Έχοντας λάβη γνώση της πρωτοβουλίας των ηγετών της Σκωτίας, της Ουαλίας και της Βορείου Ιρλανδίας να επιδιώξουν την ανεξαρτητοποίησή τους, και αφού συσκεπτόταν με τους συνεργάτες του (κατά πάσα πιθανότητα γυμνός μέσα στην μπανιέρα, με αναμμένο πούρο και το ποτήρι με το ουίσκι στο πάτωμα), ο Ουίνστον Τσώρτσιλ θα ξενυχτούσε υπαγορεύοντας στις γραμματείς του.
Το επόμενο μεσημέρι, στη Βουλή των Κοινοτήτων, θα έδινε μια ιστορική ομιλία που – με αναφορές σε ένδοξες στιγμές του έθνους – θα εξήρε τον πατριωτισμό και την αξιοπρέπεια των Βρετανών. Θα αναγνώριζε τη συνεισφορά όλων των κοινοτήτων στην Ενωση αλλά, σφάζοντας με βαμβάκι, θα χρησιμοποιούσε λεπτό χιούμορ για να περιγράψει τους ηγέτες των «αποσχιστικών κινημάτων» ως μαθητευόμενους μάγους.
Θα περιέγραφε με μελανά χρώματα και τον πιο δραματικό τρόπο τις απειλές στην ασφαλεία της χώρας: Ρωσία του Πούτιν, Κίνα του Σι Τζινπίνγκ, τεχνητή νοημοσύνη, κλιματική κρίση, κυβερνοεπιθέσεις. Θα εξηγούσε ότι μόνο ενωμένοι μπορούν οι Βρετανοί να αντιμετωπίσουν αυτούς τους κινδύνους (και θα είχε δίκιο).
Ο φιλοαμερικανικός προσανατολισμός του, η διορατικότητά του και η βαθιά κατανόηση του πώς λειτουργούν τα σύμβολα, η ρητορική και το θυμικό – οι πρώτες ύλες της πολιτικής επικοινωνίας – δεν θα του επέτρεπαν να γελοιοποιήσει τον Τραμπ, αλλά θα τον οδηγούσαν σε μία ρεαλιστική προσέγγιση προς τις ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Ενωση.
Αυτό που θα τον τρόμαζε περισσότερο απ’ όλα – έχοντας γνώση του πόσο συνυφασμένο είναι το διεθνές εμπόριο με το οικονομικό DNA και την ασύμμετρη ισχύ της Βρετανίας – θα ήταν οι απειλές στην εφοδιαστική αλυσίδα και τις μεταφορές, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, η κατάσταση στη Σαουδική Αραβία και την Υεμένη.
Η επικράτηση της Ουκρανίας θα αποκτούσε υπαρξιακή σημασία.
Θα μπορούσε άραγε σήμερα να κυβερνήσει ο Τσώρτσιλ;
Οπως όλοι οι πολιτικοί ηγέτες, ο Τσώρτσιλ ήταν και αυτός προϊόν της εποχής του: μιας πεφωτισμένης δεσποτείας, μιας αριστοκρατίας, όπου η πολιτική ήταν προνόμιο λίγων και εκλεκτών (συνήθως ευπατριδών) με
πνευματική και ρητορική συγκρότηση, αλλά και απόλυτη ασυλία. Η Βρετανία ήταν ακόμη μια αυτοκρατορία – έστω και στο όνομα – και τα αφηγήματα περί «παγκόσμιας σπουδαιότητας» δεν προκαλούσαν ειρωνικό μειδίαμα.
Ο Τσώρτσιλ μεσουράνησε σε μια κοινωνία σχετικά συντεταγμένη, και όχι διασπασμένη σε παράλληλα σύμπαντα∙ οι πολίτες ήταν υπήκοοι, όχι μεταμοντέρνα άτομα που αναζητούν την αυτοεκπλήρωση∙ το καθήκον και η θυσία, όχι η ατομική ευημερία, ήταν οι πιο ισχυρές αξίες∙ στη δημόσια σφαίρα κυριαρχούσε ένα (δημόσιο) κανάλι ραδιοφώνου, όχι ξένες, ιδιωτικές πλατφόρμες με την πιο ανεπτυγμένη τεχνολογία χειραγώγησης στην ιστορία της ανθρωπότητας.
