Ογδόντα τρία χρόνια μετά την τελευταία μάχη του υποβρυχίου Υ1 «Λάμπρος Κατσώνης» στα νερά μεταξύ Σκιάθου και Πηλίου, η μνήμη του πληρώματός του παραμένει ζωντανή. Η δημοσιογράφος Μπήλιω Τσουκαλά, κόρη του ύπαρχου του υποβρυχίου Ηλία Τσουκαλά, βρέθηκε στη Σκιάθο για τις επετειακές εκδηλώσεις και μίλησε στην ΕΡΤ Βόλου, στην εκπομπή του Γιάννη Ξυνόπουλου, για όσα συνέβησαν τη νύχτα της 14ης Σεπτεμβρίου 1943, για τη διάσωση του πατέρα της και για τη στιγμή που, δεκαετίες αργότερα, είδε το ιστορικό υποβρύχιο να αναδύεται μέσα από τις εικόνες του βυθού.
Η ίδια υπήρξε κεντρική ομιλήτρια στην εκδήλωση «Υποβρύχιο Υ1 Κατσώνης – Μνήμη Αβύθιστη», που διοργάνωσε ο Δήμος Σκιάθου στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για την 83η επέτειο. Η Σκιάθος τίμησε τη μνήμη του πληρώματος σε συνεργασία με το Πολεμικό Ναυτικό, με δοξολογία, επιμνημόσυνη δέηση, κατάθεση στεφάνων και απόδοση τιμών στο σημείο του ναυαγίου.
Διαβάστε: Σκιάθος: 83 χρόνια από τη βύθιση του υποβρυχίου «Κατσώνης»
Η τελευταία μάχη στο «Μπουγάζι» της Σκιάθου
Ήταν 14 Σεπτεμβρίου 1943, ανήμερα του Σταυρού. Το Υ1 «Λάμπρος Κατσώνης», με κυβερνήτη τον αντιπλοίαρχο Βασίλη Λάσκο, πραγματοποιούσε την έβδομη πολεμική του περιπολία όταν εντοπίστηκε στο θαλάσσιο στενό ανάμεσα στη Σκιάθο και το Πήλιο, το λεγόμενο «Μπουγάζι» της Σκιάθου. Το ελληνικό υποβρύχιο ήρθε αντιμέτωπο με το γερμανικό ανθυποβρυχιακό UJ-2101. Αρχικά δέχθηκε βόμβες βυθού ενώ βρισκόταν σε κατάδυση. Τα πλήγματα ήταν σοβαρά και, όπως περιέγραψε η Μπήλιω Τσουκαλά, το υποβρύχιο άρχισε να βάζει νερά. Ο Βασίλης Λάσκος πήρε τότε την απόφαση να αναδυθεί και να συνεχίσει τη μάχη στην επιφάνεια. «Οι Γερμανοί νόμιζαν ότι θα παραδοθεί», ανέφερε χαρακτηριστικά η Μπήλιω Τσουκαλά στη συνέντευξή της στην ΕΡΤ Βόλου. Αντί γι’ αυτό, ο Λάσκος και οι άνδρες του επάνδρωσαν το πυροβόλο και συνέχισαν να πολεμούν απέναντι σε έναν ισχυρότερο αντίπαλο.
Η σύγκρουση είχε δραματική κατάληξη. Τριάντα δύο άνδρες, έξι αξιωματικοί και 26 υπαξιωματικοί και ναύτες, σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους και ο κυβερνήτης Βασίλης Λάσκος. Δεκαεπτά μέλη του πληρώματος, τα περισσότερα τραυματισμένα, αιχμαλωτίστηκαν. Τρεις κατάφεραν να διαφύγουν, ο ύπαρχος, υποπλοίαρχος τότε Ηλίας Τσουκαλάς, ο υποκελευστής Τάσος Τσίγκρος και ο ναύκληρος Αντώνης Αντωνίου.
