Υπάρχει κάτι διαφορετικό στο τοπίο της Αλβανίας. Τα Bunkerët. Διάσπαρτα στους δρόμους των πόλεών της, στις ακτές με τη λευκή άμμο, στα αγροτικά λιβάδια και στις οροσειρές, βρίσκεται μια τραχιά υπενθύμιση του πρόσφατου παρελθόντος της.
Όπου κι αν πας, είναι πιθανό να συναντήσεις το δίκτυο των τσιμεντένιων οχυρών, που χτίστηκαν κατά τη διάρκεια της κομμουνιστικής εποχής –μια περίοδο που περιγράφεται μέσα από τα μάτια της συγγραφέως Λέα Γιπί, καθώς αφηγείται την παιδική της ηλικία στο βιβλίο «Free» -ένα βιβλίο που αγαπήθηκε πολύ τη Dua Lipa.
Υπολογίζεται ότι υπάρχουν πάνω από 170.000 σε όλη την έκταση της χώρας, αυτά τα χαμηλά, μπρουταλιστικά «Bunkerët» –που συχνά αποκαλούνται «μανιτάρια από μπετόν»– χρονολογούνται από την εποχή του Ενβέρ Χότζα, ο οποίος διέταξε την κατασκευή τους λόγω του φόβου του για ξένη εισβολή. Αυτή η σκέψη εντάθηκε καθώς αυξανόταν η παγκόσμια απομόνωση της Αλβανίας.
Κατεστραμμένα οχυρά στην παραλία Σεμάν, 2008. Φωτογραφία: Robert Hackman
Οχυρά τιτάνιων διαστάσεων
O Ενβέρ Χότζα, ένας πρώην αντάρτης που κυβέρνησε τη μεταπολεμική Αλβανία για 40 χρόνια υπό ένα καθεστώς αυστηρό όσο και σουρεαλιστικό, ήταν πεπεισμένος ότι θα προστάτευε τη χώρα του από πιθανή εισβολή ξεκινώντας ένα πρόγραμμα κατασκευής οχυρών τιτάνιων διαστάσεων.
Τα οχυρά που αγναντεύουν τον Κόλπο της Αυλώνας αποτελούν μόνο την κορυφή ενός παγόβουνου από σκυρόδεμα και χάλυβα. Από τα βόρεια σύνορα με το Μαυροβούνιο έως τις παραλίες που βλέπουν προς το ελληνικό νησί της Κέρκυρας, η Αλβανία καλύφθηκε από οχυρά σε μια φρενήρη περίοδο μονομπλόκ κατασκευών.
«Υπήρχε ανάγκη για περισσότερη προστασία, επειδή η Αλβανία αποχώρησε από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, και εμείς ήμασταν μόνοι μας στις πολιτικές μας θέσεις και φοβόμασταν τις ατομικές βόμβες και την αμερικανική απειλή, οπότε αυτή η κατάσταση ώθησε την κυβέρνηση να ζητήσει την κατασκευή καταφυγίων»
Περισσότερη προστασία
Ένας από τους υπεύθυνους για την κατασκευή των τσιμεντένιων οχυρώσεων του Χότζα ήταν ο Πελούμπ Ντουράι, διοικητής ενός αποσπάσματος μηχανικού με έδρα το Μπουρέλ, στο βόρειο τμήμα της Αλβανίας.
Αποφοίτησε ως πολιτικός μηχανικός το 1973 και ήταν ένας από τους πρώτους μηχανικούς που επιστρατεύτηκαν απευθείας στον στρατό. «Με διόρισαν εκεί – δεν είχα άλλη επιλογή» λέει στο BBC πίνοντας καφέ έξω από ένα καφενείο στα Τίρανα.
«Υπήρχε ανάγκη για περισσότερη προστασία, επειδή η Αλβανία αποχώρησε από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας, και εμείς ήμασταν μόνοι μας στις πολιτικές μας θέσεις και φοβόμασταν τις ατομικές βόμβες και την αμερικανική απειλή, οπότε αυτή η κατάσταση ώθησε την κυβέρνηση να ζητήσει την κατασκευή καταφυγίων. Αυτό ξεκίνησε το 1968, όταν αποχωρήσαμε από το Σύμφωνο της Βαρσοβίας».
