Οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταφθάνουν στη φετινή σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα της Τουρκίας, ενώ η συμμαχία βρίσκεται υπό απειλή.
Επιθυμούν να διατηρήσουν τον Πρόεδρο Τραμπ και τις Ηνωμένες Πολιτείες στενά δεσμευμένους στο ΝΑΤΟ, αλλά έχουν πλέον αποδεχτεί ότι η συμμαχία μεταβάλλεται — και θα πρέπει να βασίζεται πολύ λιγότερο στην Ουάσινγκτον για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι αποσύρει στρατεύματα και δυναμικό από την Ευρώπη για να ενισχύσει την αμερικανική στρατιωτική δύναμη στη Μέση Ανατολή και στην περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, όπου η Κίνα έχει αναδειχθεί σε άξιο αντίπαλο των Ηνωμένων Πολιτειών.
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις θέλουν να διασφαλίσουν ότι η μετάβαση προς αυτό που πολλοί αποκαλούν «ΝΑΤΟ 3.0» θα πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν πιο ομαλά.
Σύμφωνα με τους New York Times, θέλουν να είναι σίγουροι ότι τα κενά που αφήνουν οι Αμερικανοί μπορούν να καλυφθούν, έστω και ατελώς, ώστε να μειωθεί η ευπάθειά τους απέναντι σε μια πιο επιθετική, στρατιωτικοποιημένη Ρωσία.
Φανερές και αφανείς απειλές
Οι κίνδυνοι της τρέχουσας συγκυρίας υπογραμμίστηκαν από τη δοκιμή ενός βαλλιστικού πυραύλου μακράς εμβέλειας από την Κίνα τη Δευτέρα — την πρώτη τέτοια εκτόξευση σε σχεδόν δύο χρόνια — καθώς και από μια άλλη τεράστια ρωσική επίθεση με πυραύλους και drones στο Κίεβο.
Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ αναμένεται να επικυρώσουν τη συνέχιση της στήριξης προς την Ουκρανία, με τα μη αμερικανικά μέλη να δεσμεύονται για 80 δισεκατομμύρια δολάρια φέτος και το επόμενο έτος.
Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα παραστεί, προκειμένου να επιμείνει στην επείγουσα επιθυμία του για περισσότερη αεροπορική άμυνα ενάντια στη ρωσική επίθεση.
Ο Μαρκ Ρούτε, γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, προσπαθεί να ισορροπήσει σε μια λεπτή γραμμή, προτρέποντας τα ευρωπαϊκά κράτη μέλη να συνεισφέρουν περισσότερα για την ασφάλεια, φροντίζοντας παράλληλα να μην εγκαταλείψει ο Τραμπ τη συμμαχία στη διαδικασία αυτή.
«Θα δώσουμε ζωή στην ιδέα του ΝΑΤΟ 3.0: Μια ισχυρότερη Ευρώπη σε ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα.
Ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε μιλά κατά τη διάρκεια των ανακοινώσεων υψηλού επιπέδου για την άμυνα στο Φόρουμ της Αμυντικής Βιομηχανίας της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής των ηγετών του ΝΑΤΟ, στην Άγκυρα της Τουρκίας, στις 7 Ιουλίου 2026. REUTERS/Yves Herman
Μία ανακατάταξη δυνάμεων
Ωστόσο, τουλάχιστον για αρκετά χρόνια, σύμφωνα με ανώτερους Ευρωπαίους αξιωματούχους, η πραγματικότητα θα είναι μια σταδιακά ισχυρότερη Ευρώπη σε ένα ασθενέστερο ΝΑΤΟ.
Θα υπάρχουν λιγότερα αμερικανικά στρατεύματα, λιγότερες αμερικανικές δυνατότητες υψηλής τεχνολογίας και αμφιβολίες ως προς το αν ο Τραμπ θα έρθει σε βοήθεια του ΝΑΤΟ υπό όλες τις συνθήκες, γεγονός που υπονομεύει την αποτρεπτική δύναμη.
Ο Ράντοσλαβ Σικόρσκι, υπουργός Εξωτερικών της Πολωνίας και πρώην υπουργός Άμυνας, περιέγραψε τη μεταμόρφωση του ΝΑΤΟ μετά την ίδρυσή του αμέσως μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
«Το ΝΑΤΟ 1.0 αποτελούσε σαφή άμυνα ενάντια στη σοβιετική επιθετικότητα και τον επεκτατισμό, ενώ το ΝΑΤΟ 2.0 ήταν μια αναζήτηση σκοπού μετά τον Ψυχρό Πόλεμο», δήλωσε σε συνέντευξή του, αναφερόμενος στο γεγονός ότι η Συμμαχία έστρεψε το βλέμμα της εκτός Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης και, ειδικά μετά την 11η Σεπτεμβρίου, στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας στο Αφγανιστάν και τη Μέση Ανατολή.
