Από τη Διώρυγα του Παναμά –η στάθμη της οποίας μειώνεται λόγω της ανομβρίας – μέχρι τα δραματικά αποτελέσματα του Daniel πάνω από τη Θεσσαλία, την επέκταση της ερήμου της Σαχάρας αλλά και τους νέους, εναλλακτικούς θαλάσσιους δρόμους που δημιουργούνται εξαιτίας του λιωσίματος των πάγων στην Αρκτική, τα αποτελέσματα της κλιματικής αλλαγής είναι πια χειροπιαστά σε κάθε γωνιά του πλανήτη.
Ο Κώστας Καρτάλης, Καθηγητής Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο ΕΚΠΑ και Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Κλιματική Αλλαγή παρουσιάζει στο in τον κλιματικό περίπλου του πλανήτη αναλύοντας του μηχανισμούς και τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής σε 12 διαφορετικά σημεία του πλανήτη.
«Ο περίπλους αποτυπώνει ορισμένες μόνο από τις περιοχές του πλανήτη που πλήττονται από την κλιματική αλλαγή. Δυστυχώς, η κλιματική αλλαγή εξελίσσεται ταχύτερα από τα μέτρα για το μετριασμό της» σημειώνει ο κ. Καρτάλης.
Και προσθέτει: «Σε κάποιες από τις περιοχές που εξετάζονται σε αυτή την παρουσίαση, το στίγμα της κλιματικής αλλαγής είναι ξεκάθαρο, σε κάποιες άλλες εντοπίζεται μεν, αλλά απαιτεί περισσότερη έρευνα για να τεκμηριωθεί πλήρως. Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι οι επιπτώσεις υποβαθμίζουν το φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον, πλήττουν τοπικές ή και εθνικές οικονομίες, υποβαθμίζουν την ποιότητα ζωής αλλά και οδηγούν σε μετανάστευση πληθυσμών καθώς πλήττεται η γεωργία και άλλοι παραγωγικοί τομείς».
Κοινό αίτιο όλων των επιπτώσεων σύμφωνα με τον κ. Καρτάλη δεν είναι άλλο από τη χρήση ορυκτών καυσίμων. «Κοινό μέτρο για το μετριασμό των επιπτώσεων αποτελεί η σταδιακή εξάλειψη της χρήσης των ορυκτών καυσίμων».
Τα αποτελέσματα είναι περισσότερα και με πολύ μεγαλύτερη εμβέλεια από όσο ίσως νομίζουμε: προβλήματα στη λειτουργία μεγάλων εμπορικών λιμανιών σε Ιαπωνία, Κορέα και Ανατολική Κίνα, την ίδια ώρα που στην Αραβική χερσόνησο, αυξάνονται διαρκώς οι ακραίοι καύσωνες με θερμοκρασίες που φτάνουν ή ξεπερνούν τους 45 βαθμούς Κελσίου, ενώ στον Ατλαντικό ωκεανό, η αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας ενισχύει τους τυφώνες.
Η κλιματική αλλαγή έχει πολλαπλά πρόσωπα: ολοένα και πιο σκληροί καύσωνες αλλά και τυφώνες και μουσώνες που αλλάζουν «γειτονιές» και εμφανίζονται με μεγαλύτερη ραγδαιότητα
Συχνά τα αποτελέσματα των φαινομένων είναι πολλαπλά.
Για παράδειγμα, ανάμεσα σε άλλα, η αύξηση του νερού της θάλασσας φτάνει να επηρεάζει την απόδοση των συστημάτων ψύξης των πλοίων ενώ ανάμεσα σε άλλα, η αφρικανική σκόνη, διαταράσσει τη λειτουργία των φωτοβολταϊκών.
Ακολουθεί η περιγραφή των κλιματικών φαινόμενων που καταγράφονται σε κάθε μία από τις στάσεις του περίπλου και επισημαίνονται οι επιπτώσεις που ήδη διαπιστώνονται.
1. Οι τροπικοί κυκλώνες αλλάζουν γειτονιά και πλήττουν τη ναυσιπλοΐα
Οι αρνητικές επιπτώσεις αφορούν επίσης:
(α) τη ναυσιπλοΐα και τους λιμένες καθώς επηρεάζονται μεγάλα εμπορικά λιμάνια της Ανατολικής Ασίας (Ιαπωνία, Κορέα, ανατολική Κίνα).
β) την ασφάλεια πυρηνικών εγκαταστάσεων και σταθμών ηλεκτροπαραγωγής που βρίσκονται σε παράκτιες περιοχές και
(γ) τη λειτουργία μεγάλων βιομηχανικών κέντρων όπως Τόκιο, Οσάκα, Σεούλ, Σανγκάη.
