Νέα αρχαιολογική μελέτη αναδεικνύει τα Πευκάκια Βόλου ως σημαντικό λιμάνι των εμπορικών δικτύων του Αιγαίου κατά τον 14ο και τον 13ο αιώνα π.Χ. Η ανάλυση αγγείων μεταφοράς δείχνει επαφές με διαφορετικές περιοχές της Κρήτης και της ηπειρωτικής Ελλάδας, ενώ ενισχύει την εκτίμηση ότι οι θαλάσσιες ανταλλαγές δεν βρίσκονταν απαραίτητα στο σύνολό τους υπό τον έλεγχο των μυκηναϊκών ανακτόρων.
Την εργασία υπογράφουν οι ερευνητές Valeria Tiezzi, Bartłomiej Lis και Ανθή Μπάτζιου. Αντικείμενό της είναι η πετρογραφική εξέταση, η προέλευση και η εμπορική κυκλοφορία των μεταφορικών ψευδόστομων αμφορέων που βρέθηκαν στον παραθαλάσσιο οικισμό του Παγασητικού. Πρόκειται για χαρακτηριστικά αγγεία της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, τα οποία χρησιμοποιούνταν πιθανότατα για τη μεταφορά υγρών προϊόντων, όπως ελαιόλαδο, αρωματικό λάδι ή κρασί.
Οι ερευνητές εξέτασαν 44 δείγματα, που αντιστοιχούν σε 42 διαφορετικά αγγεία. Μελετώντας τη σύσταση του κεραμικού υλικού, αναγνώρισαν 20 διακριτές ομάδες, εύρημα που φανερώνει μεγάλη ποικιλία πηγών προμήθειας. Οι ομάδες αυτές δεν ταυτίζονται αυτομάτως με ισάριθμα εργαστήρια ή συγκεκριμένους τόπους παραγωγής.
Τα περισσότερα αγγεία αποδίδονται στην Κρήτη, κυρίως στην περιοχή των Χανίων και στη νότια κεντρική Κρήτη, συμπεριλαμβανομένης της δυτικής Μεσαράς. Άλλα συνδέονται με ευρύτερες κρητικές περιοχές, χωρίς ακριβέστερο προσδιορισμό.
Παράλληλα, σημαντικός αριθμός κεραμικών ομάδων συνδέεται με την ηπειρωτική Ελλάδα, ιδιαίτερα την Αργολίδα, την Κορινθία και τη Βοιωτία. Για ορισμένα μεμονωμένα δείγματα η προέλευση παραμένει αβέβαιη. Η παρουσία αγγείων ηπειρωτικής παραγωγής έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αμφισβητεί παλαιότερες εκτιμήσεις ότι η κυκλοφορία τους περιοριζόταν κυρίως σε τοπικά ή περιφερειακά δίκτυα.
Πώς άλλαζαν οι εμπορικές συνδέσεις
Η έρευνα καταγράφει διαφοροποιήσεις στις προμήθειες μέσα στον χρόνο. Στην αρχαιότερη εξεταζόμενη φάση, κατά τον 14ο αιώνα π.Χ., κυριαρχούν οι πηγές της κεντρικής Κρήτης. Στην επόμενη φάση διαπιστώνεται ισορροπημένη παρουσία αγγείων από τη δυτική και την κεντρική Κρήτη.
Αργότερα, κατά τη νεότερη φάση του 13ου αιώνα π.Χ., ενισχύονται αισθητά οι εισαγωγές από τη δυτική Κρήτη, μαζί με σημαντική αύξηση των αγγείων ηπειρωτικής παραγωγής. Οι μεταβολές δείχνουν ότι ο ανεφοδιασμός του λιμανιού δεν ακολουθούσε ένα σταθερό και αμετάβλητο πρότυπο.
Η σύγκριση με ευρήματα από μεγάλα μυκηναϊκά ανακτορικά κέντρα, από το κρητικό λιμάνι του Κομμού και από την ανατολική Μεσόγειο υποδεικνύει διαφορετικές θαλάσσιες διαδρομές προς τα Πευκάκια. Οι συγγραφείς εξετάζουν το ενδεχόμενο ορισμένα από αυτά τα δίκτυα να λειτουργούσαν χωρίς πλήρη ανακτορικό έλεγχο, χωρίς να παρουσιάζουν την υπόθεση ως οριστικά αποδεδειγμένη.
Ένα λιμάνι με ξεχωριστή θέση
Ιδιαίτερο βάρος έχει η ποσότητα των συγκεκριμένων αγγείων. Σύμφωνα με τη μελέτη, συγκρίσιμα σύνολα στην ηπειρωτική Ελλάδα έχουν εντοπιστεί σε λίγες θέσεις, όπως η Τίρυνθα, οι Μυκήνες και η Θήβα, δηλαδή μεγάλα ανακτορικά κέντρα.
Στα Πευκάκια, αντίθετα, μέχρι σήμερα δεν έχουν προκύψει στοιχεία σύνθετης διοικητικής οργάνωσης. Αυτή η διαφορά αναδεικνύει τη σημασία ενός μη ανακτορικού λιμανιού, στη βόρεια παρυφή του μυκηναϊκού κόσμου, για τη διακίνηση προϊόντων σε μεγάλες αποστάσεις.
Τα ευρήματα προέρχονται από τον Τομέα Α του οικισμού. Η ανασκαφική έρευνα στο επίπεδο τμήμα της θέσης ξεκίνησε το 1986 ως σωστική και συνεχίστηκε συστηματικότερα από το 2006 έως το 2021. Τα οικοδομικά συγκροτήματα που αποκαλύφθηκαν χρονολογούνται περίπου μεταξύ 1400 και 1200 π.Χ.
Ο οικισμός αποτελούσε μία από τις τρεις σημαντικές θέσεις της περιοχής κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, μαζί με το Διμήνι και το Κάστρο, στα Παλαιά του Βόλου. Οι τρεις θέσεις συγκροτούσαν ένα πυκνό οικιστικό δίκτυο στη μικρή παράκτια πεδιάδα του Βόλου.
Η μελέτη της κεραμικής δεν έχει ολοκληρωθεί. Οι ερευνητές εκτιμούν, πάντως, ότι το συνολικό σύνολο αυτών των αγγείων στον Τομέα Α ήταν τουλάχιστον διπλάσιο ή τριπλάσιο από τα 42 που εξετάστηκαν.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι τα Πευκάκια συμμετείχαν ενεργά σε εκτεταμένα και μεταβαλλόμενα δίκτυα ανταλλαγών. Η έρευνα διευρύνει έτσι την εικόνα για το προϊστορικό εμπόριο, στρέφοντας την προσοχή και στα λιμάνια πέρα από τα μεγάλα ανάκτορα.
www.ertnews.gr
Πηγή: ertnews.gr
