Τον ρόλο της Ελλάδας και της Κύπρου, ως στρατηγικού κόμβου στη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου, ανέδειξε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στο Global Energy Forum του Atlantic Council στην Ουάσιγκτον.
Ο κ. Παπασταύρου συνέδεσε την ενεργειακή ασφάλεια με την εθνική ασφάλεια, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για ενεργειακό ρεαλισμό, τεχνολογική ουδετερότητα, ενίσχυση των υποδομών και διαφοροποίηση των πηγών και διαδρομών ενέργειας.
Στο επίκεντρο της παρέμβασής του βρέθηκαν ο Κάθετος Διάδρομος, το σχήμα 3+1 (Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και ΗΠΑ), το East Med Gas Forum, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, οι υδρογονάνθρακες, η ελληνική προεδρία της ΕΕ το 2027 και οι αυξανόμενες ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
“Το μάθαμε με τον δύσκολο τρόπο”, είπε ο κ. Παπασταύρου, αναφερόμενος στις προκλήσεις που δημιουργήθηκαν στην ενεργειακή ασφάλεια τόσο από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, όσο και από τις απειλές που συνδέονται με τα Στενά του Ορμούζ.
Όπως τόνισε, οι κρίσεις αυτές ανέδειξαν τον “συστημικό κίνδυνο της εργαλειοποίησης της ενέργειας”, είτε αυτός προέρχεται από τη Ρωσία, είτε από το Ιράν, είτε από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Πρόσθεσε ότι η Ευρώπη πρέπει να είναι ενωμένη απέναντι σε αυτό το φαινόμενο, καθώς η εργαλειοποίηση της ενέργειας επηρεάζει την παγκόσμια και την περιφερειακή ασφάλεια.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας αναφέρθηκε στην έννοια του ενεργειακού ρεαλισμού, την οποία, όπως είπε, έχει αναδείξει ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης με άρθρο του στους Financial Times και με τις παρεμβάσεις του στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Σημείωσε ότι η Ευρώπη έθεσε έναν “ευγενή στόχο” για την καθαρή ενέργεια, αλλά σε έναν βαθμό τον μετέτρεψε σε ζήτημα ηθικής. Όπως εξήγησε, η συζήτηση για τους υδρογονάνθρακες συχνά αντιμετωπιζόταν αρνητικά, ενώ άλλες τεχνολογίες, όπως το μπλε υδρογόνο, εμφανίζονταν με πολύ πιο θετικό πρόσημο.
“Πρέπει να είμαστε τεχνολογικά ουδέτεροι”, υπογράμμισε, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται ενέργεια και ότι “η ενεργειακή ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια”. Σε αυτό το πλαίσιο, ανέφερε ότι η Ευρώπη πρέπει να αξιοποιήσει όλους τους εγχώριους πόρους που διαθέτει, ώστε να ενισχύσει την ενεργειακή της ανεξαρτησία.
Ο κ. Παπασταύρου στάθηκε και στη συζήτηση που έγινε στην Ευρώπη για την επιβολή φόρου άνθρακα στην παγκόσμια ναυτιλία. Όπως είπε, η παγκόσμια ναυτιλία ευθύνεται για λιγότερο από το 3% των παγκόσμιων εκπομπών, ενώ μεταφέρει περισσότερο από το 90% του παγκόσμιου εμπορίου. “Αυτό δεν είναι καλή αφετηρία”, σημείωσε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον υπουργό, η ευρωπαϊκή πολιτική πλέον αναγνωρίζει ότι οι στόχοι για την καθαρή ενέργεια δεν έλαβαν επαρκώς υπόψη την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την κοινωνική συνοχή. Διευκρίνισε ότι δεν πρόκειται για αλλαγή κατεύθυνσης, αλλά για “αναπροσαρμογή της ταχύτητας”.
Επισήμανε δε ότι, σε σύγκριση με την κρίση του 2022, όταν χρειάστηκαν περίπου 12 έως 14 μήνες για να αντιληφθεί η ΕΕ την ανάγκη κοινής δράσης, σήμερα οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις είναι ταχύτερες. Όπως είπε, ο ενεργειακός ρεαλισμός που ξεκίνησε από τον πρωθυπουργό Μητσοτάκη έχει πλέον εξελιχθεί σε “προσέγγιση κοινής λογικής” για την πλειοψηφία των ευρωπαϊκών χωρών.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε ο κ. Παπασταύρου στη νέα ενεργειακή γεωγραφία της Ανατολικής Μεσογείου, κάνοντας λόγο για μια “νέα γεωμετρία της ενέργειας”. Όπως είπε, η Ελλάδα και η Κύπρος καθίστανται “το επίκεντρο, ο στρατηγικός κόμβος αυτής της νέας γεωμετρίας”.