Από τα βόρεια σύνορα με το Μαυροβούνιο έως τις παραλίες που βλέπουν προς το ελληνικό νησί της Κέρκυρας, η Αλβανία καλύφθηκε από οχυρά σε μια φρενήρη περίοδο μονομπλόκ κατασκευών
Photo: Wikimedia Commons
Η επίσημη γραμμή του κόμματος
Μηχανικοί όπως ο Ντουράτζ εκτελούσαν ένα έργο που δεν έχει όμοιο του στον σύγχρονο κόσμο. Ως πηγή έμπνευσης, έλαβαν υπόψη ορισμένα από τα τεράστια οχυρωματικά έργα που κατασκευάστηκαν στην Ευρώπη πριν και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπως η Γραμμή Μαζινό, την οποία οι Γάλλοι έχτισαν εν μέσω του φόβου για γερμανική εισβολή τη δεκαετία του 1930.
«Μελετήσαμε την εμπειρία τους, αλλά αυτό που χτίσαμε δεν ήταν μια γραμμή οχύρωσης, αλλά η οχύρωση ολόκληρης της χώρας – από την ακτογραμμή μέχρι τις κορυφές των βουνών».
Ο Ντουράι αναφέρει ότι η κατασκευή των οχυρών απορρόφησε περίπου το 80% των πόρων του στρατού κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η κατασκευή οχυρών ήταν πιο σημαντική από την καλλιέργεια τροφίμων. Η επίσημη γραμμή του κόμματος, λέει, ήταν ότι «η άμυνα θεωρούνταν το καθήκον πάνω από όλα τα καθήκοντα, ενώ η γεωργία θεωρούνταν θέμα που αφορούσε όλους».
«Ο Ενβέρ Χότζα έλεγε ότι η οχύρωση της χώρας αποτελεί την πιο αποδοτική επένδυση του ιδρώτα του λαού μας, και ότι κάθε σταγόνα ιδρώτα που ξοδεύεται για τις οχυρώσεις είναι μια σταγόνα αίματος που γλιτώνεται στο πεδίο της μάχης».
Σήμερα, μερικά είναι καλυμμένα με γκράφιτι, άλλα βυθίζονται στην άμμο καθώς η Αδριατική χτυπά την ακτή, ή στέκονται φρουροί σε απομακρυσμένα ορεινά περάσματα. Πολλά, όμως, έχουν αποκτήσει νέα ζωή, φιλοξενώντας καφετέριες, πάγκους με φαγητό, καταφύγια ζώων
Η δική τους ταυτότητα
Με σχεδίαση σχεδόν άφθαρτη, η συντριπτική πλειοψηφία αυτών των σιωπηλών φρουρίων έχει αντέξει την πολιτική μετάβαση της χώρας. «Κάθε οχυρό ξεκίνησε τη ζωή του ως προϊόν μαζικής παραγωγής, πανομοιότυπο, ομοιόμορφο, ακριβώς όπως προέβλεπε η κυρίαρχη ιδεολογία της εποχής, όμως τελικά όλα απέκτησαν τη δική τους ταυτότητα, μεταμορφώθηκαν ανάλογα με τον χαρακτήρα και τις ανάγκες των ανθρώπων που τα χρησιμοποιούσαν πλέον», λέει ο φωτογράφος Ρόμπερτ Χάκμαν (Robert Hackman) του οποίου το βιβλίο του 2019 με τίτλο «Metamorphosis» αποτυπώνει την εξέλιξή τους μετά τη μετάβαση.
Σήμερα, μερικά είναι καλυμμένα με γκράφιτι, άλλα βυθίζονται στην άμμο καθώς η Αδριατική χτυπά την ακτή, ή στέκονται φρουροί σε απομακρυσμένα ορεινά περάσματα. Πολλά, όμως, έχουν αποκτήσει νέα ζωή, φιλοξενώντας καφετέριες, πάγκους με φαγητό, καταφύγια ζώων ή -στην περίπτωση του «Bunk’Art» στα Τίρανα, που έχει μετατρέψει τα πυρηνικά καταφύγια του Χότζα– σε ολόκληρους πολιτιστικούς φορείς. Το παρελθόν της Αλβανίας συνεχίζει να κάνει αισθητή την παρουσία του στο παρόν.
Photo: Wikimedia Commons
*Με στοιχεία από bbc.com και service95.com | Αρχική Φωτό: Αλβανία, Χιμάρα. 1990.
Πηγή: in.gr
