Οι 45 νεκροί στην Γαλλία από αιτίες που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες φέρνουν στο προσκήνιο την διαφορά της «συμπεριφοράς» της Ευρώπης απέναντι στον κλιματισμό αλλά και στην ανάγκη αλλαγής της πολιτικής αυτής.
Για δεκαετίες, οι Ευρωπαίοι αντιμετώπιζαν το κλιματιστικό σχεδόν ως πολιτισμική υπερβολή. Οι Αμερικανοί μπορεί να κρατούσαν τα γραφεία και τα εμπορικά κέντρα στους 18 βαθμούς μέσα στον Αύγουστο, όμως στην Ευρώπη επικρατούσε μια διαφορετική φιλοσοφία: ανοιχτά παράθυρα, παντζούρια, ανεμιστήρες και υπομονή. Όμως η κλιματική αλλαγή φαίνεται πως ανατρέπει αυτή την παράδοση.
Η Ευρώπη είναι σήμερα η ήπειρος που θερμαίνεται ταχύτερα στον πλανήτη, με τους επιστήμονες να προειδοποιούν ότι τα ακραία κύματα καύσωνα θα γίνονται ολοένα και συχνότερα, εντονότερα και μεγαλύτερης διάρκειας.
Οι τελευταίες εβδομάδες προσέφεραν μια ακόμη προειδοποίηση. Θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών καταγράφηκαν σε αρκετές χώρες, σχολεία έκλεισαν πρόωρα, μουσεία και δημόσιες υπηρεσίες περιόρισαν τη λειτουργία τους, ενώ η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας εκτοξεύθηκε εξαιτίας της αυξημένης χρήσης συστημάτων ψύξης.
Παρά τη νέα πραγματικότητα, η διείσδυση των κλιματιστικών στην Ευρώπη παραμένει εντυπωσιακά χαμηλή. Μόλις περίπου το 20% των ευρωπαϊκών νοικοκυριών διαθέτει σύστημα κλιματισμού, όταν στη Βόρεια Αμερική το αντίστοιχο ποσοστό αγγίζει το 76%. Η απροθυμία αυτή όμως δεν είναι μόνο οικονομική. Πρόκειται και για ζήτημα κουλτούρας. Μπορεί η Ευρώπη να παραμένει πιστή σε μια κουλτούρα που «αφαιρεί» ζωές;
REUTERS/Abdul Saboor
Ποιες χώρες χρησιμοποιούν περισσότερο κλιματισμό
Το 1990 υπήρχαν λιγότερα από 7 εκατομμύρια οικιακά κλιματιστικά στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το 2020 ο αριθμός ξεπέρασε τα 57 εκατομμύρια, ενώ εκτιμάται ότι έως το 2030 θα έχουν εγκατασταθεί πάνω από 100 εκατομμύρια μονάδες. Περίπου 70 εκατομμύρια από αυτές θα βρίσκονται σε κατοικίες, δηλαδή σε περισσότερο από το ένα τρίτο των ευρωπαϊκών νοικοκυριών.
Την ίδια στιγμή και σύμφωνα με την ενεργειακή πληροφοριακή διοίκηση των ΗΠΑ στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι εκτιμήσεις τοποθετούν το ποσοστό στο 68%-72% των νοικοκυριών, δηλαδή περίπου 65-70 εκατομμύρια κατοικίες. Το 2001 το ποσοστό είχε ανέλθει στο 77%. Το 2020 έφθασε το 89%, δηλαδή σχεδόν 120 εκατομμύρια κατοικίες.
Επιστρέφοντας στην Ευρώπη, η Ιταλία είναι η μεγαλύτερη αγορά κλιματισμού στην ΕΕ. Στην Ισπανία η διείσδυση της αγοράς έχει φθάσει περίπου το 41%. Στην Ελλάδα το ποσοστό εκτιμάται ότι προσεγγίζει το 70%, γεγονός που την κατατάσσει στις πιο «κλιματιζόμενες» χώρες της Ευρώπης.
