Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καταβροχθίζει μόνο τις δημόσιες υποδομές, τα δίκτυα και τους ενεργειακούς πόρους της Ευρώπης. Αναδιαμορφώνει ριζικά και τους όρους της κοινωνικής συμβίωσης. Παραδόξως, ενώ η Ευρώπη οφείλει πολλά σε στοχαστές όπως ο Τομά Πικετί και η Μαριάνα Ματσουκάτο για τη διατήρηση της προοδευτικής σκέψης, τα παραδοσιακά της οχήματα —κόμματα και συνδικάτα— μοιάζουν απονευρωμένα. Η πραγματική ιδεολογική ζύμωση μεταφέρεται σήμερα στην Καλιφόρνια, όπου οι ηγέτες της νέας τεχνολογικής επανάστασης σχεδιάζουν τους νέους ορίζοντες πολιτικής.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, σημειώνει το Social Europe, η συζήτηση έχει ξεφύγει από την παραδοσιακή φορολόγηση του πλούτου. Επεκτείνεται σε πιο ριζοσπαστικές ιδέες, εμπνευσμένες από την κοινωνική φιλοσοφία της «προδιανομής» (predistribution): φορολόγηση των ρομπότ, αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για το Καθολικό Βασικό Εισόδημα (UBI), εισαγωγή του Καθολικού Βασικού Κεφαλαίου (UBC) και δημιουργία νέων χρηματοπιστωτικών μέσων για την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος. Ακόμα και μορφές όπως ο Έλον Μασκ και ο Σαμ Άλτμαν, πιθανώς άθελά τους, επιβεβαιώνουν την πρόβλεψη του Κέινς ότι η τεχνολογική πρόοδος θα μπορούσε να γεννήσει μια κοινωνία λιγότερο εξαρτημένη από τη μισθωτή εργασία.
Η λογική πίσω από αυτή τη στάση είναι βαθιά ρεαλιστική και απηχεί τον ιστορικό Φορντισμό: χωρίς καταναλωτές με επαρκή αγοραστική δύναμη, οι πωλήσεις και η καινοτομία των τεχνολογικών κολοσσών θα καταρρεύσουν. Η αυτοματοποίηση απαιτεί έναν νέο σχεδιασμό της κοινωνικής ασφάλισης και της απασχόλησης.
Η ευρωπαϊκή ακινησία και ο φόβος της εξέλιξης
Στον αντίποδα, ο ευρωπαϊκός χώρος —και ιδιαίτερα χώρες όπως η Γαλλία— βιώνει μια ιδιότυπη θεσμική παράλυση. Προοδευτικοί δρώντες επικαλούνται συχνά τον κίνδυνο της Ακροδεξιάς για να υπερασπιστούν το πολιτικό status quo, ταυτίζοντας την κοινωνική προστασία αποκλειστικά με τους παραδοσιακούς κρατικούς μηχανισμούς. Η προσήλωση στο μεταπολεμικό κράτος πρόνοιας (είτε στη μπεβεριτζιανή είτε στη βισμαρκική του εκδοχή) είναι τόσο απόλυτη, που κάθε προσπάθεια εκσυγχρονισμού και υβριδοποίησης αντιμετωπίζεται ως απειλή.
Ωστόσο, αυτή η σύνδεση μεταξύ κοινωνικού κράτους και δημοκρατίας, αν και ιστορικά κρίσιμη για την αποτροπή του ολοκληρωτισμού, δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για στασιμότητα. Δεν νοείται η Ευρώπη να προσφέρει πρόθυμα γη, ρεύμα, νερό και επιδοτήσεις δισεκατομμυρίων για τα νέα «AI Factories», αλλά να αρνείται να συζητήσει τις αμερικανικές κοινωνικές καινοτομίες που προκύπτουν από την ίδια ακριβώς τεχνολογική μετάβαση.