Η Ρωσία θεωρούνταν πιθανός σύμμαχος και σίγουρα λιγότερο απειλητική, ενώ ορισμένα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ ουσιαστικά αποστρατιωτικοποιήθηκαν, πρόσθεσε.
Ωστόσο, με την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, τις αυξανόμενες φιλοδοξίες της Κίνας και την επιθυμία της Ουάσιγκτον να μετατοπίσει πόρους προς την Ασία σε βάρος της Ευρώπης, ο Σικόρσκι δήλωσε:
«Το ΝΑΤΟ 3.0 θα σημαίνει ότι η Ευρώπη θα αναλάβει μεγαλύτερο μέρος του βάρους της συμβατικής άμυνας και οι ΗΠΑ θα αποτελέσουν περισσότερο έναν σύμμαχο του τύπου ‘ιππικό που έρχεται από το λόφο’».
Ο χρόνος για προετοιμασία ενδέχεται να είναι περιορισμένος. Γερμανοί και πολλοί αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ αναφέρουν ότι μια έμπειρη στη μάχη Ρωσία θα είναι έτοιμη για πόλεμο εναντίον του ΝΑΤΟ έως το 2029, οπότε ασκείται πίεση στην Ευρώπη να γίνει πιο ετοιμοπόλεμη, και στις Ηνωμένες Πολιτείες να μην δημιουργήσουν εν τω μεταξύ περιττές ευπάθειες.
Τα ταμεία του ΝΑΤΟ
Στην Άγκυρα, ο Τραμπ και οι αξιωματούχοι του αναμένεται να συνεχίσουν να ασκούν πίεση στα άλλα μέλη του ΝΑΤΟ να καταβάλλουν περισσότερα για την άμυνα και να τηρήσουν τη δέσμευση που ανέλαβαν πέρυσι να αυξήσουν τις δαπάνες στο 5% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος έως το 2035. Ο Μάθιου Γουίτακερ, πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, προειδοποίησε τους συμμάχους την περασμένη εβδομάδα ότι ενδέχεται να υπάρξουν οφέλη για όσους πληρώνουν και δυσκολίες για όσους υστερούν σε σχέση με τους άλλους.
Για κάποιο διάστημα, οι Ευρωπαίοι ήλπιζαν ότι οι αμερικανικές απειλές για μείωση των συνεισφορών τους στο ΝΑΤΟ θα εξασθενίσουν, όπως συνέβη κατά την πρώτη θητεία του κ. Τραμπ.
Τώρα αποδέχονται ότι οι Αμερικανοί μιλούν σοβαρά και ότι πρέπει να αναλάβουν δράση προς το δικό τους συμφέρον.
«Είναι πολύ σαφές ότι ο ρόλος των ΗΠΑ αλλάζει», δήλωσε η Κλαούντια Μέιτζορ, εμπειρογνώμονας σε θέματα διατλαντικής ασφάλειας στο ερευνητικό ίδρυμα German Marshall Fund. Πρόσθεσε ότι «η κύρια ελπίδα είναι να περιοριστούν οι ζημίες και να επιτευχθεί προβλεψιμότητα».
Οι Ευρωπαίοι γνωρίζουν ότι πρέπει να κάνουν περισσότερα, είπε. Η αλλαγή «μπορεί να διαμορφωθεί, αλλά δεν μπορεί να αποφευχθεί».
Τα βασικά ερωτήματα, όμως, είναι πόσο γρήγορα θα αποσύρει η Ουάσιγκτον τη στήριξή της και πόσο γρήγορα μπορεί να δράσει η Ευρώπη.
Το 2022, στη σύνοδο κορυφής των ηγετών του ΝΑΤΟ στη Μαδρίτη, η Συμμαχία άρχισε να απαιτεί, για πρώτη φορά από την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, τα μέλη της να διαθέτουν συγκεκριμένες ποσότητες και είδη εξοπλισμού και προσωπικού, και να είναι σε θέση να τα μετακινήσουν σε συγκεκριμένες τοποθεσίες σε περίπτωση πολέμου.