Περιγράφοντας αυτή τη νέα αρχιτεκτονική, αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο, μέσω του οποίου αμερικανικό LNG εισέρχεται στην Ελλάδα και στη συνέχεια, μέσω των υποδομών, κατευθύνεται προς τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και την Ουκρανία. Όπως σημείωσε, μετά από δεκαετίες κατά τις οποίες το φυσικό αέριο κινούνταν από την Ανατολή προς τη Δύση, δημιουργείται πλέον ένας κάθετος άξονας που συνδέει την Ελλάδα με την ενεργειακή ασφάλεια της Ανατολικής Ευρώπης και της Ουκρανίας.
Στην ίδια λογική, ο κ. Παπασταύρου μίλησε για το στρατηγικό τρίγωνο με το Ισραήλ, το οποίο, με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών, αποκτά τετραμερή διάσταση. Αναφέρθηκε επίσης στον “κύκλο συνεργασίας” του East Med Gas Forum, τονίζοντας ότι δεν πρέπει να υποτιμάται η σημασία αυτού του πλαισίου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η αναφορά του στο γεγονός ότι, την προηγούμενη ημέρα, κάθισαν στο ίδιο τραπέζι εκπρόσωποι από το Ισραήλ και την Παλαιστίνη. “Έπειτα από τρία χρόνια πολέμου, η ενέργεια γίνεται γέφυρα για την περιοχή”, είπε, παρουσιάζοντας την ενέργεια όχι μόνο ως πεδίο ανταγωνισμού, αλλά και ως εργαλείο περιφερειακής συνεργασίας.
Ο υπουργός ενέταξε στη νέα αυτή γεωμετρία και τη “διαγώνια γραμμή” του διαδρόμου IMEC, καθώς και τα μεγάλα έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης. Αναφέρθηκε ειδικότερα στο Great Sea Interconnector, την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας, Κύπρου και Ισραήλ, καθώς και στο GREGY, τη διασύνδεση Αιγύπτου και Ελλάδας. Όπως είπε, μέσω αυτών των έργων η περιοχή καθίσταται επίκεντρο της νέας ευρωπαϊκής ενεργειακής αρχιτεκτονικής.
Παράλληλα, σημείωσε ότι όλο και περισσότερες χώρες της περιοχής αντιλαμβάνονται πως έχουν περισσότερα να κερδίσουν μέσα από τη συνεργασία παρά ενεργώντας μεμονωμένα. Αναφέρθηκε μάλιστα στη συμμετοχή των υπουργών Ενέργειας της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας σε πρόσφατη συνάντηση στην Αθήνα, όπου εξέφρασαν ενδιαφέρον για έναν διευρυμένο Κάθετο Διάδρομο. Κατά τον κ. Παπασταύρου, οι νέες αυτές διαδρομές εξελίσσονται σε “αρτηρίες εμπορίου και ευημερίας” για την περιοχή.
Απαντώντας σε ερώτηση για τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα της υπουργικής συνάντησης του σχήματος 3+1 στο Χιούστον, ο κ. Παπασταύρου είπε ότι στόχος είναι να αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο η πρωτοβουλία. Όπως ανέφερε, μέχρι σήμερα το 3+1 αποτελεί μια πολύ σημαντική διακυβερνητική πρωτοβουλία με επίκεντρο την ενέργεια, αλλά πλέον υπάρχει η προσδοκία να δημιουργηθεί κάτι πιο μόνιμο.
Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην προοπτική συνεργασίας με το East Med Energy Center του Baker Institute στο Rice University, ώστε οι τέσσερις χώρες να αποκτήσουν ένα μόνιμο κέντρο γεωπολιτικής συνεργασίας. Όπως είπε, το Baker Institute αποτελεί κορυφαίο θεσμό στη γεωπολιτική της ενέργειας και η συνεργασία αυτή έχει ευρύτερη σημασία για την Ελλάδα, την Κύπρο, το Ισραήλ και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι τόσο το 3+1 όσο και το East Med Gas Forum δεν είναι πρωτοβουλίες αποκλεισμού. Αντιθέτως, όπως είπε, “αυτό που αποκλείουν είναι η εργαλειοποίηση της ενέργειας”. Αυτό που περιλαμβάνουν, πρόσθεσε, είναι ένα πλαίσιο συνεργασίας που βασίζεται στην εμπιστοσύνη, στη λογική του αμοιβαίου οφέλους, στον σεβασμό κοινών κανόνων και ορθών επιχειρηματικών πρακτικών, χωρίς μονομερείς ενέργειες και απειλές βίας. Κατά τον ίδιο, αυτή η κουλτούρα συνεργασίας μπορεί να φέρει την Ανατολική Μεσόγειο στο προσκήνιο της παγκόσμιας ενεργειακής σκηνής.
Σε ερώτηση για την ελληνική προεδρία της ΕΕ το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ο κ. Παπασταύρου απέφυγε να αναφερθεί σε συγκεκριμένα έργα, σημειώνοντας ότι προηγούνται η Ιρλανδία και η Λιθουανία. Περιέγραψε όμως τις βασικές κατευθυντήριες γραμμές, οι οποίες, όπως είπε, θα είναι ο ενεργειακός ρεαλισμός και ο πραγματισμός.
Ο υπουργός επισήμανε ότι η Ευρώπη δεν διαθέτει πραγματική εσωτερική αγορά ενέργειας, αλλά 27 κατακερματισμένες αγορές. Ως εκ τούτου, είπε ότι βασικός στόχος θα είναι να συνεχιστεί η δουλειά που κάνει η Κύπρος στο ζήτημα των δικτύων, καθώς και να ενισχυθούν οι ενεργειακές υποδομές. Υπογράμμισε, επίσης, ότι οι χώρες που διαθέτουν ενεργειακό πλεόνασμα πρέπει να είναι πρόθυμες να το μοιραστούν, ώστε να δημιουργηθεί μια πραγματική ευρωπαϊκή αγορά.
Παράλληλα, ο κ. Παπασταύρου τάχθηκε υπέρ μιας πιο πραγματιστικής προσέγγισης στους υδρογονάνθρακες. Αναφέρθηκε στο κοίτασμα “Αφροδίτη” της Κύπρου και στο “Neptune” της Ρουμανίας. Για την Ελλάδα, σημείωσε ότι μετά από περισσότερο από μισό αιώνα υπάρχει προοπτική ερευνητικής γεώτρησης από την ExxonMobil στο Ιόνιο και σεισμικών ερευνών από τη Chevron νότια της Κρήτης.
Ο κ. Παπασταύρου υπογράμμισε ότι η Ευρώπη χρειάζεται ένα ισορροπημένο ενεργειακό μείγμα, το οποίο δεν θα αποκλείει καμία τεχνολογία και θα είναι τεχνολογικά ουδέτερο. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε και στην πυρηνική ενέργεια, σημειώνοντας ότι υπάρχουν χώρες που είναι πολύ προηγμένες στον τομέα αυτό, ενώ η Ευρώπη πρέπει να παρακολουθήσει την πρόοδο που σημειώνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων, των SMRs.
Ξεχωριστή αναφορά έκανε στις ενεργειακές ανάγκες που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως είπε, η Ευρώπη παρακολουθεί όσα θέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες στη συζήτηση, ενώ παρέπεμψε στην άποψη του Αμερικανού υπουργού Εσωτερικών Νταγκ Μπέργκαμ ότι η κούρσα για την τεχνητή νοημοσύνη μοιάζει με την κούρσα εξοπλισμών της δεκαετίας του 1980 και ότι όποια πλευρά επικρατήσει θα καθορίσει και θα ελέγξει τις εξελίξεις. Ο κ. Παπασταύρου προειδοποίησε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να βρεθεί στη θέση των χωρών που δεν συμμετείχαν στη βιομηχανική επανάσταση. “Για την τεχνητή νοημοσύνη χρειαζόμαστε πολλή ενέργεια”, είπε χαρακτηριστικά.
Κλείνοντας, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας συνόψισε τον ρόλο των ΗΠΑ σε τρία σημεία, λέγοντας ότι χρειάζεται “περισσότερη ενέργεια, περισσότερες διασυνδέσεις και στενότερη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες”. Όπως είπε, η ενέργεια αποτελεί γέφυρα για τη διατλαντική συνεργασία, κάτι που φαίνεται τόσο στη σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο όσο και στις προκλήσεις που δημιουργεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Πηγή: capital.gr