Αντίθετα, στη Γερμανία μόλις το 19% των νοικοκυριών διαθέτει κλιματιστικό, αν και το ποσοστό αυξάνεται ταχύτατα.
Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, το κλιματιστικό θεωρούνταν επί χρόνια περιττό ή ακόμη και περιβαλλοντικά επιζήμιο. Ιδιαίτερα στη Γαλλία και τη Γερμανία, κυριαρχούσε η αντίληψη ότι οι πόλεις πρέπει να προσαρμοστούν μέσω καλύτερου αστικού σχεδιασμού, σκίασης, πράσινων χώρων και βιοκλιματικών κτιρίων, αντί να βασίζονται στην ενεργοβόρα ψύξη. Την ίδια στιγμή ιστορικά κέντρα όπως αυτό του Παρισιού απαγορεύουν την τοποθέτηση κλιματιστικών για να μην αλλοιωθεί το παραδοσιακό τοπίο.
Reuters/Alice Sacco
Ολοένα περισσότεροι ειδικοί υποστηρίζουν ότι το ερώτημα δεν είναι πλέον αν η Ευρώπη χρειάζεται κλιματιστικά, αλλά πώς θα τα χρησιμοποιήσει με βιώσιμο τρόπο. Οι υψηλές θερμοκρασίες δεν αποτελούν απλώς ζήτημα άνεσης. Συνδέονται άμεσα με τη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα για ηλικιωμένους, παιδιά και άτομα με χρόνια νοσήματα. Μελέτες δείχνουν ότι η πρόσβαση σε κατάλληλη ψύξη μπορεί να μειώσει σημαντικά τους θανάτους που σχετίζονται με ακραίους καύσωνες.
Ήδη στη Βρετανία, ειδικοί εισηγούνται την εγκατάσταση συστημάτων ψύξης σε νοσοκομεία, μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων και σχολεία μέσα στις επόμενες δεκαετίες. Σε πολλές περιοχές της Αγγλίας, γονείς χρηματοδοτούν ακόμη και την αγορά φορητών κλιματιστικών για σχολικές αίθουσες που μετατρέπονται σε «θερμικές παγίδες» κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.
Βέβαια, η εξάπλωση των κλιματιστικών δημιουργεί και νέα προβλήματα. Η αυξημένη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας πιέζει τα δίκτυα, οδηγώντας σε άνοδο των τιμών και ενισχύοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου όταν η ηλεκτροπαραγωγή δεν βασίζεται σε καθαρές πηγές ενέργειας. Οι ειδικοί προειδοποιούν επίσης ότι η μαζική χρήση κλιματιστικών μπορεί να επιδεινώσει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, καθώς οι μονάδες αποβάλλουν θερμότητα στο εξωτερικό περιβάλλον.
Reuters/Abdul Saboor
Η λύση, σύμφωνα με τους ερευνητές, βρίσκεται σε έναν συνδυασμό μέτρων:
– ενεργειακά αποδοτικά συστήματα ψύξης,
– ανακαινίσεις κτιρίων,
– καλύτερη μόνωση,
– δενδροφυτεύσεις και περισσότερο πράσινο στις πόλεις.
Το κλιματιστικό άλλωστε δεν μπορεί να αποτελεί τη μοναδική απάντηση στην υπερθέρμανση, αλλά φαίνεται πως δύσκολα θα λείπει από το ευρωπαϊκό μέλλον. Ίσως, τελικά, η Ευρώπη να χρειαστεί να αποδεχθεί ότι το κλιματιστικό δεν είναι πια σύμβολο υπερβολής ή αμερικανικής καταναλωτικής κουλτούρας. Στην εποχή της κλιματικής κρίσης, μετατρέπεται σταδιακά σε βασικό εργαλείο προσαρμογής – και, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε ζήτημα επιβίωσης.
Πηγή: tanea.gr