Αυτές οι απαιτήσεις καταρτίστηκαν από τον τότε Ανώτατο Συμμαχικό Διοικητή του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, τον Αμερικανό στρατηγό Κρίστοφερ Γ. Καβόλι, και το επιτελείο του. Ωστόσο, πρέπει να αναθεωρηθούν μετά την ανακοίνωση της Ουάσιγκτον για μερική μείωση των στρατευμάτων και την απόσυρση κρίσιμου εξοπλισμού, όπως αεροσκάφη ανεφοδιασμού εν πτήσει και μαχητικά αεροσκάφη.
WATCH: NATO Secretary General Mark Rutte unveils what he calls the “Trump trillion” as he credits President Trump with helping push European allies to boost defense spending.
Rutte said Europe and Canada have added roughly $1.2 trillion in defense spending since Trump first… pic.twitter.com/IpS5RhNgEs
— Fox News (@FoxNews) June 24, 2026
Τραμπ εναντίον ΝΑΤΟ
Ο Τραμπ έχει γενικά περιφρονητική στάση απέναντι στο ΝΑΤΟ, αποκαλώντας το «χάρτινη τίγρη» και λέγοντας ότι οι σύμμαχοι δεν ήταν δίπλα του όταν ήθελε τη βοήθειά τους στον πόλεμο με το Ιράν.
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει υιοθετήσει ακόμη πιο σκληρή στάση από τον Τραμπ όσον αφορά το ΝΑΤΟ και έχει ανακοινώσει μια περαιτέρω επανεξέταση της στρατιωτικής παρουσίας των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ευρώπη κατά τους επόμενους έξι μήνες.
Ο Ρούτε θα αφιερώσει την Τρίτη, την πρώτη ημέρα της συνόδου κορυφής, σε ένα διατλαντικό φόρουμ για την αμυντική βιομηχανία, προκειμένου να τονίσει τους ενισχυόμενους δεσμούς. Το δείπνο των ηγετών θα πραγματοποιηθεί την Τρίτη.
Την Τετάρτη, θα πραγματοποιηθεί πρωινή συνεδρίαση, ακολουθούμενη από συνεντεύξεις Τύπου.
Στην Άγκυρα αναμένεται να ακουστούν πολλές αισιόδοξες δηλώσεις σχετικά με τις ευρωπαϊκές στρατιωτικές δαπάνες και τις προμήθειες άμυνας.
Ωστόσο, κάτω από την επιφάνεια, υπάρχουν σοβαρές ανησυχίες.
Η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν φτάνει στο αεροδρόμιο Esenboga εν όψει της 36ης Συνόδου Κορυφής των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα της Τουρκίας, στις 6 Ιουλίου 2026. Metin Aktaş/Pool μέσω REUTERS
Μπορεί η ευρωπαϊκή οικονομία να σηκώσει το βάρος;
Οι ευρωπαϊκοί στρατοί δεν διαθέτουν αρκετό στρατιωτικό προσωπικό, συμφωνούν αξιωματούχοι των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.
Για παράδειγμα, ο βρετανικός στρατός βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδό του από τη μάχη του Βατερλό το 1815, με λιγότερα από 70.000 μέλη πλήρους απασχόλησης και εκπαιδευμένο προσωπικό.
Οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί είναι επίσης πιεσμένοι. Δεν είναι σαφές πότε κάποια μεγάλη χώρα, εκτός από τη Γερμανία και την Πολωνία, θα είναι σε θέση τα επόμενα χρόνια να επιτύχει τον στόχο δαπανών του ΝΑΤΟ, που ορίζει το 3,5% του εθνικού εισοδήματος για βασικές στρατιωτικές ανάγκες και ένα επιπλέον 1,5% για συναφείς στρατιωτικές δαπάνες, όπως η βελτίωση των σιδηροδρομικών μεταφορών και των υπηρεσιών έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση πολέμου.
Ακόμη και στη σύνοδο κορυφής του περασμένου έτους, όταν συμφωνήθηκαν αυτοί οι στόχοι δαπανών, οι σύμμαχοι απέρριψαν το αίτημα του Ρούτε να επιτευχθούν τα επίπεδα αυτά έως το 2029, επιμένοντας στο 2035, υποδηλώνοντας ότι σημαντικές αυξήσεις θα επέλθουν μόνο προς το τέλος αυτής της περιόδου.
Η ενίσχυση του λεγόμενου «ευρωπαϊκού πυλώνα» στο ΝΑΤΟ θα απαιτήσει αναπόφευκτα χρόνο, και δεν είναι απλώς θέμα χρημάτων, αλλά ανάπτυξης, αγοράς και ενσωμάτωσης εξελιγμένου οπλισμού που οι Αμερικανοί δεν θα παρέχουν πλέον.
