβάσεων ενεργειακής ανθεκτικότητας με μεγαλύτερη ευελιξία έναντι των ευρωπαϊκών ορίων δαπανών.
Η εξέλιξη επιβεβαιώθηκε και από το Ecofin της 9ης Οκτωβρίου, το οποίο συμφώνησε να επεκταθεί η εφαρμογή της υφιστάμενης ελληνικής ρήτρας διαφυγής για την άμυνα, ώστε να καλύπτει πρόσθετα μέτρα ενεργειακής ασφάλειας.
Το πρακτικό όφελος είναι ότι η κυβέρνηση μπορεί να προχωρήσει σε πρόσθετες επιλέξιμες επενδύσεις χωρίς αυτές να περιορίζουν ισόποσα το περιθώριο που διαθέτει για τις υπόλοιπες δαπάνες του προϋπολογισμού. Ωστόσο, η χρηματοδότηση θα γίνει από εθνικούς πόρους και οι σχετικές πληρωμές εξακολουθούν να προσμετρώνται στο πρωτογενές αποτέλεσμα και στο δημόσιο χρέος.
Πώς λειτουργεί η ρήτρα
Στο ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο, κάθε κράτος έχει μια συμφωνημένη διαδρομή αύξησης των καθαρών δαπανών του. Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα πραγματοποίησης νέων παρεμβάσεων εξαρτάται και από τον χώρο που απομένει μέσα στα συγκεκριμένα όρια.
Με την ενεργειακή ρήτρα διαφυγής επιτρέπεται στην Ελλάδα να υπερβεί αυτή τη διαδρομή για το κόστος επιλέξιμων μέτρων ενεργειακής ασφάλειας. Η πρόσθετη ευελιξία φτάνει έως το 0,3% του ΑΕΠ ετησίως και έως το 0,6% του ΑΕΠ σωρευτικά για την περίοδο 2026–2028. Παράλληλα, η συνολική απόκλιση για άμυνα και ενέργεια παραμένει εντός του ορίου του 1,5% του ΑΕΠ.
Για τον προϋπολογισμό, επομένως, ανοίγει μια πρόσθετη δυνατότητα χρηματοδότησης έργων. Το κράτος, όμως, πρέπει να διαθέσει τα χρήματα και να διατηρήσει την ισορροπία των δημόσιων οικονομικών. Η εξαίρεση από τον κανόνα αύξησης των δαπανών δεν εξαφανίζει το κόστος των επενδύσεων.
Πού κατευθύνεται το 1 δισ. ευρώ
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που γνωστοποίησαν οι πηγές του υπουργείου, οι παρεμβάσεις εκτείνονται από την αποθήκευση ηλεκτρικής ενέργειας και την αναβάθμιση κατοικιών έως τα δημόσια κτίρια και τις μεταφορές.
Στον κατάλογο περιλαμβάνονται:
-200 εκατ. ευρώ για νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
-200 εκατ. ευρώ για πανελλαδικό πρόγραμμα αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, με 100.000 δικαιούχους.
-50 εκατ. ευρώ για παρεμβάσεις στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη, μέσω της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης, για 10.000 δικαιούχους.
-117 εκατ. ευρώ μέσω του «ΗΛΕΚΤΡΑ», για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 δημόσιων κτιρίων και πανεπιστημίων.
-45 εκατ. ευρώ μέσω του «ΦΟΙΒΟΣ – ΑΘΗΝΑ», για 246 σχολικές μονάδες.
-50 εκατ. ευρώ για δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα στη βιομηχανία.
-320 εκατ. ευρώ για σιδηροδρομικά έργα ασφάλειας και επεκτάσεων.
-20 εκατ. ευρώ για υποδομές φόρτισης λεωφορείων.
Οι προϋπολογισμοί αυτοί αθροίζονται σε 1,002 δισ. ευρώ. Πρόκειται για τον σχεδιαζόμενο κατάλογο παρεμβάσεων, με την ένταξη και την υλοποίηση κάθε δράσης να ακολουθούν τις προβλεπόμενες διαδικασίες.