Απρόσμενες συγκλίσεις και νέα εργαλεία ιδιοκτησίας
Τα δεδομένα αλλάζουν παγκοσμίως. Είναι ενδεικτική η απρόσμενη σύγκλιση ανάμεσα στον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μπέρνι Σάντερς —δύο φαινομενικά εκ διαμέτρου αντίθετους πόλους— γύρω από την ιδέα της προικοδότησης κρατικών επενδυτικών ταμείων με εταιρικές μετοχές. Αυτή η τάση για «εθνικοποίηση» παραγωγικών περιουσιακών στοιχείων δείχνει ότι τα όρια της κοινωνικής αλληλεγγύης διευρύνονται.
Δεδομένης της δημοσιονομικής στενότητας, η Ευρώπη πρέπει να κοιτάξει πέρα από τη φορολογία. Μοντέλα αποκεντρωμένης αλληλεγγύης, όπως η ευρωπαϊκή παράδοση των αλληλοβοηθητικών ταμείων που κάποτε παρείχαν υπηρεσίες υγείας, στέγασης ή ακόμα και αποεμπορευματοποιημένα βασικά αγαθά, μπορούν να επαναπροσδιοριστούν. Αντίστοιχα, η διάχυση της εταιρικής ιδιοκτησίας μέσω ταμείων που κεφαλαιοποιούνται από τις ίδιες τις επιχειρήσεις (όπως τα συστήματα μετοχοποίησης εργαζομένων) προσφέρει έναν δρόμο όπου οι παραγωγοί —ενεργοί ή μη— γίνονται μέτοχοι του πλούτου που παράγουν τα ρομπότ.
Το ανεκμετάλλευτο στρατηγικό οπλοστάσιο της Ευρώπης
Το ζήτημα της εταιρικής διακυβέρνησης σε σχέση με τους δημοκρατικούς θεσμούς παραμένει ανοιχτό. Παρά τις αντι-πολιτικές φαντασιώσεις της Silicon Valley, η τελευταία λέξη δεν ανήκει στους τεχνοκράτες. Η Ευρώπη οφείλει να μπει δυναμικά σε αυτή τη συζήτηση, έχοντας στα χέρια της τρία ισχυρά στρατηγικά πλεονεκτήματα που αγνοεί.
Πρώτον, διαθέτει δομημένους θεσμούς κοινωνικού διαλόγου. Η θεσμοθετημένη διαβούλευση μεταξύ συνδικάτων, εργοδοτών και κρατών, παρά τις αδυναμίες της, αποτελεί μια μοναδική παγκοσμίως υποδομή για συλλογική επίλυση προβλημάτων.
Δεύτερον, κληρονομεί μια βαθιά πλουραλιστική πνευματική παράδοση. Η αποτροπή της μετατροπής των εθνών σε απλές αγορές δεν είναι αποκλειστικότητα της σοσιαλδημοκρατίας. Είναι ριζωμένη και στη χριστιανική κοινωνική σκέψη (από την Rerum Novarum έως τη Magnifica Humanitas), διαμορφώνοντας ένα ευρύ πλαίσιο για κοινωνική μεταρρύθμιση που ξεπερνά τις στείρες ιδεολογικές συγκρούσεις.
Τρίτον, η Ευρώπη έχει ήδη εμπειρία σε υβριδικά μοντέλα. Παρά τη ρητορική εμμονή στον κρατικό παρεμβατισμό, τα χρηματοοικονομικά ταμεία παίζουν ήδη κεντρικό ρόλο στην κοινωνική ασφάλιση. Το σουηδικό συνταξιοδοτικό σύστημα, που βασίζεται στην κεφαλαιοποίηση, αποδεικνύει ότι το κράτος πρόνοιας μπορεί να συνδυάσει τη δημόσια εξουσία με τα σύγχρονα χρηματοπιστωτικά εργαλεία.
Η μετάβαση στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης απαιτεί μια Κοινωνική Ευρώπη που απορρίπτει τόσο την πλήρη εμπορευματοποίηση της ζωής όσο και τη θεσμική παράλυση. Εάν οι Ευρωπαίοι πολίτες πρόκειται να παραχωρήσουν τη γη, την ενέργεια και τους φόρους τους για να χτιστεί το ψηφιακό μέλλον, έχουν κάθε δικαίωμα να απαιτήσουν τη ριζική επανεφεύρεση του κοινωνικού συμβολαίου.
Πηγή: in.gr
