«Έχουμε στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι η Ρωσία επιχειρεί να χειραγωγήσει influencers σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ αυτών και στη Γαλλία», είχε δηλώσει το 2024 ο υπουργός Εξωτερικών της Γαλλίας, Ζαν-Νοέλ Μπαρό. Εάν όμως το κάνει η ίδια η ΕΕ είναι ηθικό;
Οι Βρυξέλλες έχουν εδώ και καιρό στα χέρια τους έρευνες που δείχνουν ότι ο κόσμος έχει απομακρυνθεί από τα παραδοσιακά μέσα.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωβαρόμετρου, οι περισσότεροι από 1 στους 3 τρεις ερωτηθέντες (37%) δηλώνουν ότι ακολουθούν influencers ή δημιουργούς περιεχομένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Στους νέους ηλικίας 15 έως 24 ετών, το ποσοστό αυτό αυξάνεται στο 74%.
Μεταξύ των ερωτηθέντων που ακολουθούν influencers ή δημιουργούς περιεχομένου, οι 4 στους 10 παρακολουθoύν κριτικές και σχολιασμό για κοινωνικά και πολιτικά θέματα της επικαιρότητας. Μόνο στη Γαλλία, ο αριθμός των influencers εκτιμάται σε 150.000, σύμφωνα με μελέτη του Δεκεμβρίου 2024, η οποία εκπονήθηκε για λογαριασμό της πρώτης διοργάνωσης του Paris Creators Economy, μιας εκδήλωσης που συγκέντρωσε δημιουργούς περιεχομένου, πλατφόρμες και εταιρείες.
Φαίνεται ότι η Κομισιόν προωθεί την εκμετάλλευση αυτού το νέου μέσου, φροντίζοντας όμως να «διαμορφώσει» ευνοϊκά για την ΕΕ την πληροφορία που θα λαμβάνουν οι ακόλουθοι.
Ένα αμφιλεγόμενο πρόγραμμα
Αν και άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ συνεργάζονται εδώ και χρόνια με influencers και δημιουργούς περιεχομένου, την 1η Ιουλίου, το Συμβούλιο της ΕΕ, εγκαινίασε ένα νέο ετήσιο πρόγραμμα συνεργασίας με δημιουργούς περιεχομένου.
Στο πλαίσιο του προγράμματος, το Συμβούλιο θα επιτρέπει σε ορισμένους δημιουργούς περιεχομένου να έχουν πρόσβαση στα κτίριά του τόσο κατά τις ημέρες των Συνόδων Κορυφής όσο και σε τακτικές εργάσιμες ημέρες. Οι συμμετέχοντες δεν θα αμείβονται, αλλά θα καλύπτονται τα έξοδα μετακίνησης και διαμονής τους. Ένα πιλοτικό πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε ήδη τον Μάιο και ορισμένοι από τους συμμετέχοντες παραδέχτηκαν ότι το βασικό κίνητρο είναι η προβολή.
Αν και η επιλογή των YouTubers και TikTokers θα γίνεται από τα κράτη-μέλη, ωστόσο όπως είχε αποκαλύψει το Politico, σύμφωνα με τις οδηγίες του Συμβουλίου, οι κυβερνήσεις δεν θα πρέπει να επιλέγουν άτομα που έχουν «εκφράσει απόψεις αντίθετες προς τις αξίες της ΕΕ».
Οι δημιουργοί περιεχομένου δεν θα πρέπει επίσης να διατηρούν «σημαντικές ή μακροχρόνιες εμπορικές συνεργασίες», ώστε να αποφεύγεται η σύνδεσή τους με μεγάλες εταιρείες. Παράλληλα, δεν θα αμείβονται για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα.
Όπως σημειώνει ο Euobserver, δημιουργούνται ερωτήματα σχετικά με τη λογοδοσία, τις αδιαφανείς διαδικασίες επιλογής και τη θεμελιώδη σύγκρουση με τον παραδοσιακό Τύπο, θολώνοντας τα όρια μεταξύ σύγχρονης δημόσιας ενημέρωσης και έμμεσων δημοσίων σχέσεων. Αν και χώρες, όπως η Γαλλία και η Γερμανία, έχουν νομικό πλαίσιο, όπως να διευκρινίζεται πότε το περιεχόμενό είναι χορηγούμενο ή παράγεται για λογαριασμό δημόσιων θεσμών, ωστόσο, σε επίπεδο ΕΕ δεν υπάρχουν αντίστοιχοι κανόνες.