Τι σημαίνει για τα νοικοκυριά
Το πιο άμεσο ενδιαφέρον για τους πολίτες βρίσκεται στα προγράμματα αντικατάστασης ενεργοβόρου εξοπλισμού και αξιοποίησης της ηλιακής ενέργειας. Μια επιδότηση για αντλία θερμότητας ή ηλιακό θερμοσίφωνα μπορεί να μειώσει το αρχικό κόστος αγοράς και εγκατάστασης, διευκολύνοντας παρεμβάσεις που διαφορετικά θα ήταν δύσκολο να χρηματοδοτηθούν από έναν οικογενειακό προϋπολογισμό.
Το όφελος στον λογαριασμό θα εξαρτηθεί από τις ανάγκες κάθε κατοικίας, τον εξοπλισμό που αντικαθίσταται, τις τιμές της ενέργειας και τη σωστή εγκατάσταση. Αντίστοιχα, η ενεργειακή αναβάθμιση σχολείων και δημόσιων κτιρίων μπορεί να περιορίσει τις δαπάνες λειτουργίας τους, απελευθερώνοντας πόρους σε βάθος χρόνου.
Στην περίπτωση των μπαταριών, η οικονομική σημασία συνδέεται με τη δυνατότητα αποθήκευσης της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές και αξιοποίησής της όταν υπάρχει μεγαλύτερη ανάγκη. Η εξοικονόμηση και η αποθήκευση μπορούν έτσι να περιορίσουν την έκθεση της οικονομίας στις διακυμάνσεις των εισαγόμενων καυσίμων.
Η έγκριση, πάντως, αποτελεί το δημοσιονομικό βήμα που διευκολύνει αυτά τα προγράμματα. Για να μετατραπεί σε συγκεκριμένο όφελος για τους δικαιούχους, χρειάζονται οι προσκλήσεις, τα κριτήρια συμμετοχής, τα ποσοστά ενίσχυσης και τα χρονοδιαγράμματα υλοποίησης.
Τι γίνεται με τις επιδοτήσεις στους λογαριασμούς
Η ενεργειακή ρήτρα πρέπει να διακρίνεται από το ευρύτερο αίτημα της Αθήνας για εξαίρεση των προσωρινών μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων από τα ευρωπαϊκά όρια καθαρών δαπανών.
Στο Eurogroup της 8ης Οκτωβρίου, η Κομισιόν αντιτάχθηκε σε νέα γενικευμένη δημοσιονομική ευελιξία για την αντιμετώπιση των ενεργειακών ανατιμήσεων, επικαλούμενη την ανάγκη διατήρησης της αξιοπιστίας των κανόνων.
Η διαφορά έχει ουσιαστική σημασία, καθότι οι επενδύσεις ενεργειακής ανθεκτικότητας αποβλέπουν στη μείωση της κατανάλωσης και της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα σε βάθος χρόνου. Οι έκτακτες επιδοτήσεις επιδιώκουν να απορροφήσουν την επιβάρυνση που αντιμετωπίζουν οι καταναλωτές σήμερα.
Συνεπώς, η συγκεκριμένη έγκριση δεν αρκεί από μόνη της για να θεμελιώσει εξαίρεση νέων οριζόντιων επιδοτήσεων λογαριασμών από τα όρια δαπανών. Τυχόν πρόσθετα μέτρα άμεσης στήριξης χρειάζονται τη δική τους χρηματοδότηση και δημοσιονομική τεκμηρίωση.
Το στοίχημα της εφαρμογής
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης αποδίδει στην απόφαση ιδιαίτερη πολιτική και οικονομική σημασία, υποστηρίζοντας ότι επιτρέπει κρίσιμες επενδύσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την ενίσχυση της αυτονομίας της χώρας και τον περιορισμό της εξάρτησης από διεθνείς κρίσεις.
Η πραγματική αξία της ρήτρας θα φανεί στην ταχύτητα με την οποία το πρόσθετο περιθώριο θα μετατραπεί σε έργα και στην εξοικονόμηση που αυτά θα επιτύχουν. Οι όροι των προγραμμάτων, η πρόσβαση των δικαιούχων, η επάρκεια των υποδομών και η αποφυγή καθυστερήσεων θα κρίνουν το αποτέλεσμα.
Για την Ελλάδα, η έγκριση ανοίγει μια σημαντική δυνατότητα να χρηματοδοτήσει την ενεργειακή θωράκισή της. Για τον καταναλωτή που πιέζεται από την ακρίβεια, το κρίσιμο παραμένει πότε αυτή η δυνατότητα θα αποτυπωθεί σε μικρότερη κατανάλωση και χαμηλότερο κόστος.
Πηγή: ot.gr