Δεν είναι μόνο η γεωργία και οι αστικές υποδομές. Η ναυσιπλοΐα και η βιομηχανία πλήττονται επίσης από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής
2. Οι μουσώνες ενισχύονται από την κλιματική αλλαγή και το Ελ Νίνο
Για τους μουσώνες στη Νοτιοανατολική Ασία, διαπιστώνεται ότι αν και η συνολική εποχική βροχόπτωση δεν αυξάνεται παντού, εντούτοις αυξάνονται και ενισχύονται τα ακραία επεισόδια βροχής, δηλαδή παρατηρείται περισσότερη βροχή σε λίγες ημέρες, ισχυρότερες πλημμύρες και μεγαλύτερα διαστήματα ξηρασίας μεταξύ επεισοδίων.
Παράλληλα διαπιστώνεται ενισχυμένη σύνδεση του παγκόσμιου μηχανισμού «Ελ Νίνο – Νότια Κύμανση» (ENSO: El Nino-Southern Oscillation) με την εμφάνιση και την ένταση των μουσώνων, ενίσχυση που αποδίδεται στην κλιματική αλλαγή.
Μία από τις πολλές επιπτώσεις των παραπάνω, είναι απώλεια σοδειών και διάβρωση εδαφών, δηλαδή μείωση της αγροτικής παραγωγής που με τη σειρά της οδηγεί σε μετανάστευση τοπικών πληθυσμών.
3. Ακραία επεισόδια καύσωνα στην Αραβική χερσόνησο
Σε σύγκριση με το σημερινό κλίμα, τα ακραία θερμικά επεισόδια στην Αραβική Χερσόνησο, με θερμοκρασίες που φτάνουν ή υπερβαίνουν τους 45°C αναμένεται να διπλασιαστούν έως το 2050, ενώ μέχρι το 2100 είναι πιθανό να εμφανίζονται έως και επτά φορές συχνότερα, ανάλογα με το σενάριο εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Τα ακραία κύματα καύσωνα έχουν σημαντικές επιπτώσεις τόσο στα φυσικά όσο και στα ανθρωπογενή συστήματα. Η παρατεταμένη έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες προκαλεί έντονη εξάτμιση και μείωση της εδαφικής υγρασίας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ειδικών, οι θερμοκρασίες που φτάνουν ή υπερβαίνουν τους 45°C αναμένεται να διπλασιαστούν στην Αραβική χερσόνησο έως το 2050
Στις ημίξηρες και ξηρές περιοχές, η ξήρανση των εδαφών ευνοεί την αποσταθεροποίηση των επιφανειακών στρωμάτων, αυξάνοντας τη συχνότητα και την ένταση των αμμοθυελλών και των θυελλών σκόνης. Το φαινόμενο αυτό μπορεί να επιδεινώσει την ερημοποίηση, να υποβαθμίσει τη γεωργική παραγωγικότητα και να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στη δημόσια υγεία και στις μεταφορές.
Οι επιπτώσεις των ακραίων θερμικών επεισοδίων επεκτείνονται και στο θαλάσσιο περιβάλλον και στις θαλάσσιες μεταφορές. Οι παρατεταμένοι καύσωνες μπορούν να μεταβάλουν φυσικοχημικές ιδιότητες των θαλάσσιων υδάτων, όπως η αλατότητα και η πυκνότητα. Οι μεταβολές αυτές επηρεάζουν τη θαλάσσια κυκλοφορία, τα οικοσυστήματα και τη διαθεσιμότητα οξυγόνου στα βαθύτερα στρώματα. Για τη ναυτιλία, οι αλλαγές στη θερμοκρασία και στις ιδιότητες του νερού μπορεί να επηρεάσουν την απόδοση των συστημάτων ψύξης των πλοίων.
4. Αφρικανική σκόνη που οδηγεί σε ερημοποίηση
Τα επεισόδια αφρικανικής σκόνης στην Ανατολική Μεσόγειο προέρχονται κυρίως από τη Σαχάρα και μεταφέρονται με νοτιοδυτικούς ανέμους προς Ελλάδα, Κύπρο και Μέση Ανατολή. Συνδέονται με βαρομετρικά χαμηλά και έντονη ατμοσφαιρική κυκλοφορία, ενώ είναι συχνότερα την άνοιξη.
Επηρεάζουν την υγεία μέσω αύξησης των αιωρούμενων σωματιδίων (PM10, PM2.5) και δημιουργούν προβλήματα στις μεταφορές, στη ναυσιπλοΐα και στην απόδοση φωτοβολταϊκών.
