Για πολλούς ανθρώπους, η σκέψη και μόνο ενός λαχαριστού μπέργκερ ή μιας παγωμένης μπύρας δημιουργεί μια έντονη νοητική εικόνα η οποία μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά τους.
Η σύνδεση ανάμεσα στη σκέψη και τη δράση εξυπηρετεί έναν σαφή σκοπό – μας παρακινεί να εξασφαλίσουμε τα απαραίτητα για τη ζωή. Ωστόσο, για ορισμένους, αυτή η διαδικασία μπορεί να είναι δυσλειτουργική.
Η εμμονή με ερεθίσματα που προκαλούν ευχαρίστηση μπορεί να οδηγήσει σε διαταραχές υπερκατανάλωσης ουσιών, όπως η υπερφαγία που προκαλεί παχυσαρκία ή η κατάχρηση αλκοόλ.
Ήδη από τη δεκαετία του 1970, μελέτες έχουν συνδέσει τις έντονες νοητικές εικόνες με την κατάχρηση ναρκωτικών ουσιών. Η κατανόηση αυτής της σχέσης μεταξύ επιθυμίας και κατανάλωσης είναι κεντρική για την ερμηνεία του εθισμού – ένα πεδίο που η νευροεπιστήμη προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει εδώ και δεκαετίες.
Η εμφάνιση μιας νέας κατηγορίας φαρμάκων για την απώλεια βάρους ίσως προσφέρει το «κλειδί» για αυτή την κατανόηση. Τα νέα αυτά σκευάσματα – ανάμεσά τους τα Ozempic και Wegovy – μιμούνται την ορμόνη GLP-1, διεγείροντας την παραγωγή ινσουλίνης, επιβραδύνοντας την πέψη και ενισχύοντας το αίσθημα κορεσμού. Πρόκειται για τους λεγόμενους αγωνιστές GLP-1, που χρησιμοποιήθηκαν αρχικά στη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2, καθώς ρυθμίζουν το σάκχαρο του αίματος, αναφέρει δημοσίευμα ειδικού νευρολόγου Robert Munn στο theconversation.com.
Ως παρενέργεια, οι ασθενείς παρουσίασαν σημαντική απώλεια βάρους, σε ορισμένες περιπτώσεις αντίστοιχη με εκείνη της βαριατρικής χειρουργικής.
Υπάρχει όμως και μια λιγότερο γνωστή επίδραση: μελέτες σε ανθρώπους δείχνουν ότι οι αγωνιστές GLP-1 μειώνουν την κατανάλωση αλκοόλ. Προκλινικές έρευνες σε ζώα υποδεικνύουν ότι μειώνουν επίσης τη χρήση κοκαΐνης, αμφεταμινών, οπιούχων και νικοτίνης.
Τα φάρμακα αυτά αλλάζουν τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου και ανοίγουν νέους δρόμους θεραπείας για την παχυσαρκία, την εξάρτηση από το αλκοόλ και άλλες εθιστικές συμπεριφορές.
Πώς ο εγκέφαλος ρυθμίζει τα ερεθίσματα ανταμοιβής
Η επιστήμη έχει πλέον κατανοήσει ικανοποιητικά το «κύκλωμα ανταμοιβής» του εγκεφάλου, που σχετίζεται με περιοχές παραγωγής της ντοπαμίνης. Οι περιοχές αυτές – η κοιλιακή καλύπτρα (VTA) και ο πυρήνας accumbens (NAc) – έχουν μελετηθεί επί δεκαετίες, αν και φαίνεται να στερούνται σημαντικής πυκνότητας υποδοχέων GLP-1.
Έτσι, οι ερευνητές εξετάζουν άλλες περιοχές του εγκεφάλου για να εξηγήσουν την αντι-καταναλωτική δράση των φαρμάκων GLP-1. Μία από αυτές είναι το πλευρικό διάφραγμα (lateral septum), περιοχή που συνδέεται ιστορικά με τη ρύθμιση των συναισθημάτων.
Ήδη από το 1953, οι Αμερικανοί ερευνητές Joseph Brady και Walle Nauta εισήγαγαν τον όρο «septal rage», παρατηρώντας ότι ζώα με βλάβες στο πλευρικό διάφραγμα εμφάνιζαν αυξημένη επιθετικότητα, ενώ η διέγερση της ίδιας περιοχής μείωνε την επιθετικότητα.
Πιο πρόσφατες μελέτες τοποθετούν το πλευρικό διάφραγμα στο επίκεντρο ενός εκτεταμένου νευρωνικού δικτύου, αναθεωρώντας τον ρόλο του. Αν και η σύνδεσή του με τον υποθάλαμο φαίνεται να ευθύνεται για την επιθετικότητα, το πλευρικό διάφραγμα επικοινωνεί με πολλές άλλες περιοχές με διαφορετικές λειτουργίες.
Το «κέντρο ελέγχου» των ανταμοιβών
Το πλευρικό διάφραγμα λαμβάνει μεγάλο μέρος των σημάτων του από τον ιππόκαμπο – την περιοχή που επιτρέπει τη δημιουργία μακροπρόθεσμων «επεισοδιακών αναμνήσεων». Η γνωστή περίπτωση του ασθενούς Henry Molaison (patient HM), που μετά από επέμβαση για επιληψία δεν μπορούσε να σχηματίσει νέες αναμνήσεις, ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο του ιππόκαμπου.
Ο ιππόκαμπος περιλαμβάνει και τα λεγόμενα «place cells» – νευρώνες που ενεργοποιούνται ανάλογα με τη σκέψη ενός ατόμου για τη θέση του στον χώρο και τον χρόνο. Αυτές οι πληροφορίες μεταβιβάζονται στο πλευρικό διάφραγμα, όπου τα κύτταρα ανταποκρίνονται έντονα στα ερεθίσματα ανταμοιβής, προσθέτοντας το στοιχείο του «τι είναι καλό σε αυτό το μέρος».
Το πλευρικό διάφραγμα μοιράζεται αυτή την πληροφορία με τις περιοχές παραγωγής ντοπαμίνης, επιτρέποντάς μας να «σκεφτόμαστε» τις ανταμοιβές και να βιώνουμε την ευχαρίστηση που προκαλούν.
Η συγκεκριμένη περιοχή είναι πλούσια σε υποδοχείς GLP-1, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι αποτελεί τον μηχανισμό πίσω από την αντι-καταναλωτική δράση των αγωνιστών GLP-1.
Πρόσφατες έρευνες δείχνουν ότι η ενεργοποίηση του GLP-1 στο πλευρικό διάφραγμα μειώνει την πρόσληψη τροφής σε πειραματόζωα, ενώ άλλη μελέτη κατέγραψε παρόμοια μείωση στην κατανάλωση αλκοόλ.
Σύμφωνα με πρόσφατα ευρήματα εργαστηρίου, τα φάρμακα GLP-1 μειώνουν τη δραστηριότητα στο πλευρικό διάφραγμα, περιορίζοντας την επικοινωνία του με άλλες περιοχές του εγκεφάλου. Αυτή η ανακάλυψη αναδιαμορφώνει την κατανόησή μας για τον τρόπο που ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τις ανταμοιβές, τοποθετώντας το πλευρικό διάφραγμα στο επίκεντρο της μελέτης για τις επιθυμίες και τους εθισμούς.
Πηγή: tanea.gr