Ο Ηλίας Τσουκαλάς εγκατέλειψε τελευταίος το υποβρύχιο
Ιδιαίτερα δυνατή ήταν η περιγραφή της Μπήλιως Τσουκαλά για τις τελευταίες στιγμές του πατέρα της μέσα στο «Κατσώνης». Όπως εξήγησε, όταν ο Ηλίας Τσουκαλάς σταμάτησε να λαμβάνει εντολές από τη γέφυρα, καθώς ο κυβερνήτης είχε ήδη χτυπηθεί θανάσιμα, αντιλήφθηκε ότι το υποβρύχιο δεν μπορούσε πλέον να σωθεί. Προσπάθησε τότε, με χειρισμούς στα συστήματα του σκάφους, να το κρατήσει όσο περισσότερο γινόταν στην επιφάνεια, προκειμένου να προλάβουν να βγουν οι άνδρες που βρίσκονταν ακόμη ζωντανοί στο εσωτερικό του.
«Ο πατέρας μου εγκατέλειψε τελευταίος το υποβρύχιο», είπε η Μπήλιω Τσουκαλά. Επέλεξε να μην παραδοθεί και να μην αιχμαλωτιστεί. Ακολούθησε μια σχεδόν απίστευτη προσπάθεια επιβίωσης. Ο Ηλίας Τσουκαλάς κολύμπησε επί περίπου εννέα ώρες μέχρι να φτάσει στη στεριά. Κατάφερε να ξεφύγει από την αιχμαλωσία, έμεινε για περίπου έναν μήνα με Έλληνες αντάρτες και στη συνέχεια πέρασε με μικρό σκάφος στην Τουρκία, ώσπου τελικά κατάφερε να επιστρέψει στη Βάση Υποβρυχίων στη Βηρυτό.
Τα τέσσερα γράμματα που βρέθηκαν μετά τον θάνατο της μητέρας της
Μια δεύτερη, βαθιά ανθρώπινη ιστορία κρυβόταν για δεκαετίες μέσα στο πατρικό σπίτι της Μπήλιως Τσουκαλά. Δύο μήνες μετά τη βύθιση του υποβρυχίου και έχοντας επιστρέψει στη Βηρυτό, ο Ηλίας Τσουκαλάς έγραψε στις 12 Νοεμβρίου 1943 στην τότε αρραβωνιαστικιά του, Καίτη, περιγράφοντας τις περιπέτειες που είχε περάσει από τη στιγμή της βύθισης μέχρι τη σωτηρία του. Οι δυο τους παντρεύτηκαν τον Δεκέμβριο του 1943 και έζησαν μαζί 57 χρόνια. Η Μπήλιω Τσουκαλά δεν γνώριζε ότι η αλληλογραφία αυτή είχε διασωθεί. Ο πατέρας της πέθανε το 2000 και η μητέρα της το 2017. Τότε, ψάχνοντας στο πατρικό σπίτι, ανακάλυψε ένα κουτί που περιείχε τέσσερα γράμματα του πατέρα της.
«Δεν μου είχε μιλήσει ποτέ γι’ αυτά η μητέρα μου, ούτε ο πατέρας μου», ανέφερε στην ΕΡΤ Βόλου. Διαβάζοντάς τα, όπως είπε, συγκλονίστηκε όχι μόνο από όσα περιέγραφαν για τον πόλεμο, αλλά και επειδή μέσα από τις σελίδες τους αποκαλυπτόταν «ένας πολύ μεγάλος έρωτας» ανάμεσα στους γονείς της.
Η κόρη του Άγγλου συνδέσμου στη Σκιάθο
Ιδιαίτερη συγκίνηση προκάλεσε, όπως ανέφερε η Μπήλιω Τσουκαλά, και η παρουσία στη Σκιάθο της Κόνι Σμιθ, κόρης ενός από τους Άγγλους συνδέσμους που επέβαιναν στο «Κατσώνης». Οι Βρετανοί σύνδεσμοι βρίσκονταν στο υποβρύχιο στο πλαίσιο της συνεργασίας με το Λονδίνο και συμμετείχαν στην αποστολή του. Η Μπήλιω Τσουκαλά στάθηκε ιδιαίτερα στη συνάντηση με την κόρη του Σμιθ, επισημαίνοντας πόσο έντονα ανθρώπινη ήταν η στιγμή να βρεθούν, τόσες δεκαετίες αργότερα, απόγονοι ανθρώπων που είχαν συνδεθεί με την ίδια ιστορική αποστολή.