Σημειώνεται όμως ότι άμεση σύνδεση με την κλιματική αλλαγή – ειδικότερα σε ότι αφορά την αύξηση της συχνότητας των επεισοδίων σκόνης – δεν διαπιστώνεται επί του παρόντος, δηλαδή ως προς αλλαγές στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία που επηρεάζουν τη μεταφορά αερίων μαζών.
Ομως υπάρχει έμμεση σύνδεση με την κλιματική αλλαγή, καθώς ενισχύεται η ξηρασία και κατά συνέπεια η ερημοποίηση στις περιοχές από τις οποίες μεταφέρονται οι αέριες μάζες και κατά συνέπεια υπάρχουν αυξημένες ποσότητες φερτών υλών.
5. Αύξηση των μεσογειακών κυκλώνων – Αμεσα πληττόμενη η Ελλάδα
Οι Μεσογειακοί Κυκλώνες, (διεθνής ονομασία: Medicane, από τις λέξεις Mediterranean και Hurricane), είναι μετεωρολογικά φαινόμενα που παρατηρούνται στη Μεσόγειο.
Κατά την τελευταία δεκαετία διαπιστώνεται αύξηση της συχνότητας και έντασης των μεσογειακών κυκλώνων στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι μεσογειακοί κυκλώνες είναι πιθανότερο να σχηματισθούν το φθινόπωρο ή το χειμώνα πάνω από σχετικά θερμά ύδατα, σε συνδυασμό με τον ψυχρότερο αέρα από πάνω τους, ενώ οι τροπικοί κυκλώνες είναι πιο συνηθισμένοι κατά τους μήνες του καλοκαιριού.
Από τους 6 Μεσογειακούς κυκλώνες που έχουν κάνει την εμφάνιση τους στην Ελλάδα από το 1982, οι 4 έχουν δημιουργηθεί το διάστημα 2016-2020.
Στη Μεσόγειο, τέτοιου είδους συστήματα εμφανίζονται κατά μέσο όρο 1.5 φορές ανά έτος, δηλαδή μπορεί να καταγραφούν 1 ή 2 Μεσογειακοί Κυκλώνες μέσα σε ένα έτος και σε άλλα έτη να μην δημιουργηθούν.
Ειδικότερα στην περιοχή της Ελλάδας, από το 1982 έχουν καταγραφεί 6 Μεσογειακοί Κυκλώνες, εκ των οποίων οι 4 έχουν δημιουργηθεί στο διάστημα 2016-2020.
6. Οι θαλάσσιοι καύσωνες φέρνουν στη Μεσόγειο ακραίες καταιγίδες και ξενικά είδη
Οι θαλάσσιοι καύσωνες στη Μεσόγειο είναι περίοδοι ασυνήθιστα υψηλών επιφανειακών θερμοκρασιών στη θάλασσα που διαρκούν ημέρες ή εβδομάδες.
Συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και την υπερθέρμανση του πλανήτη, που αυξάνει τη συχνότητα και την ένταση τους. Παράλληλα, επηρεάζουν σοβαρά τα θαλάσσια οικοσυστήματα, επιτρέπουν τη διείσδυση ξενικών ειδών στη Μεσόγειο ενώ συμβάλλουν, καθώς ενισχύεται η εξάτμιση και κατά συνέπεια η τροφοδοσία ης ατμόσφαιρας με υδρατμούς, στη δημιουργία έντονων καταιγίδων που συχνά οδηγούν σε πλημμύρες.
Η αυξημένη παρουσία των ξενικών ειδών όπως ο λαγοκέφαλος στη Μεσόγειο είναι αποτέλεσμα (και) των θαλάσσιων καυσώνων
Οι θαλάσσιοι καύσωνες στη Μεσόγειο γίνονται πιο συχνοί και έντονοι τα τελευταία έτη με σοβαρές συνέπειες για το θαλάσσιο περιβάλλον και την κλιματική ισορροπία γενικότερα.
7. Η έρημος της Σαχάρα επεκτείνεται προς τον νότο
Το έργο «Πράσινος Τοίχος» (Great Green Wall) σχετίζεται με την ανάσχεση της ερημοποίησης λόγω της επέκτασης της ερήμου της Σαχάρας προς τα νότια.
Aφορά τη δημιουργία – υπό το συντονισμό των Ηνωμένων Εθνών – μίας ευρείας ζώνης πρασίνου από τη δυτική έως την ανατολική Αφρική που στοχεύει στον περιορισμό της αποψίλωσης των τροπικών δασών και προβλέπει τη φύτευση δέντρων, θάμνων και άλλης βλάστησης ώστε να σταθεροποιείται το έδαφος, να μειώνεται η διάβρωση από τον άνεμο και να συγκρατείται η υγρασία. Το έργο αυτό βοηθά στη γεωργία, στη βελτίωση του κλίματος και στην προστασία των τοπικών κοινοτήτων.
