Morgan Stanley: Νέα δημοσιονομική εποχή για την Ευρώπη – Πώς τοποθετείται η Ελλάδα –

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα δημοσιονομική πραγματικότητα, καθώς η γήρανση του πληθυσμού, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το υψηλότερο κόστος δανεισμού δημιουργούν σημαντικές προκλήσεις για τα δημόσια οικονομικά των κρατών-μελών τις επόμενες δεκαετίες. Σε αυτό το περιβάλλον, η Morgan Stanley εκτιμά ότι η οικονομική ανάπτυξη θα αποτελέσει τον καθοριστικό παράγοντα για τη διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας, ιδιαίτερα για χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ελλάδα.

Η Morgan Stanley εκτιμά ότι η Ελλάδα βρίσκεται στη μέση της κατάταξης των χωρών της Ευρωζώνης ως προς τα δημοσιονομικά της περιθώρια, με την ισχυρή οικονομική ανάπτυξη να αντισταθμίζει σε σημαντικό βαθμό το υψηλό επίπεδο του δημόσιου χρέους. Παράλληλα, σημειώνει ότι, σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες, οι δημοσιονομικές πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να είναι ηπιότερες.

Στη νέα της μελέτη (“BluePaper”) με τίτλο «From Cheap Debt to Hard Choices», η αμερικανική επενδυτική τράπεζα υπογραμμίζει ότι για χώρες με υψηλό χρέος, όπως η Ελλάδα, η ενίσχυση της οικονομικής ανάπτυξης αποτελεί πολύ αποτελεσματικότερο τρόπο περιορισμού του λόγου χρέους προς ΑΕΠ σε σχέση με τις πολιτικές λιτότητας και τη δημοσιονομική προσαρμογή μέσω υψηλότερων πρωτογενών πλεονασμάτων.

Η Ελλάδα στη μέση της ευρωπαϊκής κατάταξης

Η Morgan Stanley επισημαίνει ότι, αν και το δημοσιονομικό πρόβλημα είναι κοινό για τις χώρες της Ευρωζώνης, η έντασή του διαφέρει σημαντικά ανάλογα με το επίπεδο του δημόσιου χρέους, τις ανάγκες δημοσιονομικής προσαρμογής, τις δαπάνες για τη γήρανση του πληθυσμού, τις αμυντικές υποχρεώσεις, το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους και τις προοπτικές ανάπτυξης.

Σύμφωνα με τον δείκτη δημοσιονομικού χώρου που καταρτίζει η τράπεζα, τη μεγαλύτερη ευχέρεια διαθέτουν η Ολλανδία, η Αυστρία, η Γερμανία και η Πορτογαλία. Η Ισπανία και η Ελλάδα κατατάσσονται κοντά στο μέσο της κατανομής, καθώς οι υψηλοί ρυθμοί οικονομικής ανάπτυξης αντισταθμίζουν εν μέρει τους περιορισμούς που απορρέουν από τα αυξημένα επίπεδα δημόσιου χρέους.

Η Morgan Stanley επισημαίνει ακόμη ότι οι πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού αναμένεται να είναι αισθητά μικρότερες στην Ελλάδα σε σχέση με την Ισπανία, όπου η αύξηση των σχετικών δαπανών θα περιορίσει περισσότερο τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο.

Η ανάπτυξη είναι πιο αποτελεσματική από τη λιτότητα

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην Ελλάδα όσον αφορά τη διαχείριση του δημόσιου χρέους. Η Morgan Stanley υποστηρίζει ότι για χώρες με υψηλό χρέος, η ενίσχυση της ανάπτυξης αποτελεί σαφώς αποτελεσματικότερη στρατηγική από την αποκλειστική προσήλωση στη δημοσιονομική λιτότητα.

Ειδικότερα, υπολογίζει ότι στην περίπτωση της Ελλάδας θα απαιτούνταν δημοσιονομική προσαρμογή ύψους περίπου 1,8% του ΑΕΠ για να αντισταθμιστεί η αύξηση του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους μέσω υψηλότερων πρωτογενών πλεονασμάτων. Αντίθετα, η ίδια επίδραση θα μπορούσε να επιτευχθεί με αύξηση του ονομαστικού ρυθμού ανάπτυξης κατά περίπου 1,1 ποσοστιαία μονάδα.

