Στη διεθνή αεροπορία, εάν πέσει ένα επιβατικό αεροσκάφος ακολουθούνται διαδικασίες που προβλέπονται από το Παράρτημα 13 της Σύμβασης του Σικάγου για τη Διεθνή Πολιτική Αεροπορία που καθορίζει τα πρότυπα και τις πρακτικές για τη διερεύνηση του ατυχήματος. Με την περίπτωση των ιρανικών αεροπλάνων όμως, πιθανότατα οι αιτίες θα είναι πολύ πιο σύνθετες και ενδεχομένως ο ένοχος να είναι ένας.
Ο τελευταίος γύρος αμερικανικών κυρώσεων στο Ιράν, που στοχεύει εταιρείες οι οποίες παρέχουν υπηρεσίες, εκδίδουν εισιτήρια ή προμηθεύουν καύσιμα σε ιρανικές αεροπορικές εταιρείες, απειλεί να αποκλείσει όσους παραβιάζουν τις κυρώσεις από το χρηματοπιστωτικό σύστημα που βασίζεται στο δολάριο.
Αυτού του είδους οι κυρώσεις όμως, αν και αμφιλεγόμενες ως προς τα πολιτικά τους οφέλη, σύμφωνα με ρεπορτάζ των New York Times, είναι πολύ πιθανό να θέτουν σε κίνδυνο επιβάτες που ταξιδεύουν αεροπορικά από το Ιράν.
Παρά τις αμερικανικές κυρώσεις που μετρούν περισσότερο από μία δεκαετία και τη νέα εκστρατεία οικονομικής πίεσης της κυβέρνησης Τραμπ, η Mahan Air -η μεγαλύτερη ιδιωτική εταιρεία στο Ιράν- εξακολουθεί να επεκτείνει το διεθνές της δίκτυο. Η Mahan κατηγορείται από τις ΗΠΑ για φερόμενες παραβιάσεις «διπλής χρήσης», οι οποίες περιλάμβαναν τη μεταφορά όπλων, στρατιωτικού προσωπικού, μεγάλων ποσοτήτων μετρητών και χρυσού για το ιρανικό καθεστώς.
Πριν από λίγες ημέρες, το Boeing 777 με αριθμό νηολογίου EP-MTE πέταξε προς το Βιετνάμ. Το συγκεκριμένο αεροσκάφος είχε κατονομαστεί και τεθεί υπό αμερικανικές κυρώσεις τον Απρίλιο 2026, σε ανακοίνωση που κατηγορούσε τη Mahan Air ότι μετέφερε μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε ολόκληρο τον κόσμο
Λίγους μήνες αργότερα, ο πρόεδρος Τραμπ επικαιροποίησε εκτελεστικά διατάγματα που αφορούσαν την τρομοκρατία, διευρύνοντας τις κυρώσεις που στοχεύουν την ιρανική αεροπορία. Το υπουργείο Οικονομικών δικαιολόγησε τα μέτρα παραπέμποντας στη Mahan Air.
«Ας αποτελέσει αυτό προειδοποίηση προς οποιονδήποτε συναλλάσσεται με τις εναπομείνασες αεροπορικές εταιρείες του Ιράν, τις οποίες θέσαμε όλες σήμερα υπό κυρώσεις», δήλωσε τον Σεπτέμβριο ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ. «Κινδυνεύετε να αποκλειστείτε από το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα».
Ένα επικίνδυνο ιστορικό
Όπως αναφέρουν όμως οι New York Times, το ιστορικό του EP-MTE είναι αντιπροσωπευτικό της επικινδυνότητας του ιρανικού στόλου.
Σύμφωνα με τα αρχεία της αεροπορίας ήταν ένα από τα πέντε Boeing 777-200ER που παραδόθηκαν στη Singapore Airlines μεταξύ 2001 και 2003 και αργότερα πέρασαν σε μια ταϊλανδική αεροπορική εταιρεία χαμηλού κόστους, η οποία χρεοκόπησε κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τα αεροσκάφη να παραμείνουν αποθηκευμένα για σχεδόν τρία χρόνια στην αυστραλιανή έρημο ώσπου πέρασαν σε ιρανικά χέρια.