Νέα εποχή πυρηνικής άμυνας
Το πιο κρίσιμο είναι ότι αυτοί οι «στρατηγικοί παράγοντες» περιλαμβάνουν πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς με βάση το έδαφος, αεροπορική άμυνα, δορυφόρους και συντονισμό πληροφοριών.
Είναι επίσης ζωτικής σημασίας, υποστηρίζει ο Ρούτε, η Ουάσιγκτον να παρέχει το κύριο πυρηνικό αποτρεπτικό μέσο για τη συμμαχία, τη λεγόμενη «πυρηνική ομπρέλα», για την αντιμετώπιση απειλών από τη Ρωσία ή οποιαδήποτε άλλη χώρα.
Ακόμη και καθώς η συμμαχία εξελίσσεται στο ΝΑΤΟ 3.0, «εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη για την ηγεσία των ΗΠΑ, τις προηγμένες δυνατότητες των ΗΠΑ, την πυρηνική αποτροπή και επαρκή αμερικανική συμβατική δύναμη στο έδαφος, ώστε να αποδειχθεί ότι οι ΗΠΑ έχουν άμεσο συμφέρον», δήλωσε ο Μάθιου Κρόενιγκ, πρώην αξιωματούχος του Πενταγώνου που τώρα εργάζεται στο Atlantic Council, μια ερευνητική ομάδα.
«Υπάρχει σύνδεση μεταξύ των στρατευμάτων στο έδαφος και της πυρηνικής αξιοπιστίας».
Εάν λίγοι Αμερικανοί στρατιώτες βρίσκονται στην Ευρώπη για να πολεμήσουν και να θυσιαστούν, τα ερωτήματα σχετικά με την προθυμία ενός Αμερικανού προέδρου να καταφύγει στη χρήση πυρηνικών όπλων γίνονται πιο οξέα.
Υπάρχει ΝΑΤΟ χωρίς Αμερική;
Υπάρχει επίσης το θεμελιώδες ζήτημα της διοίκησης και του ελέγχου.
Το ΝΑΤΟ έχει σχεδιαστεί ώστε να ηγείται από έναν Αμερικανό ανώτατο διοικητή, ο οποίος ασκεί ταυτόχρονα έλεγχο επί των αμερικανικών στρατευμάτων στην Ευρώπη, σύμφωνα με του NYT.
Η ήπειρος διαθέτει ικανούς στρατηγούς, αλλά δεν υπάρχει σαφής ευρωπαϊκή διοίκηση, καθώς ο καθένας τελικά αναφέρεται στους πολιτικούς ηγέτες της χώρας του, δήλωσε ο Καμίλ Γκραντ, πρώην ανώτερος αξιωματούχος του ΝΑΤΟ και διευθυντής του κύριου εμπορικού φορέα της αμυντικής βιομηχανίας στην Ευρώπη.
Αν και οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είναι συνήθως είτε αναπληρωτές των Αμερικανών είτε έχουν Αμερικανό αναπληρωτή, η συνολική διοίκηση πρέπει να παραμείνει στα χέρια της Ουάσιγκτον, υποστήριξε.
Το Πεντάγωνο φαίνεται να το αποδέχεται αυτό, καθώς οι συζητήσεις για έναν Γερμανό ή Γάλλο ανώτατο διοικητή έχουν πια ξεθωριάσει.
Αν οι Ηνωμένες Πολιτείες αποσυρθούν ή υποχωρήσουν, «πώς θα συνεργαστούν αυτές οι χώρες στον τομέα της άμυνας;», ρώτησε ο Μαξ Μπέργκμαν του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών, ενός ερευνητικού οργανισμού.
«Είναι ένα πραγματικά σημαντικό πολιτικό ζήτημα, με το οποίο οι Ευρωπαίοι ασχολούνται επί του παρόντος, διότι αυτό που βλέπουμε στην Ευρώπη δεν είναι μεγάλη ευρωπαϊκή αμυντική συνεργασία».
Και αν προκύψει κρίση, με ρωσικά στρατεύματα να συγκεντρώνονται στα σύνορα του ΝΑΤΟ και τους Αμερικανούς να απουσιάζουν, πώς θα οργανώσει η Ευρώπη μια ενιαία απάντηση;
«Το ΝΑΤΟ θα εξελιχθεί και θα αναμορφωθεί και είναι υγιές να είμαστε πιο ειλικρινείς σχετικά με αυτό», δήλωσε ο Γκραντ.
«Αλλά θα είναι μια ομαλή μετάβαση ή μια ξαφνική διακοπή σημαντικών δυνατοτήτων; Πρέπει να είναι κάτι που θα κάνουμε από κοινού».
Πηγή: in.gr
