Συντάξεις χηρείας: Τέλος στις περικοπές, αλλά ανοίγει ο δρόμος για νέες προσφυγές

Η νέα ρύθμιση διατηρεί στο 70% τη σύνταξη του θανόντος, όμως χιλιάδες δικαιούχοι που υπέστησαν μειώσεις τα προηγούμενα χρόνια μένουν χωρίς αναδρομικά – Τι επισημαίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο

Νέα δεδομένα για τις συντάξεις χηρείας δημιουργεί η τροπολογία του υπουργείου Εργασίας που υπερψηφίστηκε από τη Βουλή, προσφέροντας σημαντική ανακούφιση στους δικαιούχους, αλλά ταυτόχρονα αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ενός νέου κύκλου δικαστικών διεκδικήσεων.

Με τη νέα ρύθμιση, όπως έχει ξεκαθαρίσει η υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, η σύνταξη λόγω θανάτου παραμένει στο 70% της σύνταξης του εκλιπόντος, χωρίς να μειώνεται στο 35% μετά την παρέλευση της πρώτης τριετίας. Με τον τρόπο αυτό καταργείται στην πράξη η επίμαχη πρόβλεψη του νόμου Κατρούγκαλου που είχε προκαλέσει σημαντικές αντιδράσεις μεταξύ των συνταξιούχων.

Ωστόσο, η γνωμοδότηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου θέτει μια σειρά από ζητήματα σχετικά με την εφαρμογή της ρύθμισης, κυρίως για όσους είχαν ήδη υποστεί τις περικοπές των προηγούμενων ετών.

Θετική εξέλιξη για τους συνταξιούχους
Το Ελεγκτικό Συνέδριο αναγνωρίζει στη νέα νομοθετική παρέμβαση μια θετική διάσταση, καθώς εκτιμά ότι οι αλλαγές αντιμετωπίζουν χρόνιες εκκρεμότητες και αβεβαιότητες που είχαν δημιουργηθεί γύρω από το καθεστώς των συντάξεων χηρείας.

Η εφαρμογή της νέας ρύθμισης έχει, σύμφωνα με την εκτίμηση, ετήσιο δημοσιονομικό κόστος περίπου 48,4 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό, ωστόσο, εκτιμάται ότι μπορεί να αντισταθμιστεί από τα αυξημένα έσοδα του e-ΕΦΚΑ.

Παράλληλα, η νέα νομοθεσία επιχειρεί να κλείσει και άλλα ζητήματα που είχαν δημιουργήσει προβλήματα στους συνταξιούχους. Μεταξύ άλλων, αντιμετωπίζονται περιπτώσεις που αφορούν την καταβολή εθνικής σύνταξης σε περιπτώσεις σώρευσης, ενώ παρέχεται προστασία σε συνταξιούχους από την αναζήτηση χρημάτων που καταβλήθηκαν αχρεωστήτως χωρίς δική τους υπαιτιότητα, αλλά εξαιτίας λαθών του e-ΕΦΚΑ.

Η συγκεκριμένη προστασία αφορά και περιπτώσεις που εντάσσονται στο ειδικό συνταξιοδοτικό καθεστώς του Δημοσίου, καθώς και περιπτώσεις διπλής ή παράλληλης ασφάλισης.

Έτσι, περιορίζεται σημαντικά ο κίνδυνος να ζητηθούν από συνταξιούχους ποσά τα οποία έλαβαν στο παρελθόν λόγω λανθασμένου υπολογισμού από τις υπηρεσίες.

Κριτική για τον τρόπο νομοθέτησης
Παρά τα θετικά σημεία, το Ελεγκτικό Συνέδριο διατυπώνει και σοβαρές παρατηρήσεις για τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται διαχρονικά τα συνταξιοδοτικά ζητήματα.

Στη γνωμοδότησή του ασκεί κριτική στη «θέσπιση συνταξιοδοτικών ρυθμίσεων με τρόπο αποσπασματικό και συγκυριακό», επισημαίνοντας ότι τέτοιες παρεμβάσεις μπορούν να επηρεάσουν τη συνοχή του ασφαλιστικού και συνταξιοδοτικού πλαισίου.

Το Δικαστήριο συνδέει το ζήτημα και με τις αρχές της καλής νομοθέτησης, ενώ θέτει στο επίκεντρο ζητήματα όπως η δημοσιονομική βιωσιμότητα και η ίση μεταχείριση πολιτών που βρίσκονται σε αντίστοιχες συνθήκες.

Και εδώ βρίσκεται το σημαντικότερο ζήτημα που αφορά χιλιάδες δικαιούχους.

Στο επίκεντρο οι 8.469 συνταξιούχοι
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους 8.469 δικαιούχους σύνταξης χηρείας, στην πλειονότητά τους από τον δημόσιο τομέα, οι οποίοι κατά την περίοδο 2020-2026 βρέθηκαν αντιμέτωποι με σημαντικές μειώσεις.

Στην περίπτωσή τους, μετά την ολοκλήρωση της πρώτης τριετίας, η σύνταξη μειώθηκε από το 70% στο 35%, όπως προέβλεπε το συγκεκριμένο πλαίσιο. Αντίθετα, για άλλες κατηγορίες δικαιούχων η ίδια περικοπή δεν εφαρμόστηκε.

Η νέα νομοθετική παρέμβαση εξισώνει πλέον το ποσοστό στο 70% για όλους, όμως υπάρχει ένα κρίσιμο κενό: δεν προβλέπει την επιστροφή των χρημάτων που είχαν παρακρατηθεί κατά τα προηγούμενα χρόνια.

Αυτό σημαίνει ότι οι συγκεκριμένοι συνταξιούχοι μπορεί να συνεχίσουν να διεκδικούν δικαστικά τα ποσά που θεωρούν ότι στερήθηκαν.

Ανοιχτός ο δρόμος για αναδρομικά
Το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να υπάρξουν νέες προσφυγές στη Δικαιοσύνη. Αντίθετα, επισημαίνει ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί η έγερση αξιώσεων ενώπιον των δικαστηρίων για τις περικοπές που πραγματοποιήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η κατάργηση της περικοπής από εδώ και στο εξής δεν σημαίνει αυτομάτως ότι διαγράφεται και το ζήτημα των χρημάτων που είχαν ήδη αφαιρεθεί.

Έτσι, ενώ η νέα ρύθμιση βάζει τέλος στην αγωνία για το ύψος της σύνταξης χηρείας στο μέλλον, δεν κλείνει οριστικά το κεφάλαιο των παλαιών περικοπών.

Το επόμενο διάστημα αναμένεται, επομένως, να κριθεί εάν οι δικαιούχοι που υπέστησαν τη μείωση θα προσφύγουν μαζικά στα δικαστήρια, διεκδικώντας την επιστροφή των ποσών που έχασαν. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να ανοίξει έναν νέο γύρο δικαστικών αποφάσεων για το ασφαλιστικό και τις συντάξεις χηρείας.