Η κόρη του Λέοναρντ Σμιθ ταξιδεύει κάθε χρόνο στη Σκιάθο
Ξεχωριστή παρουσία στις εκδηλώσεις μνήμης ήταν και εκείνη της κόρης του Λέοναρντ Σμιθ, του Βρετανού ασυρματιστή που επέβαινε στο υποβρύχιο «Κατσώνης» και βρισκόταν πάνω σε αυτό τη στιγμή της βύθισής του. Η κ. Σμιθ ταξιδεύει τα τελευταία τρία χρόνια ειδικά από την Ουαλία στη Σκιάθο για την επέτειο, ενώ ο γιος της έρχεται από τη Σουηδία, προκειμένου να τιμήσουν τη μνήμη του πατέρα της και των υπόλοιπων μελών του πληρώματος. Όπως αποκάλυψε, η οικογένεια έμαθε για τις εκδηλώσεις μόλις πριν από λίγα χρόνια, όταν ο γιος της, ενώ βρισκόταν σε άλλο ελληνικό νησί, διάβασε σχετικά με την τελετή. Από τότε η παρουσία τους στη Σκιάθο έχει γίνει σταθερή. «Κάθε φορά που ερχόμαστε εδώ, μας υποδέχονται με μεγάλη θέρμη και μας κάνουν να αισθανόμαστε πραγματικά ευπρόσδεκτοι», ανέφερε χαρακτηριστικά. Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν και η αναφορά της στον πατέρα της, ο οποίος, όπως είπε, δεν μίλησε ποτέ στην οικογένειά του για όσα έζησε στον πόλεμο. Ήταν ένας εσωστρεφής άνθρωπος και απέφευγε κάθε αναφορά στα γεγονότα, με αποτέλεσμα οι δικοί του να μην έχουν αντιληφθεί για δεκαετίες το μέγεθος όσων είχε ζήσει. Ο Λέοναρντ Σμιθ πέθανε το 1986. Δείτε το βίντεο με όσα είπε η Κόνι Σμιθ, κόρης ενός από τους Άγγλους συνδέσμους που επέβαιναν στο «Κατσώνης»
Το βιβλίο που έγινε «λύτρωση»
Οκτώ χρόνια μετά τη βύθιση, το 1951, ο Ηλίας Τσουκαλάς κατέγραψε την ιστορία του υποβρυχίου στο βιβλίο «Υποβρύχιον Υ1 – Λάμπρος Κατσώνης». Το έργο βραβεύθηκε την επόμενη χρονιά από την Ακαδημία Αθηνών και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτογενείς μαρτυρίες για τη δράση και την τελευταία αποστολή του Υ1. Για την κόρη του, η συγγραφή του βιβλίου ήταν κάτι περισσότερο από καταγραφή της Ιστορίας.«Νομίζω ότι ήταν μια λύτρωση γι’ αυτόν», είπε η Μπήλιω Τσουκαλά, εξηγώντας ότι οι άνθρωποι ενός υποβρυχίου αναπτύσσουν δεσμούς διαφορετικούς από εκείνους άλλων στρατιωτικών μονάδων. Ζουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα μαζί, σε έναν εξαιρετικά περιορισμένο χώρο, κάτω από τη θάλασσα, με κοινή μοίρα.
Η απώλεια 32 συντρόφων και η επιβίωση του ίδιου ήταν, όπως εκτιμά η κόρη του, ένα βάρος που τον ακολούθησε. Η συγγραφή αποτέλεσε έναν τρόπο να βγάλει από μέσα του τον πόνο της απώλειας.
Το «Άγιο Δισκοπότηρο» των ναυαγίων
Για περισσότερες από επτά δεκαετίες, ο «Κατσώνης» παρέμενε στον βυθό χωρίς να έχει εντοπιστεί με ακρίβεια.