Οι δημιουργοί περιεχομένου συνοδεύονται διαρκώς, έχουν ένα ειδικά διαμορφωμένο χώρο για να τραβήξουν εντυπωσιακά πλάνα, αλλά όχι πρόσβαση στους χώρους όπου εργάζονται οι δημοσιογράφοι ούτε μπορούσαν να επιτελέσουν δημοσιογραφικό έργο.
«Δεν μπορούσαμε να κάνουμε ερωτήσεις», είπε στο EUobserver ο Πιέτρο Βαλέτο, δημιουργός περιεχομένου που συμμετείχε στις ενημερωτικές συναντήσεις του Συμβουλίου, υπενθυμίζοντας ότι δεν παρακολούθησαν καν τις συνεδριάσεις των υπουργών.
«Αυτό είναι προπαγάνδα»
Ένα σημαντικό πρόβλημα είναι ότι οι influencers δεν δεσμεύονται από δημοσιογραφικούς κανόνες δεοντολογίας, υποχρεώσεις γνωστοποίησης πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων ή διαδικασίες διόρθωσης λαθών. Πρόκειται για δεσμεύσεις όμως στις οποίες υπάγονται οι διαπιστευμένοι δημοσιογράφοι που αποκτούν πρόσβαση σε Συνόδους Κορυφής, δείπνα πρεσβειών ή ενημερώσεις του ΝΑΤΟ
«Αν οι δημιουργοί περιεχομένου δεν μπορούν να κάνουν καμία ερώτηση και απλώς τους ξεναγούν στους χώρους, τότε για μένα πρόκειται για άσκηση προπαγάνδας», προειδοποιεί στον Euobserver η Χλόε Μικολάιτσακ, ακτιβίστρια στις Βρυξέλλες. «Το μεγάλο ερώτημα είναι ποιος επιλέγει αυτούς τους ανθρώπους. Ποια είναι τα κριτήρια; Και είναι αυτά τα κριτήρια διαφανή;»
Η περίπτωση του 25χρονου Σλοβάκου influencer Όσκαρ Μπαράμι, ο οποίος προσκλήθηκε να παρακολουθήσει τη πρόσφατη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, είναι χαρακτηριστική. Ήταν ο ίδιος που εμφανίστηκε να τρώει πρωινό μέσα στο επίσημο κυβερνητικό αεροσκάφος της Σλοβακίας, ταξιδεύοντας μαζί με τον αμφιλεγόμενο υπουργό Περιβάλλοντος, Τόμας Ταράμπα.
Ποιος θα τους χρηματοδοτεί
Οι εξελίξεις αυτές έχουν θορυβήσει και τη Διεθνή Ένωση Τύπου (International Press Association), που εκπροσωπεί δημοσιογράφους που καλύπτουν τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, η οποία ανησυχεί ότι θα υπονομευθεί το έργο των δημοσιογράφων.
«Τα κλικ, οι προβολές και οι εμφανίσεις είναι σημαντικά στο TikTok και το Instagram. Ωστόσο, παραμένει γεγονός ότι οι influencers που θα βρίσκονται σε συνεντεύξεις Τύπου και συνόδους κορυφής δεν θα είναι υποχρεωμένοι να αποκαλύπτουν ποιος τους χρηματοδοτεί», ανέφερε σε ανακοίνωσή της η Διεθνής Ένωση Τύπου.
«Αντίθετα, οι δημοσιογράφοι που είναι διαπιστευμένοι στην ΕΕ δεν αναμένεται να αμείβονται για να γράφουν ευνοϊκά δημοσιεύματα. Αυτό ονομάζεται, μεταξύ άλλων, δημοσιογραφική δεοντολογία.»
Εκπρόσωπος του Συμβουλίου επιβεβαίωσε ότι οι influencers θα «συνοδεύονται διαρκώς και δεν θα αντιμετωπίζονται ως εκπρόσωποι των μέσων ενημέρωσης, ούτε όσον αφορά τη διαπίστευση ούτε όσον αφορά την πρόσβαση στις δημοσιογραφικές δραστηριότητες».
Το γεγονός ότι οι influencers θα μπορούν να δημιουργούν περιεχόμενο αρκεί να μην αμφισβητούν τις «αξίες» της ΕΕ σίγουρα γεννά ανησυχία.
*Στην κύρια φωτογραφία: H Ούρσουλα Φον Ντερ Λάιεν βγάζει selfie (Πηγή: EU debates – eudebates.tv/Facebook)
Πηγή: in.gr