Όπως σημειώνει η επενδυτική τράπεζα, το συμπέρασμα είναι σαφές. Για τις οικονομίες με υψηλό δημόσιο χρέος, οι μεταρρυθμίσεις που ενισχύουν το αναπτυξιακό δυναμικό είναι πολύ πιο αποτελεσματικές στη μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ από ό,τι οι πολιτικές αυστηρής δημοσιονομικής προσαρμογής.

Περιορισμένες οι πιέσεις από τη γήρανση του πληθυσμού

Η έκθεση επισημαίνει ότι η γήρανση του πληθυσμού θα επιβαρύνει σημαντικά τα δημόσια οικονομικά των ευρωπαϊκών χωρών τις επόμενες δεκαετίες, ωστόσο οι επιπτώσεις δεν θα είναι ίδιες παντού.

Οι μεγαλύτερες αυξήσεις στις σχετικές δαπάνες αναμένονται στην Ισπανία και την Πορτογαλία, όπου υπολογίζεται ότι θα φθάσουν περίπου το 2,8% του ΑΕΠ, υπερδιπλάσιες από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Αντίθετα, στην Ελλάδα, όπως και στην Αυστρία και την Ιταλία, οι δαπάνες που σχετίζονται με τη γήρανση του πληθυσμού προβλέπεται να αυξηθούν με βραδύτερο ρυθμό από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.

Οι αμυντικές δαπάνες και η Ελλάδα

Η Morgan Stanley εκτιμά ότι η επίτευξη των νέων στόχων του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές δαπάνες θα απαιτήσει στις περισσότερες χώρες πρόσθετη δημοσιονομική προσπάθεια της τάξης του 1% έως 1,5% του ΑΕΠ, γεγονός που μεταφράζεται σε ετήσια δημοσιονομική προσαρμογή περίπου 0,10% του ΑΕΠ έως το 2035.

Η Ελλάδα, ωστόσο, αποτελεί εξαίρεση, καθώς βρίσκεται ήδη σχετικά κοντά στον νέο στόχο των αμυντικών δαπανών, γεγονός που περιορίζει την ανάγκη για πρόσθετες δημοσιονομικές παρεμβάσεις σε σχέση με τις υπόλοιπες χώρες της Συμμαχίας.

Η Ευρώπη εισέρχεται σε μια νέα δημοσιονομική εποχή

Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Morgan Stanley προειδοποιεί ότι η δημοσιονομική πρόκληση είναι πλέον διαρθρωτική. Η γήρανση του πληθυσμού, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες και το υψηλότερο κόστος δανεισμού αναμένεται να αυξήσουν αυτόματα τις δημόσιες δαπάνες κατά τουλάχιστον 3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ έως το 2040 στις περισσότερες χώρες της Ευρωζώνης, ενώ στην Ισπανία και την Πορτογαλία η επιβάρυνση ενδέχεται να ξεπεράσει τις 5 ποσοστιαίες μονάδες.

Με τις δημόσιες δαπάνες να προσεγγίζουν ήδη το 50% του ΑΕΠ σε πολλές ευρωπαϊκές οικονομίες, το υψηλό χρέος και τους δημοσιονομικούς κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να περιορίζουν τα περιθώρια κινήσεων, η επενδυτική τράπεζα τονίζει ότι ο πρόσθετος δανεισμός δεν μπορεί να αποτελέσει τη μοναδική λύση.

Αντίθετα, προτείνει έναν συνδυασμό συγκράτησης των δημοσίων δαπανών σε πραγματικούς όρους, ανακατανομής πόρων από δαπάνες χαμηλής αναπτυξιακής απόδοσης προς τις δημόσιες επενδύσεις, μεταρρυθμίσεων στο συνταξιοδοτικό σύστημα, στοχευμένης αμυντικής βιομηχανικής πολιτικής και κυρίως μέτρων που ενισχύουν τη δυνητική ανάπτυξη.

Η Morgan Stanley καταλήγει ότι οι αγορές θα επιβραβεύσουν τις κυβερνήσεις που θα παρουσιάσουν αξιόπιστα σχέδια δημοσιονομικής προσαρμογής τα οποία ενισχύουν τις αναπτυξιακές προοπτικές, ενώ θα αντιμετωπίσουν αρνητικά πολιτικές που οδηγούν σε υψηλότερο δημόσιο χρέος χωρίς να συνοδεύονται από ισχυρότερη οικονομική ανάπτυξη.