Οι πολιτικοί ηγέτες πάντοτε απελπίζονταν, αποτύγχαναν και χρειαζόταν να παρακαλέσουν ή να απειλήσουν προκειμένου να καταφέρουν το οτιδήποτε, αυτό όμως συνέβαινε πίσω από κλειστές πόρτες, ενώ η κυβέρνηση είχε τα εργαλεία για να διοικήσει τη χώρα. Οσο κι αν η ιστορία του Τσώρτσιλ εξακολουθεί να αποτελεί συγκολλητική ουσία, η Βρετανία του σήμερα είναι εντελώς διαφορετική, κι αυτό δεν έχει να κάνει μόνο με τον κοινωνικό μετασχηματισμό που επέφερε η μετανάστευση και η πολυπολιτισμικότητα, ειδικά μετά τη δεκαετία του 1960.
Ο Τσώρτσιλ δύσκολα θα αποκτούσε την ίδια κατάρτιση, γιατί το πολιτισμικό σύστημα που τον ανέδειξε έχει αποσαθρωθεί. Δύσκολα θα διάλεγε να ασχοληθεί με την πολιτική γιατί αυτή έχει απαξιωθεί. Η κεντρική κυβέρνηση
πλέον έχει πολύ μικρότερη ισχύ, και η Βρετανία είναι ένα υπερχρεωμένο και στρατηγικά αποδυναμωμένο κράτος.
Ο Τσώρτσιλ δύσκολα θα διατηρούσε τον σεβασμό των πολιτών, γιατί κάθε πτυχή της καθημερινότητας των πολιτικών παρακολουθείται και σχολιάζεται σε εικοσιτετράωρη βάση. Ο λόγος του δύσκολα θα «έπιανε» γιατί
ο πολίτης του σήμερα είναι πολύ πιο κορεσμένος και κυνικός.
Τα κινήματα για την ανεξαρτησία της Σκωτίας, της Βορείου Ιρλανδίας και (δευτερευόντως) της Ουαλίας, μπορεί να βασίζονται σε ένα σκεπτικό αιώνων, ωστόσο, το αφήγημα των «τεσσάρων ισότιμων εθνών» είναι σχετικά πρόσφατο: άρχισε να εμφανίζεται συστηματικά στον δημόσιο διάλογο στα τέλη της δεκαετίας του 1980 και έγινε επίσημη κρατική πολιτική με τη μεταβίβαση εξουσιών (devolution) από την κυβέρνηση Μπλερ το 1998.
Η επιθυμία τους να επανενωθούν με την Ευρωπαϊκή Ενωση μπορεί να τους δίνει πόντους στα φιλελεύθερα μεσοαστικά στρώματα, ο πραγματικός λόγος της πρωτοβουλίας τους όμως είναι ότι «μυρίστηκαν αίμα»: αντιλήφθηκαν το κενό εξουσίας, την ταυτοτική αμηχανία και τη θεσμική αδυναμία στην καρδιά της Βρετανίας, ύστερα από επτά πρωθυπουργούς σε 10 χρόνια.
Οταν ο Τσώρτσιλ αναφερόταν στο βρετανικό έθνος, εκείνο αυτονόητα υπερίσχυε των τεσσάρων εθνών. Σήμερα το νόημα της βρετανικής ταυτότητας αμφισβητείται τόσο από τους θιασώτες του εθνικισμού, όσο και από αυτούς της πολυπολιτισμικότητας.
Ο Ρωμανός Γεροδήμος είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής και Επικοινωνίας στο Πανεπιστήμιο του Bournemouth.
Πηγή: tanea.gr
