Το «Growth of the Soil» («Markens grøde») του Hans Petter Moland επιστρέφει σε ένα από τα σημαντικότερα αλλά και πιο σύνθετα έργα της νορβηγικής λογοτεχνίας. Η ταινία βασίζεται στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Knut Hamsun, που κυκλοφόρησε το 1917 και αποτέλεσε καθοριστικό έργο για τη διεθνή αναγνώριση του συγγραφέα, ο οποίος τιμήθηκε τρία χρόνια αργότερα, το 1920, με το Νόμπελ Λογοτεχνίας.
Ο αγγλικός τίτλος «Growth of the Soil» δεν αποδίδει απόλυτα το νορβηγικό «Markens grøde», που βρίσκεται νοηματικά πιο κοντά στους «καρπούς της γης» ή στη «σοδειά». Η έννοια της καλλιέργειας όμως λειτουργεί εδώ πολύ ευρύτερα. Δεν είναι μόνο η γη που μεταμορφώνεται: Καλλιεργείται μια σχέση, γεννιέται μια οικογένεια, δημιουργείται ένα σπίτι και σταδιακά σχηματίζεται ένας μικρός ανθρώπινος κόσμος εκεί όπου πριν υπήρχε σχεδόν μόνο η φύση.
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Isak, ένας άνδρας που επιλέγει μια απομονωμένη περιοχή της βόρειας Νορβηγίας για να ξεκινήσει ουσιαστικά τη ζωή του από το μηδέν. Δουλεύει τη γη, δημιουργεί ένα αγρόκτημα και συναντά την Inger, με την οποία θα προσπαθήσουν να φτιάξουν οικογένεια και να ριζώσουν σε έναν τόπο που αρχικά μοιάζει να αντιστέκεται στην ανθρώπινη παρουσία. Η φύση δεν είναι απλώς το φόντο της ιστορίας. Είναι σχεδόν ένας ακόμη χαρακτήρας, μια δύναμη που επιβάλλει τους δικούς της κανόνες και καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να επιβιώσουν.
Καθώς όμως ο χρόνος περνά, στον μικρό αυτό κόσμο εισβάλλουν η κοινωνία, το χρήμα, η βιομηχανία και η υπόσχεση μιας διαφορετικής ζωής. Έτσι, πίσω από την ιστορία ενός ζευγαριού και μιας οικογένειας εμφανίζεται σταδιακά μια μεγαλύτερη σύγκρουση: η φύση απέναντι στην πρόοδο, η παράδοση απέναντι στη νεωτερικότητα και η ανάγκη να ριζώσεις απέναντι στην επιθυμία να αναζητήσεις κάτι περισσότερο.
Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους το «Markens grøde» έχει τόσο ιδιαίτερη θέση στη νορβηγική πολιτιστική μνήμη. Μέσα στο έργο συναντά κανείς στοιχεία που συνδέθηκαν για δεκαετίες με μια συγκεκριμένη αντίληψη της νορβηγικής ταυτότητας: τη σχέση του ανθρώπου με τη γη και τη φύση, την απομόνωση, τη σκληρή εργασία, την αυτάρκεια και την προσπάθεια δημιουργίας μιας ζωής σε ένα συχνά αφιλόξενο περιβάλλον. Ο Moland έχει μιλήσει για το βιβλίο ως ένα έργο που αγγίζει κάτι δύσκολο να προσδιοριστεί σχετικά με το τι σημαίνει να είσαι Νορβηγός.
Η σχέση όμως της Νορβηγίας με τον Hamsun δεν είναι απλή. Ο συγγραφέας παραμένει μια από τις σημαντικότερες μορφές της λογοτεχνίας της χώρας, αλλά η μεταγενέστερη υποστήριξή του προς τον Hitler και τον ναζισμό, ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Νορβηγίας, δημιούργησε ένα ιστορικό και ηθικό βάρος που εξακολουθεί να συνοδεύει το έργο του. Παράλληλα, σύγχρονες αναγνώσεις του «Markens grøde» έχουν ανοίξει συζητήσεις και για τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζονται οι Sámi. Επομένως, κάθε νέα κινηματογραφική μεταφορά του έργου αναμετριέται όχι μόνο με ένα λογοτεχνικό κλασικό, αλλά και με τις αντιφάσεις που το συνοδεύουν.
Ο Hans Petter Moland δεν επιχειρεί να αντιμετωπίσει το βιβλίο ως ένα ιερό κείμενο που πρέπει απλώς να εικονογραφηθεί. Κρατά τον βασικό του πυρήνα και τη βαθιά σχέση των ηρώων με τη γη, αλλά επιχειρεί να μεταφέρει στο σήμερα εκείνο που θεωρεί ουσιαστικότερο στην ιστορία: δύο ανθρώπους που προσπαθούν να δημιουργήσουν έναν ολόκληρο κόσμο μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν τους χαρίζεται.
Κινηματογραφικά, το «Growth of the Soil» λειτουργεί ιδιαίτερα καλά στην αναπαράσταση της εποχής και του φυσικού περιβάλλοντος, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο αποτυπώνει χαρακτήρες που μοιάζουν οργανικά δεμένοι με τον χρόνο και τον τόπο τους. Η υλικότητα της γης, η καθημερινότητα, η σωματική εργασία και οι μικρές αλλαγές στις ανθρώπινες σχέσεις δημιουργούν έναν κόσμο πειστικό και εξαιρετικά συγκεκριμένο.
Αυτό που λειτουργεί ως δύναμη της ταινίας, όμως, γίνεται σε κάποιο βαθμό και ο περιορισμός της. Στην προσπάθειά της να διατηρήσει τον ρυθμό, την εσωτερικότητα και το ύφος του λογοτεχνικού πρωτοτύπου, η κινηματογραφική ανάπτυξη των χαρακτήρων παραμένει πιο συγκρατημένη από όσο ίσως απαιτεί το ίδιο το μέσο. Υπάρχουν συναισθήματα και μεταμορφώσεις που τα αντιλαμβανόμαστε περισσότερο επειδή γνωρίζουμε ή αισθανόμαστε την πορεία της ιστορίας παρά επειδή η ίδια η κινηματογραφική αφήγηση μας επιτρέπει να τα βιώσουμε σε όλο τους το εύρος.
Μια ελαφρώς πιο ελεύθερη απομάκρυνση από τη λογοτεχνική δομή θα μπορούσε ενδεχομένως να δώσει μεγαλύτερο χώρο στους χαρακτήρες και να κάνει την ταινία περισσότερο άμεση για ένα διεθνές κοινό που δεν έχει προηγούμενη σχέση με τον Hamsun ή με τη θέση που κατέχει το βιβλίο στη νορβηγική κουλτούρα. Πρόκειται για ένα πιθανό μειονέκτημα όσον αφορά τη διάχυσή της στη διεθνή αγορά, όχι όμως απαραίτητα για ανυπέρβλητο εμπόδιο.
Το γεγονός ότι το «Growth of the Soil» αποτελεί την επίσημη πρόταση της Νορβηγίας για τα Όσκαρ μπορεί να της προσφέρει ακριβώς εκείνη τη διεθνή ορατότητα που το ίδιο το, περισσότερο εσωστρεφές, κινηματογραφικό της ύφος ίσως δυσκολευόταν από μόνο του να εξασφαλίσει.
www.ertnews.gr
Πηγή: ertnews.gr