Σύμφωνα με ειδικούς όμως, η μακροχρόνια αυτή παραμονή σε αποθηκευτικούς χώρους στην Αυστραλία πιθανότατα προκάλεσε φθορά στις σωληνώσεις καυσίμου, στις ελαστικές στεγανοποιήσεις και στα μεταλλικά καλύμματα των κινητήρων.
Καθώς το αεροσκάφος υπόκειται σε απαγόρευση εξαγωγών, δεν πραγματοποιήθηκε επανενεργοποίηση πιστοποιημένη από τον κατασκευαστή, που είναι η συνήθης πρακτική του κλάδου έπειτα από χρόνια μακροχρόνιας αποθήκευσης.
Για παράδειγμα η ρωσική εταιρεία S7 αναγκάστηκε να καθηλώσει το 2024 τον στόλο αεροσκαφών Airbus A320/1neo λόγω έλλειψης συντήρησης καθώς της επιβλήθηκαν κυρώσεις μετά τη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία το 2022.
«Αυτό αναδεικνύει πώς οι κυρώσεις στην πολιτική αεροπορία μπορούν να έχουν αποτέλεσμα, αλλά μόνο σταδιακά», δήλωσε η Αγκάτ Ντεμαρέ, ανώτερη ερευνήτρια πολιτικής στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων. «Τέτοιες κυρώσεις αποτελούν ουσιαστικά μια ωρολογιακή βόμβα για τις αεροπορικές εταιρείες μιας χώρας».
Γηρασμένος στόλος
Κατά τη σύντομη περίοδο κατά την οποία βρισκόταν σε ισχύ η πυρηνική συμφωνία που είχε διαπραγματευτεί με το Ιράν ο πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, είχαν χορηγηθεί εξαιρέσεις για τις πωλήσεις στον τομέα της αεροπορίας, κάτι που ίσως έδωσε στο Ιράν την ευκαιρία να δημιουργήσει αποθέματα ζωτικής σημασίας εξαρτημάτων. Αναλυτές δήλωσαν ότι το Ιράν ενδέχεται επίσης να αποσυναρμολογεί άλλα αεροσκάφη προκειμένου να χρησιμοποιεί τα εξαρτήματά τους ως ανταλλακτικά.
Η Ζοζεφίν Πέτρικ, ερευνήτρια πολιτικής που επικεντρώνεται στις αρνητικές επιπτώσεις των κυρώσεων στο Bourse & Bazaar Foundation, μια δεξαμενή σκέψης με έδρα το Λονδίνο, το χαρακτήρισε ως «συναρμολόγηση ενός αεροπλάνου σαν παζλ». Αν και μπορεί αυτή η πρακτική να διατηρήσει τη λειτουργικότητα των αεροσκαφών, όπως έδειξε και η πτήση προς το Βιετνάμ, ωστόσο, δεν μπορεί να αμφισβητηθεί ο πρόσθετος κίνδυνος.
Το EP-MTE είναι ένα από τουλάχιστον δύο παλιά 777 που χρησιμοποιεί η Mahan για πτήσεις σε ολόκληρη την Ασία. Το άλλο είναι το EP-MTB. Καθένα μπορεί να μεταφέρει περισσότερους από 200 επιβάτες. Και όσο περνά ο χρόνος, ο μηχανικός κίνδυνος συσσωρεύεται σαν τόκος, εγείροντας σύνθετα ερωτήματα σχετικά με την ευθύνη.
Έτσι, εύλογα το αμερικανικό δημοσίευμα διατυπώνει το ερώτημα ποιός -ή ποια χώρα ή εταιρεία- θα θεωρηθεί υπεύθυνος εάν ένα από τα 777 της Mahan συντριβεί; «Οι χώρες που επιβάλλουν κυρώσεις πρέπει να έχουν επίγνωση και να συνυπολογίζουν τις έμμεσες συνέπειες των πολιτικών που προωθούν», δήλωσε η Πέτρικ.
«Τα αεροπλάνα στο Ιράν συχνά παραμένουν σε λειτουργία για διπλάσιο χρονικό διάστημα από ό,τι σε άλλες χώρες», πρόσθεσε. «Σε έναν βαθμό, πρόκειται πράγματι για καταστροφές που περιμένουν να συμβούν».
Πηγή: in.gr