8. Οι τυφώνες ενισχύονται στον Ατλαντικό
Η ενίσχυση των τυφώνων στον κεντρικό Ατλαντικό οφείλεται κυρίως στην αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας της θάλασσας λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Οταν τα νερά είναι θερμότερα από περίπου 26–27°C, παρέχουν περισσότερη ενέργεια μέσω εξάτμισης, τροφοδοτώντας θερμοδυναμικά τους τυφώνες και συμβάλλοντος στην αύξηση της συχνότητας εμφάνισης αλλά και της έντασης τους.
9. Η κλιματική κρίση «αγγίζει» και τη διώρυγα του Παναμά
Το σχήμα αριστερά παρουσιάζει την τάση αύξησης της κλιματικής παραμέτρου που αφορά τον αριθμό των συνεχόμενων ξηρών ημερών για το διάστημα 1950-2022.
Τα τελευταία έτη η μειωμένη στάθμη βρόχινου νερού εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής και της παρατεταμένης ξηρασίας, έχει οδηγήσει στη μείωση των διελεύσεων από τη διώρυγα του Παναμά και ενίοτε και τη διακοπή της ναυσιπλοΐας με αποτέλεσμα σημαντικές καθυστερήσεις στο παγκόσμιο εμπόριο, καθώς η διώρυγα είναι βασικός εμπορικός κόμβος που συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό Ωκεανό.
Σε περίπτωση πλήρους κλεισίματος, οι εταιρείες αναγκάζονται να χρησιμοποιούν εναλλακτικές θαλάσσιες διαδρομές, αυξάνοντας το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς αγαθών διεθνώς.
10. Ο πολικός στρόβιλος συγκρατεί τις αέριες μάζες στην Αρκτική
O πολικός στρόβιλος συγκρατεί τις αέριες μάζες στην Αρκτική, ενώ νοτιότερα του εντοπίζεται ο πολικός αεροχείμαρρος που μεταφέρει αέριες μάζες στις άλλες περιοχές του πλανήτη (πρόκειται για τη ροή που εμφανίζεται στην παραπάνω εικόνα με τα βέλη).
Τα τελευταία έτη παρατηρούνται περίοδοι κατά τις οποίες ο πολικός στρόβιλος εξασθενεί – κατά μία εξήγηση λόγω της τήξης των πάγων – με αποτέλεσμα να προκαλούνται κυματώσεις στον αεροχείμαρρο.
Αυτές προς τα νότια επιτρέπουν τη διείσδυση των πολικών αερίων μαζών προκαλώντας εξαιρετικά χαμηλές θερμοκρασίες και ακραία φαινόμενα (λ.χ. χιονοπώσεις στις νότιες Πολιτείες των ΗΠΑ).
Οι αντίστοιχες κυματώσεις προς τα βόρεια επιτρέπουν τη μεταφορά θερμών αερίων μαζών από νοτιότερες περιοχές (λ.χ. την Αφρική) ενισχύοντας τους καύσωνες.
11. Νέες θαλάσσιες οδοί στην Αρκτική
Οι νέες θαλάσσιες οδοί στην Αρκτική αποτελούν μία από τις σημαντικότερες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η άνοδος της θερμοκρασίας αέρα προκαλεί την τήξη και κατά συνέπεια τη μείωση των θαλάσσιων πάγων, επιτρέποντας τη διέλευση πλοίων σε περιοχές που παλαιότερα ήταν απροσπέλαστες για το μεγαλύτερο μέρος του έτους. Οι σημαντικότερες διαδρομές είναι το Βόρειο Θαλάσσιο Πέρασμα κατά μήκος των ακτών της Ρωσίας και το Βορειοδυτικό Πέρασμα μέσω του Καναδά.
Οι νέες αυτές οδοί μειώνουν σημαντικά τον χρόνο και το κόστος μεταφοράς μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, καθώς είναι συντομότερες από τις παραδοσιακές διαδρομές μέσω των διωρύγων του Σουέζ και του Παναμά. Παρά τα οφέλη για τη ναυσιπλοΐα, υπάρχει σοβαρός προβληματισμός λόγω του εξαιρετικά εύθραστου οικοσυστήματος και τη βάσιμη πιθανότητα πρόκλησης σοβαρών επιπτώσεων σε αυτό.
Πηγή: in.gr