Η ιστορική ανακάλυψη ήρθε το 2018. Η Υδρογραφική Υπηρεσία του Πολεμικού Ναυτικού ανακοίνωσε τότε ότι η ακριβής θέση του ναυαγίου είχε επιβεβαιωθεί περίπου έξι ναυτικά μίλια βορειοδυτικά της Σκιάθου, σε βάθος 253 μέτρων. Είχε προηγηθεί ο εντοπισμός του από το υδρογραφικό-ωκεανογραφικό πλοίο «Ναυτίλος» και ακολούθησε η ταυτοποίησή του με υποβρύχιες ρομποτικές κάμερες.
Η Μπήλιω Τσουκαλά συμμετείχε στην προσπάθεια κινηματογράφησης του ναυαγίου στο πλαίσιο του ντοκιμαντέρ «Υ1 – Στη Σιωπή του Βυθού». Στη συνέντευξή της περιέγραψε τη στιγμή που αντίκρισε το υποβρύχιο στις οθόνες ως «κάτι συνταρακτικό».Το σκάφος, όπως θυμάται, ήταν σε εντυπωσιακά καλή κατάσταση. Μπορούσε να διακρίνει το πυροβόλο με το οποίο ο Λάσκος είχε δώσει την τελευταία μάχη, αλλά και την πλωριαία κάθοδο από την οποία είχαν εγκαταλείψει το υποβρύχιο οι άνδρες του πληρώματος και τελευταίος ο πατέρας της. «Ήταν κάτι που δεν θα ξεχάσω ποτέ στη ζωή μου», είπε. Για την ολοκλήρωση της έρευνας χρειάστηκαν διαδοχικές επιχειρήσεις. Η ίδια στάθηκε ιδιαίτερα στη συμβολή του παραγωγού Στέλιου Ευσταθόπουλου, ο οποίος, όπως είπε, επέμενε ότι ένα ντοκιμαντέρ για τον «Κατσώνη» δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς να βρεθεί το ίδιο το ναυάγιο.
«Η ιστορική μνήμη είναι ο τρόπος για να προχωρά μια χώρα»
Στη Σκιάθο, 83 χρόνια μετά, η Μπήλιω Τσουκαλά επέστρεψε όχι μόνο ως κόρη ενός από τους τρεις ανθρώπους που κατάφεραν να διαφύγουν, αλλά και ως ένας από τους ανθρώπους που έχουν αναλάβει να μεταφέρουν αυτή τη μνήμη στις επόμενες γενιές. Στο τέλος της συνέντευξης στην ΕΡΤ Βόλου, η ίδια στάθηκε ακριβώς σε αυτό. «Αυτούς τους ανθρώπους δεν πρέπει να τους ξεχάσουμε ποτέ», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι η γνώση του παρελθόντος και η διατήρηση της ιστορικής μνήμης αποτελούν προϋπόθεση για να κατανοήσουν οι επόμενες γενιές τι προηγήθηκε και ποιο ήταν το τίμημα ανθρώπων που πολέμησαν στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Μίλησε ακόμη για τον Βασίλη Λάσκο ως έναν κυβερνήτη που, σύμφωνα με όσα της είχε αφηγηθεί ο πατέρας της, κατάφερνε να εμπνέει το πλήρωμά του και να δημιουργεί πίστη στον κοινό σκοπό. Για εκείνη, αυτό είναι και το ουσιαστικότερο μήνυμα της ιστορίας του «Κατσώνη»: άνθρωποι που βρέθηκαν αντιμέτωποι με ακραίες συνθήκες, αλλά παρέμειναν δεμένοι μεταξύ τους μέχρι το τέλος. Η ίδια συνεχίζει, με τη βοήθεια του Πολεμικού Ναυτικού και της Υπηρεσίας Ιστορίας Ναυτικού, να κρατά ζωντανή και τη γραπτή παρακαταθήκη του πατέρα της, μέσα από τις νεότερες εκδόσεις του «Υποβρύχιον Υ1 – Λάμπρος Κατσώνης».
Ογδόντα τρία χρόνια μετά τη νύχτα της 14ης Σεπτεμβρίου 1943, το υποβρύχιο εξακολουθεί να βρίσκεται στα 253 μέτρα του Αιγαίου. Η ιστορία των ανθρώπων του, όμως, εξακολουθεί να βρίσκεται στην επιφάνεια.
www.ertnews.gr
Πηγή: ertnews.gr
