Στη σκιά της αντιπαράθεσης για τη Γροιλανδία, ένα άλλο αυτόνομο τμήμα του Βασιλείου της Δανίας επιχειρεί αθόρυβα να επανακαθορίσει τη θέση του. Οι Νήσοι Φερόε δεν απασχολούν τον Ντόναλντ Τραμπ, δεν διαθέτουν τα τεράστια κοιτάσματα της Γροιλανδίας και δεν βρίσκονται στο επίκεντρο μιας διεθνούς διεκδίκησης. Διαθέτουν, όμως, κάτι που κάνει την ανεξαρτησία τους πολύ περισσότερο εφικτή: μια οικονομία ικανή να σταθεί σχεδόν χωρίς τη χρηματοδότηση της Κοπεγχάγης.
Το αρχιπέλαγος των περίπου 55.000 κατοίκων, στον Βόρειο Ατλαντικό μεταξύ Ισλανδίας, Νορβηγίας και Σκωτίας, αποτελεί αυτοδιοικούμενη κοινότητα εντός του Βασιλείου της Δανίας. Έχει δικό του Κοινοβούλιο, κυβέρνηση, σημαία και γλώσσα, ενώ ελέγχει μεγάλο μέρος των εσωτερικών του υποθέσεων.
Η εξωτερική πολιτική, η άμυνα και η ασφάλεια παραμένουν, ωστόσο, κατά βάση αρμοδιότητα της Κοπεγχάγης. Οι Φεροέζοι μπορούν να διαπραγματεύονται διεθνείς συμφωνίες για τομείς που έχουν περιέλθει στην αρμοδιότητά τους, αλλά όχι να ενεργούν πλήρως ανεξάρτητα σε ζητήματα άμυνας ή στις διεθνείς οργανώσεις στις οποίες συμμετέχει το Βασίλειο της Δανίας. Ακριβώς αυτό το όριο θέλει να μετακινήσει η νέα κυβέρνηση.
«Να εκπροσωπούμε μόνοι τα συμφέροντά μας»
Μετά τις εκλογές του Μαρτίου 2026, πρωθυπουργός ανέλαβε ο μόλις 29 ετών Μπενίρ Γιοχάνεσεν, ο νεότερος στην ιστορία των Νήσων Φερόε. Ο φιλελεύθερος-συντηρητικός πολιτικός τάσσεται υπέρ της ενίσχυσης της ανεξαρτησίας, χωρίς να ζητεί άμεση διάλυση της λεγόμενης Κοινότητας του Βασιλείου, η οποία περιλαμβάνει τη Δανία, τη Γροιλανδία και τις Φερόε.
Η βασική ένστασή του είναι ότι η σημερινή δομή δεν αποτελεί πραγματική ένωση τριών ισότιμων εταίρων. Η Δανία βρίσκεται θεσμικά πάνω από τα άλλα δύο μέρη και διατηρεί τον τελευταίο λόγο στα σημαντικότερα διεθνή ζητήματα.
«Θέλουμε να μπορούμε να βγαίνουμε στον κόσμο και να εκπροσωπούμε τα δικά μας συμφέροντα, χωρίς να χρειάζεται πάντοτε να κρατάμε από το χέρι έναν Δανό υπουργό», είναι η λογική που εκφράζει η νέα πολιτική ηγεσία.
Η επιδίωξη δεν παρουσιάζεται ως επανάσταση, αλλά ως σταδιακή εξέλιξη. Ένα πιθανό μοντέλο θα ήταν η πλήρης κρατική ανεξαρτησία σε συνδυασμό με συμφωνία ελεύθερης σύνδεσης με τη Δανία. Οι Φερόε θα αποκτούσαν διεθνή νομική προσωπικότητα και μεγαλύτερη δυνατότητα σύναψης εμπορικών συμφωνιών, διατηρώντας ταυτόχρονα στενή συνεργασία με την Κοπεγχάγη σε ζητήματα άμυνας, ασφάλειας και ενδεχομένως νομίσματος.
Η οικονομία των ψαριών
Σε αντίθεση με τη Γροιλανδία, η οικονομική εξάρτηση των Φερόε από τη Δανία είναι περιορισμένη. Η ετήσια δανική επιχορήγηση αντιστοιχούσε ήδη το 2023 περίπου στο 2,4% του ΑΕΠ και έκτοτε μειώνεται σταδιακά. Στη Γροιλανδία η αντίστοιχη χρηματοδότηση καλύπτει σχεδόν το ήμισυ των δημόσιων δαπανών.
Η οικονομία του αρχιπελάγους βασίζεται σχεδόν ολοκληρωτικά στη θάλασσα. Τα ψάρια και τα προϊόντα ιχθυοκαλλιέργειας αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 90% των εξαγωγών αγαθών. Ο σολομός, το σκουμπρί, η ρέγγα και ο μπακαλιάρος αποτελούν τη βάση της ευημερίας των νησιών.
Το 2024 οι Ηνωμένες Πολιτείες έγιναν ο σημαντικότερος προορισμός των εξαγωγών τους, ενώ η Κίνα και άλλες ασιατικές αγορές αποκτούν αυξανόμενη σημασία. Το 2025 η αξία των εξαγωγών ψαριών έφθασε περίπου τα 13 δισ. δανικές κορώνες, παρά τις μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές και στις διαθέσιμες ποσότητες.
Αυτή η εξάρτηση από τις εξαγωγές εξηγεί γιατί το ζήτημα της εξωτερικής πολιτικής δεν είναι μόνο θέμα εθνικής υπερηφάνειας. Για τις Φερόε, η δυνατότητα να διαπραγματεύονται αυτόνομα εμπορικές και αλιευτικές συμφωνίες μπορεί να μεταφραστεί σε άμεσο οικονομικό όφελος.
Οι Νήσοι Φερόε δεν αποτελούν μέρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παρότι η Δανία είναι κράτος-μέλος. Η ιδιόμορφη αυτή θέση τους επιτρέπει ήδη σημαντική ευελιξία, αλλά δημιουργεί και εμπόδια στην πρόσβαση σε αγορές και διεθνείς οργανισμούς.
Η σημαία που δεν φτάνει στους Ολυμπιακούς Αγώνες
Η επιθυμία για διεθνή αυτονομία έχει και συμβολικές εκφράσεις. Οι Φερόε διαθέτουν εθνικές ομάδες ποδοσφαίρου και χάντμπολ, οι οποίες συμμετέχουν κανονικά σε διεθνείς διοργανώσεις. Δεν μπορούν, όμως, να εμφανιστούν στους Ολυμπιακούς Αγώνες με δική τους σημαία.
Τον Ιούνιο του 2026 το Κοινοβούλιο της Δανίας υποστήριξε επίσημα το αίτημα να αναγνωριστούν χωριστές ολυμπιακές ομάδες για τις Φερόε και τη Γροιλανδία. Το εμπόδιο είναι ότι, με βάση τα ισχύοντα κριτήρια της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής, η αναγνώριση νέας εθνικής ολυμπιακής επιτροπής προϋποθέτει διεθνώς αναγνωρισμένο ανεξάρτητο κράτος.
Η ολυμπιακή σημαία γίνεται έτσι μικρογραφία ολόκληρου του προβλήματος: οι Φερόε έχουν ξεχωριστή εθνική ταυτότητα και σημαντική αυτοδιοίκηση, αλλά δεν αποτελούν κυρίαρχο κράτος.
Η ανεξαρτησία σταματά μπροστά στην ασφάλεια
Το κόμμα που απορρίπτει καθαρά την ανεξαρτησία προειδοποιεί ότι ένα τόσο μικρό κράτος θα ήταν ευάλωτο στον ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων. Η κρίση γύρω από τη Γροιλανδία ενίσχυσε αυτό το επιχείρημα. Όταν δημιουργείται κενό ισχύος σε μια στρατηγική περιοχή, κάποιος ισχυρότερος επιχειρεί να το καλύψει.
Οι Φερόε βρίσκονται κοντά στις θαλάσσιες διόδους που συνδέουν την Αρκτική με τον Βόρειο Ατλαντικό. Η θέση τους έχει ιδιαίτερη σημασία για την παρακολούθηση υποβρυχίων, τις θαλάσσιες επικοινωνίες και τη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ.
Γι’ αυτό, ενώ ζητούν μεγαλύτερη διπλωματική αυτονομία, συμφώνησαν με τη Δανία στην ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας και της επιτήρησης στην περιοχή. Η Κοπεγχάγη προχωρά επίσης στην αγορά αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας P-8A Poseidon, με αποστολή την επιτήρηση της Αρκτικής, της Γροιλανδίας και των θαλάσσιων ζωνών γύρω από τις Φερόε.
Το μήνυμα είναι φαινομενικά αντιφατικό αλλά απολύτως πρακτικό: οι Φερόε δεν θέλουν τη Δανία ως πολιτικό κηδεμόνα, τη χρειάζονται όμως ως εταίρο ασφαλείας.
Το δημοψήφισμα που δεν οδήγησε στην ανεξαρτησία
Η επιφυλακτικότητα έχει ιστορικές ρίζες. Το 1946 πραγματοποιήθηκε δημοψήφισμα για την απόσχιση από τη Δανία. Η ανεξαρτησία επικράτησε οριακά, με 48,7% έναντι 47,2%, ενώ υπήρξε διαφωνία για τον τρόπο υπολογισμού των άκυρων και λευκών ψηφοδελτίων.
Το Κοινοβούλιο των Φερόε διακήρυξε την ανεξαρτησία, αλλά η κυβέρνηση της Δανίας απέρριψε το αποτέλεσμα, διέλυσε τη Βουλή και προκήρυξε εκλογές. Ο συμβιβασμός ήρθε το 1948, με τη θέσπιση του καθεστώτος αυτονομίας.
Τη δεκαετία του 1980 η αλιευτική ευημερία επανέφερε τα όνειρα της ανεξαρτησίας. Στις αρχές της επόμενης δεκαετίας, όμως, η μείωση των αλιευμάτων και η κατάρρευση του χρηματοπιστωτικού συστήματος οδήγησαν σε βαθιά οικονομική κρίση. Η Δανία χρειάστηκε να παρέμβει για να αποτρέψει την πλήρη χρεοκοπία.
Το 2000 οι δύο πλευρές άρχισαν νέες διαπραγματεύσεις. Οι Φερόε θεωρούσαν ότι η δανική χρηματοδότηση θα μπορούσε να περιοριστεί σταδιακά σε βάθος 15 ετών. Η Κοπεγχάγη απάντησε ότι η πολιτική ανεξαρτησία συνεπάγεται άμεση οικονομική ευθύνη και ότι η επιχορήγηση θα σταματούσε μέσα σε τέσσερα χρόνια. Η συζήτηση ουσιαστικά τελείωσε πριν καν αρχίσει.
Σήμερα οι οικονομικές συνθήκες είναι πολύ διαφορετικές. Οι Φερόε είναι πλουσιότερες, περισσότερο εξωστρεφείς και πολύ λιγότερο εξαρτημένες από τον δανικό προϋπολογισμό. Παραμένουν, όμως, ευάλωτες στις μεταβολές των αλιευμάτων, στις διεθνείς τιμές και στις εμπορικές εντάσεις.
Γι’ αυτό δεν βιάζονται. Η ανεξαρτησία εξακολουθεί να αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο για μεγάλο μέρος του πολιτικού συστήματος, όχι όμως ένα άμεσο άλμα στο άγνωστο. Οι Νήσοι Φερόε θέλουν πρώτα να αποκτήσουν τα εργαλεία ενός κράτους και έπειτα, εφόσον το αποφασίσουν, το όνομά του.
Δεν ζητούν να εξαφανιστεί η Δανία από τη ζωή τους. Ζητούν να σταματήσει να μιλά εξ ονόματός τους.
Πηγή: in.gr
